Κατά τους παροικούντες την «ευρωπαϊκή Ιερουσαλήμ» και πολλούς αναλυτές, παρατηρείται μια «αλλαγή ρότας» των ευρωπαϊκών πολιτικών που σχετίζονται με την εσωτερική αγορά. Η προσαρμογή αυτή είναι σταδιακή, ανταποκρίνεται στις προκλήσεις και την αβεβαιότητα των διεθνών οικονομικών σχέσεων και έχει έντονα στοιχεία προστατευτισμού και περιχαράκωσης έναντι εισαγωγών και ξένων επενδύσεων, κυρίως από την Κίνα.
Όπως είχε διαμηνύσει ήδη από το 2020 ο Επίτροπος κος Valdis Dombrovskis, τότε αρμόδιος για το διεθνές εμπόριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) θα παραμείνει ανοιχτή στο διεθνές εμπόριο και στις ξένες επενδύσεις αλλά πλέον υπό προϋποθέσεις και όρους. Με άλλα λόγια, πλέον η διεθνής συναλλακτική δραστηριότητα της ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη μεταβλητές όπως η οικονομική ασφάλεια, η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και η εύρεση διαφοροποιημένων αγορών για εξαγωγές και εισαγωγές, η ευρωστία και ο έλεγχος των στρατηγικών υποδομών, η διαρκής παροχή κρίσιμων υπηρεσιών.
Την εν λόγω τάση «αλλαγής παραδείγματος» επιβεβαιώνουν και μια σειρά από πρόσφατα νομικά εργαλεία και πρωτοβουλίες της ΕΕ. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι ο Κανονισμός Ελέγχου Ξένων Επενδύσεων (Foreign Investment Screening Regulation), ο οποίος θέτει ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο αδειοδότησης εισερχόμενων επενδύσεων εντός ΕΕ επί τη βάσει κινδύνων για την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη, καθώς και η πρόσφατη νομοθετική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Κανονισμό Επιτάχυνσης της Βιομηχανικής Ανάπτυξης (Industrial Accelerator Act), ο οποίος αναμένεται, μεταξύ άλλων, να θέσει ένα πλαίσιο όρων και προϋποθέσεων για εισερχόμενες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, οι μπαταρίες, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και οι τεχνολογίες φωτοβολταϊκών συστημάτων. Στον τομέα του διεθνούς εμπορίου, αντίστοιχης προστατευτικής υφής είναι ο Κανονισμός για την αντιμετώπιση των αρνητικών συνεπειών της παγκόσμιας υπερβάλλουσας παραγωγής χάλυβα (Steel Overcapacity Regulation), ο οποίος περιορίζει σημαντικά τις αδασμολόγητες ποσοστώσεις για τις εισαγωγές χάλυβα από τρίτες χώρες και επιβάλλει δασμό ύψους 50% για τις εισαγωγές πέραν των εν λόγω αδασμολόγητων ποσοστώσεων.
Είναι σαφές ότι αυτή η αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης δεν αποτελεί πράξη πρόληψης – πρόκειται για εκ των υστέρων θεραπευτική ενέργεια και απάντηση σε παγκόσμιες προκλήσεις. Και μια από αυτές τις προκλήσεις, στις οποίες αποσκοπούν να απαντήσουν νομοθετικά μέτρα όπως τα παραπάνω, ίσως η σπουδαιότερη και πιο διαχρονική, έχει να κάνει με το κινεζικό αναπτυξιακό μοντέλο. Αυτό συνυφαίνεται με την πολιτική στόχευση της Κίνας να καταστεί αναπτυγμένη οικονομία μέχρι το 2035, ξεπερνώντας τις ΗΠΑ, μέσα από την υπερ-επένδυση και την υπερ-μόχλευση της οικονομίας της, και ασκεί έντονη πίεση στην εσωτερική αγορά και τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
Η επενδυτική δραστηριότητα στην Κίνα σε υποδομές και παραγωγική ικανότητα επί τη βάσει έκδοσης τόσο ιδιωτικού όσο και δημόσιου χρέους, το οποίο συνολικά ανέρχεται στο 340% του κινεζικού ΑΕΠ για το 2025, επιφέρει τη ραγδαία αύξηση της κινεζικής παραγωγής. Ακολούθως, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο εξυψώνεται στα 1,2 τρις δολάρια για το 2025.
Και τούτο διότι η κινεζική παραγωγή, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τη ζήτηση εντός Κίνας, δεδομένης και της ανεπαρκούς κατανάλωσης, διοχετεύεται σε χαμηλές τιμές, πολλές φορές με πρακτικές dumping, προς ανοιχτές και επιχειρηματικά φιλικές αγορές, όπως είναι η ΕΕ. Κατ’ επέκταση, ο κινεζικός ανταγωνισμός ζημιώνει την ενωσιακή παραγωγή και αυξάνει την εξάρτηση από τον κινεζικό εφοδιασμό για πρώτες ύλες και προϊόντα, αφήνοντας εύφορο πεδίο για δυνητική εργαλειοποίηση στο μέλλον.
Η διαφαινόμενη ρυθμιστική τάση της ΕΕ αντανακλά την αντίληψη ότι η απελευθέρωση του εμπορίου και των επενδύσεων και η συμμετοχή στην οικονομική παγκοσμιοποίηση δεν θεωρούνται πλέον «πανάκεια» και «αυτοσκοπός». Η κατευθυντήρια γραμμή πλέον είναι ότι το διεθνές εμπόριο και οι ξένες επενδύσεις πρέπει να εξυπηρετούν την εθνική ασφάλεια, την εφοδιαστική προβλεψιμότητα και τη βιομηχανική αυτοτέλεια. Είναι σαφές ότι μέσα σε αυτό το πλέγμα οικονομικών ανταγωνισμών είναι προς όφελος των επιχειρήσεων να προτάξουν την προληπτική λήψη υπόψη γεωοικονομικών κινδύνων κατά τον εμπορικό και επενδυτικό τους σχεδιασμό, καθώς και τη διαρκή προσαρμογή σε ένα ταχέως εξελισσόμενο ρυθμιστικό πλαίσιο.
