Η συμφωνία, που είχε επιτευχθεί σε πολιτικό επίπεδο τον Ιούλιο του 2025 μεταξύ της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αποκτά πλέον σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο, καθορίζοντας τους νέους όρους που θα διέπουν τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Ο νέος Κανονισμός, ο οποίος εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 16 Ιουνίου και από το Συμβούλιο στις 25 Ιουνίου, τίθεται σε ισχύ από την 1η Ιουλίου 2026 και θα εφαρμοστεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Πρόκειται για το νομικό εργαλείο που μετατρέπει τις πολιτικές δεσμεύσεις περί «αμοιβαίου, δίκαιου και ισορροπημένου εμπορίου» σε συγκεκριμένα τελωνειακά μέτρα, δασμολογικές ποσοστώσεις, μηχανισμούς προστασίας και διαδικασίες παρέμβασης.
Μηδενικοί δασμοί για μεγάλο μέρος των βιομηχανικών προϊόντων
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση των τελωνειακών δασμών για ένα ευρύ φάσμα βιομηχανικών προϊόντων αμερικανικής προέλευσης που εισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ρύθμιση καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα της μεταποίησης, περιλαμβάνοντας μεταξύ άλλων:
- χημικά προϊόντα,
- φαρμακευτικά σκευάσματα,
- πλαστικά,
- υφάσματα,
- μεταλλικά προϊόντα,
- μηχανήματα,
- οχήματα,
- προϊόντα αεροναυπηγικής,
- όργανα ακριβείας.
Με την εφαρμογή του μέτρου, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν αμερικανικές πρώτες ύλες ή ενδιάμεσα προϊόντα αναμένεται να επωφεληθούν από χαμηλότερο κόστος εισαγωγών, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά τους στις διεθνείς αγορές.
Στοχευμένη προστασία για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα
Σε αντίθεση με τα βιομηχανικά αγαθά, η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί πιο προσεκτική στάση στον αγροτικό τομέα.
Για προϊόντα όπως:
- ντομάτες,
- αγγούρια,
- αγκινάρες,
- εσπεριδοειδή,
- χυμοί σταφυλιών,
καταργείται μόνο το ποσοστιαίο (κατ’ αξίαν) μέρος του δασμού.
Παραμένει όμως σε ισχύ ο ειδικός δασμός που ενεργοποιείται όταν οι τιμές εισαγωγής υποχωρούν κάτω από το προκαθορισμένο όριο («τιμή εισόδου»), λειτουργώντας ως μηχανισμός προστασίας έναντι πιθανών πρακτικών ντάμπινγκ ή υπερβολικά χαμηλών τιμών.
Με αυτόν τον τρόπο η συμφωνία διευκολύνει το εμπόριο, διατηρώντας παράλληλα ένα βασικό δίχτυ ασφαλείας για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.
Είκοσι δασμολογικές ποσοστώσεις για στρατηγικά προϊόντα
Ο νέος Κανονισμός εισάγει επίσης 20 δασμολογικές ποσοστώσεις, μέσω των οποίων συγκεκριμένες ποσότητες προϊόντων θα μπορούν να εισάγονται με μηδενικό ή μειωμένο δασμό.
Στόχος είναι η ενίσχυση των διατλαντικών αλυσίδων εφοδιασμού και η διασφάλιση προβλέψιμων όρων για τις επιχειρήσεις.
Μεταξύ των προϊόντων που εντάσσονται στις ποσοστώσεις περιλαμβάνονται:
- χοιρινό κρέας (25.000 τόνοι),
- κρέας βίσωνα (3.000 τόνοι),
- γαλακτοκομικά προϊόντα,
- τυριά (10.000 τόνοι ανά κατηγορία),
- ξηροί καρποί (500.000 τόνοι),
- σογιέλαιο (400.000 τόνοι),
- μπακαλιάρος Αλάσκας,
- σολομός,
- γαρίδες,
- καφές,
- σκόνη κακάο,
- προϊόντα ζαχαροπλαστικής.
Οι ποσοστώσεις θα ανανεώνονται κάθε δωδεκάμηνη περίοδο με αφετηρία την 1η Ιουλίου 2026, διευκολύνοντας τον εμπορικό σχεδιασμό των επιχειρήσεων.
Ρήτρες προστασίας και δυνατότητα αναστολής της συμφωνίας
Παρότι η συμφωνία διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση στην αγορά, ο νέος Κανονισμός παρέχει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να παρέμβει εφόσον διαπιστωθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους.
Σύμφωνα με το άρθρο 3, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει πλήρως ή μερικώς την εφαρμογή βασικών διατάξεων της συμφωνίας σε περίπτωση παραβίασης των συμφωνηθέντων όρων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στους κλάδους του χάλυβα και του αλουμινίου, οι οποίοι εξακολουθούν να εξαιρούνται από το ανώτατο όριο δασμών 15%.
Οι αμερικανικοί δασμοί ύψους 50% στα συγκεκριμένα προϊόντα παραμένουν σε ισχύ. Εάν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 οι ΗΠΑ εξακολουθήσουν να επιβάλλουν δασμούς άνω του 15% σε παράγωγα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου ευρωπαϊκής προέλευσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκτά τη δυνατότητα να επαναφέρει αντίστοιχα μέτρα σε αμερικανικά προϊόντα.
Παράλληλα, ενεργοποιείται ειδικός μηχανισμός διασφάλισης, μέσω του οποίου η Επιτροπή μπορεί να ξεκινήσει έρευνα και να αναστείλει τις παραχωρήσεις, εφόσον οι αυξημένες εισαγωγές προκαλούν ή απειλούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημία στην ευρωπαϊκή παραγωγή.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Αν και το συνολικό εμπορικό μέγεθος των συναλλαγών ΕΕ–ΗΠΑ υπερβαίνει τα 1,77 τρισ. ευρώ, η ελληνική συμμετοχή παραμένει μικρότερη αλλά ιδιαίτερα σημαντική.
Σύμφωνα με στοιχεία του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής Πρεσβείας στην Ουάσινγκτον:
- οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ανήλθαν το 2025 σε 2,4 δισ. ευρώ,
- οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 8,5%, φθάνοντας τα 2,34 δισ. ευρώ,
- το συνολικό διμερές εμπόριο διαμορφώθηκε στα 4,75 δισ. ευρώ.
Το ελληνικό εμπορικό πλεόνασμα περιορίστηκε στα 60 εκατ. ευρώ, κυρίως λόγω της σημαντικής αύξησης των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οι οποίες ανήλθαν περίπου στα 1,18 δισ. ευρώ.
Χωρίς να υπολογίζονται τα πετρελαιοειδή, η Ελλάδα εξακολουθεί να διατηρεί πλεόνασμα περίπου 660 εκατ. ευρώ έναντι των ΗΠΑ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απορροφούν περίπου το 5% των ελληνικών εξαγωγών και αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το 2025 καταγράφηκε σημαντική αύξηση στις εξαγωγές:
- φύλλων αλουμινίου (+30%),
- φαρμακευτικών προϊόντων (+71,2%),
- στροβιλοκινητήρων (+97,4%).
- Αντίθετα, υποχώρησαν οι εξαγωγές:
- παρασκευασμάτων τροφίμων (-13,5%),
- εξαρτημάτων αεροσκαφών (-13,4%),
- φέτας, οι οποίες μειώθηκαν σχεδόν στο μισό σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2024.
Η άμεση επίδραση της συμφωνίας για την ελληνική οικονομία εντοπίζεται κυρίως στη διευκόλυνση εισαγωγής αμερικανικών βιομηχανικών και αγροτικών προϊόντων στην ελληνική αγορά, ενώ για τις ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ διατηρείται το ανώτατο πλαίσιο δασμών 15%.
Παραμένει πάντως ανοιχτό το ζήτημα της προστασίας των προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), με κυριότερο παράδειγμα τη φέτα, καθώς οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το ευρωπαϊκό καθεστώς προστασίας.
Νέα ένταση με αφορμή τον ψηφιακό φόρο
Παρά την έναρξη εφαρμογής της συμφωνίας, δεν λείπουν οι νέες εστίες έντασης στις ευρωαμερικανικές σχέσεις.
Στις 26 Ιουνίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι θα επιβληθεί δασμός 100% σε προϊόντα χωρών που θα εφαρμόσουν φόρο ψηφιακών υπηρεσιών στις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε ότι η Ένωση διατηρεί το κυρίαρχο δικαίωμα να ρυθμίζει τις οικονομικές δραστηριότητες στην επικράτειά της και προειδοποίησε πως θα αντιδράσει άμεσα σε οποιαδήποτε μονομερή αμερικανική ενέργεια.
Παράλληλα, ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία βρίσκεται στην Ουάσινγκτον προκειμένου να εξεταστεί η δυνατότητα έναρξης ενός ευρύτερου διαλόγου για τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας.
Μια νέα εποχή στις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις
Η εφαρμογή της δασμολογικής συμφωνίας σηματοδοτεί μια νέα φάση στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο μηδενισμός των δασμών σε μεγάλο μέρος της βιομηχανίας, η στοχευμένη προστασία των ευαίσθητων αγροτικών προϊόντων, οι ειδικές ποσοστώσεις για στρατηγικά αγαθά και οι μηχανισμοί διασφάλισης συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο που φιλοδοξεί να ενισχύσει το διατλαντικό εμπόριο, χωρίς να αφήνει απροστάτευτους τους ευρωπαϊκούς παραγωγικούς κλάδους.
Για τις επιχειρήσεις, η νέα πραγματικότητα δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις, καθώς η επιτυχής αξιοποίηση των νέων κανόνων θα εξαρτηθεί από την ορθή εφαρμογή των δασμολογικών ρυθμίσεων, την αξιοποίηση των ποσοστώσεων και την προσαρμογή σε ένα διεθνές εμπορικό περιβάλλον που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές και οικονομικές αβεβαιότητες.
