Η πρόταση, η οποία περιλαμβάνεται σε έγγραφο εργασίας που κυκλοφόρησε μεταξύ των κρατών-μελών και παρουσιάστηκε στο Eurogroup από τον Ισπανό υπουργό Οικονομικών Κάρλος Κουέρπο, προβλέπει τη δημιουργία ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου που θα επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δανείζεται για λογαριασμό των κρατών-μελών, διοχετεύοντας στη συνέχεια τα κεφάλαια μέσω δανείων.
Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι ένας μεγαλύτερος και πιο μόνιμος κοινός δανεισμός θα μπορούσε να μειώσει αισθητά το κόστος χρηματοδότησης των χωρών της ΕΕ. Σύμφωνα με τους ισπανικούς υπολογισμούς, το νέο μοντέλο θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 5 δισ. ευρώ ετησίως στην αρχική του φάση, ενώ σε βάθος χρόνου το όφελος από τη μείωση των επιτοκιακών δαπανών θα μπορούσε να φτάσει έως και τα 25 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Η βασική λογική της πρότασης είναι ότι οι χώρες με υψηλότερο δημόσιο χρέος θα επωφεληθούν από το χαμηλότερο κόστος δανεισμού που μπορεί να εξασφαλίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απελευθερώνοντας πολύτιμους δημοσιονομικούς πόρους για επενδύσεις και ανάπτυξη.
Το ζήτημα της κοινής έκδοσης ευρωπαϊκού χρέους εξακολουθεί, ωστόσο, να αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα θέματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Ισπανία και η Γαλλία, τάσσονται υπέρ μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας και κοινών χρηματοδοτικών εργαλείων, ενώ κράτη του Βορρά, με κυριότερους εκφραστές τη Γερμανία και την Ολλανδία, παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικά απέναντι σε κάθε μορφή αμοιβαιοποίησης του χρέους.
Η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελεί το βασικό προηγούμενο για την ισπανική πρωτοβουλία. Το 2021 η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε, για πρώτη φορά, στην κοινή έκδοση χρέους ύψους έως 750 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης από την πανδημία της Covid-19.
Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει κορυφαία πιστοληπτική αξιολόγηση (ΑΑΑ), η Ισπανία επισημαίνει ότι το κόστος δανεισμού της παραμένει υψηλότερο από αυτό ορισμένων κρατών, καθώς οι αγορές εξακολουθούν να θεωρούν τις κοινές εκδόσεις ομολόγων προσωρινές και όχι μόνιμο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.
Για να αντιμετωπιστούν οι επιφυλάξεις των χωρών με χαμηλό κόστος δανεισμού, η Μαδρίτη προτείνει τη δημιουργία του European Sovereign Facility (ESF), ενός νέου μηχανισμού μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδίδει χρέος για λογαριασμό των συμμετεχόντων κρατών-μελών.
Σύμφωνα με την πρόταση, η αύξηση του όγκου των ευρωπαϊκών εκδόσεων θα ενισχύσει τη ρευστότητα της αγοράς και θα περιορίσει σταδιακά το ασφάλιστρο κινδύνου που ζητούν οι επενδυτές. Όπως αναφέρεται στο σχετικό έγγραφο, με την πάροδο του χρόνου το κόστος χρηματοδότησης της ΕΕ θα μπορούσε να διαμορφωθεί σε επίπεδα αντίστοιχα ή ακόμη και χαμηλότερα από εκείνα της Γερμανίας.
Η ισπανική κυβέρνηση εισηγείται το νέο σύστημα να τεθεί σε εφαρμογή από το 2028, με την έναρξη του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και να είναι διαθέσιμο μόνο για τα κράτη που τηρούν τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Εφόσον συμμετάσχουν όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), το νέο ταμείο θα μπορούσε να αντλεί έως και 850 δισ. ευρώ ετησίως από τις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, η επιτυχία της πρωτοβουλίας θεωρείται άμεσα συνδεδεμένη με τη συμμετοχή των μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρωζώνης, κυρίως της Γερμανίας και της Ολλανδίας, οι οποίες μέχρι σήμερα εμφανίζονται αντίθετες στην ιδέα ενός μόνιμου κοινού δανεισμού, καθώς μπορούν να χρηματοδοτούνται φθηνότερα απευθείας από τις αγορές.
Η δυσκολία εξεύρεσης ευρωπαϊκής συναίνεσης αποτυπώνεται και στις δηλώσεις Ευρωπαίου διπλωμάτη, ο οποίος, υπό καθεστώς ανωνυμίας, εκτίμησε ότι η πρόταση δύσκολα θα προχωρήσει, σημειώνοντας πως η ιδέα των ευρωομολόγων εξακολουθεί να αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για αρκετές κυβερνήσεις.
Παρά τις αντιδράσεις, η ισπανική πρωτοβουλία επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον τρόπο χρηματοδότησης των αυξανόμενων επενδυτικών αναγκών της Ευρώπης, σε μια περίοδο κατά την οποία η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας και της πράσινης μετάβασης απαιτεί σημαντικούς πρόσθετους πόρους.
