Το δίλημμα αυτό, όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος έχει οδηγήσει στην ανάδυση ενός πιο επιθετικού Ιράν και έχει αφήσει μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια χωρίς καμία καλή επιλογή για την αντιμετώπισή του.

Οι αντίπαλοι του Ιράν στον Κόλπο δεν βλέπουν με καλό μάτι τη συμφωνία που εξετάζεται αυτή τη στιγμή για το άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, καθώς αυτή θα θεσμοθετούσε την ιρανική εποπτεία των πλοίων που εισέρχονται στα Στενά. Ωστόσο, αξιωματούχοι του Κόλπου δήλωσαν ότι η περιοχή θεωρεί τη συμφωνία προτιμότερη από περαιτέρω στρατιωτική δράση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία θα έθετε σε κίνδυνο τις ενεργειακές υποδομές των αραβικών κρατών.

Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία, η οποία υπόσχεται να επιτρέψει εκ νέου τη διέλευση ενεργειακών φορτίων μέσω του Ορμούζ, έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο τις τελευταίες ημέρες. Το Ιράν απαιτεί οικονομική ελάφρυνση και απαγόρευση της παρουσίας αμερικανικών και ισραηλινών πολεμικών πλοίων στα Στενά. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ έχουν αρνηθεί να εξετάσουν μια συμφωνία που θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να επιβάλλει περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα, σύμφωνα με τους διαμεσολαβητές. Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά τη Δευτέρα, με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του διεθνούς δείκτη αναφοράς Brent να διαπραγματεύονται γύρω στα 87 δολάρια το βαρέλι.

Στο μεταξύ, η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει περιπλακεί από τις ιρανικές επιθέσεις, από τότε που κατέρρευσε τον περασμένο μήνα ένα μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, το οποίο είχε συμφωνηθεί τον Ιούνιο με στόχο να ανοίξει η θαλάσσια οδός και να τερματιστεί σταδιακά ο πόλεμος. Οι προσπάθειες των κρατών του Κόλπου να παρακάμψουν τον αποκλεισμό του Ορμούζ αντιμετωπίζουν επίσης δυσκολίες.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δήλωσαν ότι τέσσερα από τα πλοία τους επλήγησαν την περασμένη εβδομάδα από ιρανικές επιθέσεις, ενώ προσπαθούσαν να διασχίσουν τα Στενά. Η Σαουδική Αραβία, η οποία είχε διατηρήσει μεγάλο μέρος της εξαγωγικής της δυναμικότητας μεταφέροντας πετρέλαιο μέσω αγωγών στην έρημο προς ένα λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, είδε αυτή την εναλλακτική οδό να δέχεται επιθέσεις από την υποστηριζόμενη από το Ιράν πολιτοφυλακή των Χούθι στην Υεμένη.

Ακόμη και η Αίγυπτος δέχθηκε επίθεση, με πλήγμα από drone εναντίον δεξαμενόπλοιου φυσικού αερίου στο λιμάνι της Νταμιέτα, γεγονός που δείχνει ότι η απειλή του Ιράν για τις ενεργειακές εξαγωγές εκτείνεται πολύ πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.

Ως αποτέλεσμα, οι εξαγωγείς ενέργειας της περιοχής — κρίσιμοι για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία — αντιμετωπίζουν μια παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση παραμένει κάπου ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη, με το Ιράν να χρησιμοποιεί την επιρροή του στις ενεργειακές τους μεταφορές ως σημαντικό μοχλό πίεσης στην αντιπαράθεση.

«Υπό αυτές τις συνθήκες, τα αραβικά κράτη του Κόλπου δεν μπορούν πραγματικά να εγγυηθούν την πλήρη ασφάλεια και την ελεύθερη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ και δεν μπορούν πλέον να βασίζονται σε αυτά για μεταφορές ή εμπόριο», δήλωσε ο Umer Karim, ερευνητής σε θέματα ασφάλειας του Κόλπου στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. «Επομένως, προς το παρόν δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να υποχωρήσουν σε κάποιο βαθμό στις απαιτήσεις του Ιράν».

Διαρκής απειλή

Η διαρκής απειλή για τις μεταφορές από τον ενεργειακό κόμβο του κόσμου καταδεικνύει μια σημαντική στρατηγική ήττα που προέκυψε από τον πόλεμο, ο οποίος ξεκίνησε τον Φεβρουάριο. Σε προηγούμενες κρίσεις — ακόμη και στη Μέση Ανατολή — οι προμήθειες πετρελαίου και η πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα των χωρών του Κόλπου βοηθούσαν να αντισταθμιστούν ελλείψεις από χώρες όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ και ακόμη και το Ιράν. Πλέον, αυτή η δυνατότητα συνοδεύεται από σημαντικούς περιορισμούς.

«Φαίνεται ότι το Ιράν θα θέλει ουσιαστικά να ελέγχει όχι μόνο τα Στενά του Ορμούζ αλλά και όλες τις πτυχές που σχετίζονται με αυτά, είτε πρόκειται για το εμπόριο είτε για τις εξαγωγές πετρελαίου ή φυσικού αερίου, και θα επιβάλλει τους δικούς του όρους στις χώρες του Κόλπου για τη χρήση τους», δήλωσε ο Karim.

Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ μειώθηκαν την περασμένη εβδομάδα σε περίπου 2,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, από περίπου 8,5 εκατομμύρια βαρέλια έναν μήνα νωρίτερα, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων εμπορευμάτων Kpler. Οι ιρανικές εξαγωγές μειώθηκαν κατά το ήμισυ μέσα σε μία εβδομάδα, φτάνοντας τα 47.000 βαρέλια ημερησίως την περασμένη εβδομάδα. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων περνούσαν καθημερινά από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.

Οι τιμές του πετρελαίου βρίσκονται αρκετά χαμηλότερα από τα υψηλά επίπεδα που κατέγραψαν κατά τις σφοδρότερες μάχες την περασμένη άνοιξη, χάρη στη μειωμένη ζήτηση από την Κίνα, την Ιαπωνία, την Ινδία και την Ευρώπη. Ωστόσο, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου είναι χαμηλότερα από ό,τι ήταν στην αρχή του πολέμου, έχοντας μειωθεί κατά περισσότερα από 400 εκατομμύρια βαρέλια τους τελευταίους έξι μήνες. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά διαθέτει μικρότερο «μαξιλάρι» ασφαλείας σε περίπτωση νέου σοκ ή αύξησης της ζήτησης.

Η ανώτατη ηγεσία του Ιράν εξετάζει τώρα τη συμφωνία για την έναρξη της επαναλειτουργίας των Στενών, όμως οι αξιωματούχοι στέλνουν το μήνυμα ότι πρόκειται για σκληρή διαπραγμάτευση. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Esmail Baghaei, δήλωσε τη Δευτέρα ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν θα ανοίξει έως ότου οι ΗΠΑ σταματήσουν και επανορθώσουν για επιθετικές ενέργειες, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Η συγκεκριμένη διατύπωση καταδεικνύει τα εμπόδια που υπάρχουν ακόμη και για την επίτευξη ελάχιστων συμφωνιών, πριν καν φτάσουν οι δύο πλευρές στα δυσκολότερα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι αξιωματούχοι του Κόλπου έχουν συμβιβαστεί με την πιθανότητα ότι οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν θα αφήσει ανέπαφα το πυραυλικό του πρόγραμμα και την υποστήριξή του προς συμμαχικές πολιτοφυλακές σε ολόκληρη την περιοχή, που αποτελούν τις βασικές απειλές για την ασφάλειά τους.

Σχέδια για την παράκαμψη του Ορμούζ

Η μεγαλύτερη απειλή για την περιοχή είναι η κλιμάκωση και μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα διακόψει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες ενεργειακών ροών, ενώ παράλληλα θα αποθαρρύνει ξένους επενδυτές και τουρίστες. Οι αξιωματούχοι του Κόλπου είναι ολοένα και πιο απογοητευμένοι από αυτό που θεωρούν έλλειψη σαφούς στρατηγικής εκ μέρους των ΗΠΑ, καθώς ο πόλεμος παρατείνεται, θέτοντας σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια και τις οικονομίες τους.

Οι χώρες του Κόλπου εξετάζουν ήδη διάφορα σχέδια για την παράκαμψη του Ορμούζ, επεκτείνοντας αγωγούς προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, καθώς και αυξάνοντας τις επενδύσεις σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν περισσότερο πετρέλαιο κατά τις περιόδους ηρεμίας και να το αποθηκεύουν στο εξωτερικό.

Παράλληλα, οι παραγωγοί προσπαθούν να μεταφέρουν όσο περισσότερο πετρέλαιο μπορούν μέσω του Ορμούζ, περνώντας κοντά από το Ομάν και έχοντας απενεργοποιημένους τους πομπούς εντοπισμού θέσης των πλοίων.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατάφεραν, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης πλοίων Vortexa, να χρησιμοποιήσουν έναν συνδυασμό μεταφοράς πετρελαίου μέσω της ερήμου, παρακάμπτοντας τον αποκλεισμό γύρω από το Ορμούζ, και «κρυφής» διέλευσης πλοίων από τα Στενά, ώστε να επαναφέρουν τις εξαγωγές πετρελαίου τους στα προπολεμικά επίπεδα έως τα μέσα του έτους.

Ωστόσο, αυτά τα κέρδη έχουν διαβρωθεί από τις ιρανικές επιθέσεις. Η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των ΗΑΕ, Adnoc, δήλωσε ότι από τα 16 πλοία της που έχουν πληγεί από την έναρξη του πολέμου, τα τέσσερα χτυπήθηκαν από πυραύλους ή drones την περασμένη εβδομάδα.

Οι παραγωγοί μπορούν να μετριάσουν τον στραγγαλιστικό έλεγχο του Ορμούζ μέσω εναλλακτικών λύσεων, όμως «αυτό δεν ήταν αρκετό ώστε να καταστήσει το ιρανικό βέτο άνευ σημασίας», δήλωσε ο Eric Alter, κοσμήτορας της Anwar Gargash Diplomatic Academy στο Αμπού Ντάμπι.

Οι επιθέσεις της υποστηριζόμενης από το Ιράν πολιτοφυλακής των Χούθι στην Υεμένη εναντίον φορτίων σαουδαραβικού πετρελαίου, το οποίο μεταφερόταν μέσω της Αραβικής Χερσονήσου προς την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και μια επίθεση με drone σε λιμάνι στις μεσογειακές ακτές της Αιγύπτου, η οποία προκάλεσε πυρκαγιά σε δύο πλοία — μεταξύ αυτών και ένα αμερικανικό δεξαμενόπλοιο αποθήκευσης φυσικού αερίου — απέδειξαν την ευπάθεια των εναλλακτικών οδών απέναντι στον Ορμούζ.

Αξιωματούχοι του Κόλπου αναφέρουν ότι οι Ιρανοί ομόλογοί τους έχουν απειλήσει καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης να στοχοποιήσουν τις ενεργειακές υποδομές της περιοχής, εάν ο πρόεδρος Trump υλοποιήσει τις απειλές του για κλιμάκωση. Τις τελευταίες ημέρες, το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι θα πλήξει κάθε ενεργειακή εγκατάσταση στον Κόλπο.

Οι αξιωματούχοι της περιοχής αναγνωρίζουν ότι οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και οι υποδομές ύδρευσης είναι ευάλωτες και πιθανότατα θα αποτελέσουν βασικούς στόχους του Ιράν, ως μέσο διατάραξης των ενεργειακών προμηθειών και άσκησης πίεσης στις ΗΠΑ.

Μεταξύ 28 Φεβρουαρίου και 30 Ιουλίου, το Ιράν και οι συμμαχικές του πολιτοφυλακές στο Ιράκ πραγματοποίησαν τουλάχιστον 172 επιθέσεις εναντίον μη στρατιωτικών υποδομών στα έξι αραβικά κράτη του Κόλπου, σύμφωνα με την Armed Conflict Location and Event Data, έναν αμερικανικό οργανισμό παρακολούθησης συγκρούσεων. Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων υποδομών πετρελαίου, μονάδων φυσικού αερίου, καθώς και εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και αφαλάτωσης νερού, αντιστοιχούσαν περίπου στο ήμισυ των επιθέσεων.

Την Κυριακή, οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για επίθεση σε διυλιστήριο της Σαουδικής Αραβίας στη Τζιζάν, στην Ερυθρά Θάλασσα, αφού είχαν επίσης αναλάβει την ευθύνη για προηγούμενο χτύπημα στην ίδια περιοχή στα τέλη Ιουλίου. Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσε ότι σημειώθηκε πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις, χωρίς όμως να επιβεβαιώσει την αιτία της.

Μια βραχυπρόθεσμη συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών θα μπορούσε να διευκολύνει τις ενεργειακές μεταφορές του Κόλπου, αλλά δεν θα εξάλειφε την απειλή, δήλωσε η Ellen Wald, ανώτερη συνεργάτιδα στο Global Energy Center του Atlantic Council.

«Μετά από πέντε μήνες σύγκρουσης, είναι κατανοητό γιατί τα κράτη του Κόλπου επιθυμούν διακαώς να βρουν έναν τρόπο να αυξήσουν τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών», δήλωσε η Wald. «Όμως, η παραχώρηση του ελέγχου της εισερχόμενης και εξερχόμενης ναυσιπλοΐας στο Ιράν, ακόμη και σε “προσωρινή” βάση, δεν θα επιλύσει τα ευρύτερα προβλήματα και αφήνει τις εξαγωγές τους εκτεθειμένες στις διαθέσεις της Τεχεράνης για το προβλεπτό μέλλον».