Από την Κίνα, που απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, μέχρι την Τουρκία, το Ιράκ, την Ινδία και τους μικρότερους γείτονες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το δίκτυο των εμπορικών σχέσεων του Ιράν είναι αρκετά εκτεταμένο ώστε οι αμερικανικές κυρώσεις να δημιουργήσουν σημαντικές παράπλευρες συνέπειες, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters.
Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα είναι μακράν ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος του Ιράν στον ενεργειακό τομέα και ο βασικός αγοραστής του πετρελαίου του.
Πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης καταλήγει στην Κίνα, με την Kpler να εκτιμά ότι οι κινεζικές αγορές ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 1,38 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025.
Τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο ανεξάρτητων διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και έχουν περιορισμένη έκθεση στην αμερικανική αγορά. Το πετρέλαιο συχνά εμφανίζεται ως προερχόμενο από τη Μαλαισία ή, πιο πρόσφατα, την Ινδονησία, ενώ οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε κινεζικό νόμισμα και μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου μεσαζόντων.
Η Ουάσινγκτον έχει ήδη αρχίσει να πιέζει. Τον Απρίλιο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε κινεζικό ανεξάρτητο διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ προειδοποίησε κινεζικές τράπεζες ότι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με δευτερογενείς κυρώσεις.
Το Πεκίνο, πάντως, δεν δείχνει διατεθειμένο να υποχωρήσει, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις και η πίεση δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα και καλώντας όλες τις πλευρές να επιλέξουν την πολιτική και διπλωματική οδό.
ΗΑΕ: Από οικονομική γέφυρα σε οικονομικό μπλόκο
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαύλους του Ιράν προς τον έξω κόσμο. Ιδιαίτερα το Ντουμπάι είχε εξελιχθεί σε κρίσιμο κόμβο για τις ιρανικές εμπορικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές.
Το 2024, τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, αξίας περίπου 21 δισ. δολαρίων, ενώ απορροφούσαν το 13% των εξαγωγών της χώρας. Το μη πετρελαϊκό εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 6,6 δισ. δολάρια, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά επανεξαγωγές.
Ωστόσο, η σχέση αυτή έχει ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα. Τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα την κλιμάκωση της στρατιωτικής έντασης και την απειλή πυραυλικών επιθέσεων από την Τεχεράνη.
Τουρκία: Ενεργειακή εξάρτηση και εμπορικά συμφέροντα
Η Τουρκία διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν και δεν έχει μέχρι στιγμής σηματοδοτήσει πρόθεση να περιορίσει το διμερές εμπόριο.
Οι δύο χώρες πραγματοποιούν ετησίως εμπορικές συναλλαγές ύψους περίπου 5-6 δισ. δολαρίων, με τις τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν να ανέρχονται περίπου στα 3 δισ. δολάρια.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι η ενέργεια. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή, καλύπτοντας περίπου το 13% των εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας.
Για την Άγκυρα, επομένως, μια νέα εκστρατεία αμερικανικών κυρώσεων δεν αποτελεί απλώς εμπορικό ζήτημα, αλλά μπορεί να αγγίξει άμεσα την ενεργειακή της ασφάλεια.
Ιράκ: Η δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη
Το εμπόριο Ιράκ-Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, με τις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων να αποτελούν βασικό κομμάτι της σχέσης.
Ο πόλεμος του 2026, ωστόσο, έχει ήδη περιορίσει τις εμπορικές ροές, καθώς οι αυξημένοι κίνδυνοι ασφαλείας, οι διακοπές σε συνοριακές διελεύσεις και το υψηλότερο κόστος μεταφοράς έχουν πλήξει το διασυνοριακό εμπόριο.
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ενεργειακό σκέλος. Το Ιράκ καταβάλλει στο Ιράν περίπου 4-5 δισ. δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν έτσι να δημιουργήσουν ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα για τη Βαγδάτη: πώς θα συνεχίσει να πληρώνει για την ιρανική ενέργεια χωρίς να εκτεθεί στις αμερικανικές κυρώσεις.
Ομάν: Ο παραδοσιακός δίαυλος της Τεχεράνης
Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες στενές και σχετικά φιλικές σχέσεις με το Ιράν, οι οποίες ανάγονται ακόμη και πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Το Μουσκάτ έχει συχνά λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, γεγονός που καθιστά τη σχέση του με την Τεχεράνη ιδιαίτερα σημαντική.
Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε σε 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ έφτασε τα 345 εκατ. δολάρια μόνο στους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026.
Πακιστάν: Το εμπόριο που επιστρέφει από την «πίσω πόρτα»
Για το Πακιστάν, μια νέα αμερικανική εκστρατεία κυρώσεων θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα.
Το Ισλαμαμπάντ έχει δεσμευτεί να αυξήσει το διμερές εμπόριο με το Ιράν στα 10 δισ. δολάρια, ενώ μετά τη συμφωνία του Ιουνίου οι δύο χώρες επιχείρησαν να επιταχύνουν τη διεύρυνση της οικονομικής τους συνεργασίας.
Το επίσημο εμπόριο είχε ουσιαστικά παγώσει μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν. Ωστόσο, το άτυπο εμπόριο συνέχισε να ανθεί, με τις συνολικές εξαγωγές και εισαγωγές να εκτιμώνται ανεπίσημα σε περίπου 4 δισ. δολάρια.
Πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα διακινούνται εδώ και χρόνια μέσω ανεπίσημων διαύλων, ιδιαίτερα στα σύνορα των δύο χωρών.
Ινδία: Το εμπόριο έχει ήδη συρρικνωθεί
Η Ινδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο δραστικά μπορούν να επηρεάσουν οι αμερικανικές κυρώσεις το εμπόριο με το Ιράν.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα το οικονομικό έτος 2019/20, στα περίπου 4,8 δισ. δολάρια, από 17 δισ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα.
Έκτοτε η σχέση έχει συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο. Το εμπόριο ανήλθε μόλις σε 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26, με τις ινδικές εξαγωγές —κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά— να αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα.
Το Νέο Δελχί υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές έχουν ανθρωπιστικό χαρακτήρα και θα πρέπει να εξαιρούνται από τις κυρώσεις.
Αρμενία: Ενεργειακή σχέση με το βλέμμα στην Ευρώπη
Το Ιράν αντιπροσώπευε το 3,6% του συνολικού εμπορικού κύκλου της Αρμενίας το 2025, με την αξία του να φτάνει τα 768 εκατ. δολάρια.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, το διμερές εμπόριο ανήλθε στα 371,4 εκατ. δολάρια, αυξημένο κατά 8,4% σε ετήσια βάση.
Η σημασία του Ιράν για την Αρμενία, όμως, δεν περιορίζεται στο εμπόριο. Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν, ενώ οι δύο χώρες διαθέτουν και συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια»: η Αρμενία χρησιμοποιεί ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρισμού και στη συνέχεια επιστρέφει ηλεκτρική ενέργεια στο Ιράν.
Αζερμπαϊτζάν: Οι εμπορικές σχέσεις αντέχουν
Παρά τις σύνθετες πολιτικές σχέσεις μεταξύ Μπακού και Τεχεράνης, το εμπόριο των δύο χωρών εξακολουθεί να αυξάνεται.
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών έφτασε τα 312,6 εκατ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, αυξημένος κατά 4,5% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025.
Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 297 εκατ. δολάρια, ενώ οι αζερικές εξαγωγές προς το Ιράν εκτινάχθηκαν κατά 2,4 φορές, στα 15,6 εκατ. δολάρια.
Το Ιράν αντιπροσώπευε έτσι το 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Το μήνυμα είναι σαφές: εάν ο Τραμπ μετατρέψει την απειλή του σε μια νέα, επιθετικότερη εκστρατεία δευτερογενών κυρώσεων, το οικονομικό κόστος δεν θα περιοριστεί στην Τεχεράνη. Από την Κίνα και την Τουρκία έως το Ιράκ, τον Καύκασο και τη Νότια Ασία, χώρες που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή εμπόριο θα κληθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στα οικονομικά τους συμφέροντα και στον κίνδυνο σύγκρουσης με την Ουάσινγκτον.
