Η αναμέτρηση αναμένεται οριακή, σύμφωνα με το Reuters. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σχεδόν απόλυτη ισορροπία ανάμεσα σε εκείνους που τάσσονται υπέρ της έναρξης συνομιλιών για ένταξη στην Ένωση και σε όσους υποστηρίζουν ότι η χώρα του Βόρειου Ατλαντικού θα πρέπει να παραμείνει ανεξάρτητη.
Είναι δημοψήφισμα για την ένταξη στην ΕΕ;
Όχι. Οι Ισλανδοί δεν καλούνται να αποφασίσουν τώρα αν θέλουν ή όχι να ενταχθούν στην ΕΕ.
Το ερώτημα αφορά αποκλειστικά την έναρξη διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες. Εάν επικρατήσει το «ναι», θα ξεκινήσει μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που αναμένεται να διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει δεύτερο δημοψήφισμα, πιθανότατα το 2028, στο οποίο οι Ισλανδοί θα κληθούν να αποφασίσουν οριστικά αν θέλουν την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Τι θα συμβεί αν η Ισλανδία ψηφίσει «όχι»;
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την επικείμενη ψηφοφορία ως μια στιγμή «τώρα ή ποτέ». Η πρωθυπουργός Κρίστουν Φρόσταντοτιρ έχει προειδοποιήσει ότι ένα «όχι» θα έβαζε ουσιαστικά τέλος στη συζήτηση για την ένταξη στην ΕΕ.
Τι θα κέρδιζε η Ισλανδία από μια ένταξη;
Οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής πορείας υποστηρίζουν ότι η ένταξη θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην ισλανδική οικονομία, να ενισχύσει τη θέση της χώρας απέναντι σε πολύ μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους και να τη βοηθήσει να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες γεωπολιτικές πιέσεις στην Αρκτική, ιδιαίτερα υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει εκφράσει το ενδιαφέρον του για τον έλεγχο της γειτονικής Γροιλανδίας.
Με την ένταξη, η Ισλανδία θα εντασσόταν στην τελωνειακή ένωση της ΕΕ, δηλαδή σε μια ενιαία εμπορική περιοχή χωρίς εσωτερικούς δασμούς και με κοινό εξωτερικό δασμολόγιο για τα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες.
Παράλληλα, θα αποκτούσε τη δυνατότητα να υιοθετήσει το ευρώ, αντικαθιστώντας την ισλανδική κορόνα — ένα νόμισμα ιδιαίτερα ευμετάβλητο — με στόχο να περιοριστούν ο πληθωρισμός και το υψηλό κόστος ζωής και να μειωθούν τα επιτόκια.
Η Ισλανδία θα αποκτούσε επίσης θέση στα βασικά όργανα λήψης αποφάσεων της ΕΕ, μεταξύ άλλων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου συνεδριάζουν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων.
Ποια είναι τα επιχειρήματα κατά της ένταξης;
Οι πολέμιοι της ένταξης υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή στην ΕΕ θα μεταφέρει σημαντικό μέρος της εξουσίας και της επιρροής από το Ρέικιαβικ στις Βρυξέλλες, χωρίς να ενισχύσει ουσιαστικά την ασφάλεια της χώρας.
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι αντιδράσεις στον αλιευτικό κλάδο, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα της ισλανδικής οικονομίας αλλά και κομμάτι της εθνικής ταυτότητας της χώρας. Οι αλιείς φοβούνται ότι η υπαγωγή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την παρουσία ξένων αλιευτικών σκαφών στα ισλανδικά ύδατα.
Οι αντίπαλοι της ένταξης υποστηρίζουν επίσης ότι η διατήρηση της κορόνας προσφέρει στην Ισλανδία ένα σημαντικό οικονομικό «μαξιλάρι». Το εθνικό νόμισμα μπορεί να υποχωρεί έναντι του ευρώ και του δολαρίου σε περιόδους οικονομικής ύφεσης και να ανατιμάται όταν η οικονομία βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση.
Γιατί τώρα και ποιοι στηρίζουν κάθε πλευρά;
Η Ισλανδία εγκατέλειψε τις διαπραγματεύσεις για ένταξη στην ΕΕ το 2013, τέσσερα χρόνια μετά την υποβολή της αίτησής της, όταν στην εξουσία ανήλθε μια ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση.
Έκτοτε, όμως, η αύξηση του κόστους ζωής και ο πόλεμος στην Ουκρανία έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των Ισλανδών για το ευρωπαϊκό ζήτημα.
Ο κεντροαριστερός κυβερνητικός συνασπισμός που σχηματίστηκε το 2024 συμφώνησε να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα, με πρωτοβουλία του Viðreisn, του πλέον φιλοευρωπαϊκού κόμματος της χώρας.
Το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της πρωθυπουργού Φρόσταντοτιρ τάσσεται υπέρ της ΕΕ, αλλά έχει κρατήσει χαμηλούς τόνους. Ο τρίτος κυβερνητικός εταίρος, το People’s Party, αντιτίθεται ξεκάθαρα στην ένταξη.
Στην πλευρά του «όχι» ηγείται το αντιπολιτευόμενο Κόμμα Ανεξαρτησίας, υπό την Γκούντριν Χάφσταϊνσντοτιρ.
Τι κερδίζει η ΕΕ;
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ένταξη της Ισλανδίας θα σήμαινε διεύρυνση της ευρωπαϊκής παρουσίας στην Αρκτική, σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία και μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Η Ισλανδία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει δικό της στρατό. Παράλληλα, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη θαλάσσια ζώνη του Βόρειου Ατλαντικού, γνωστή ως GIUK Gap — το πέρασμα μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου — που θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την παρακολούθηση των ρωσικών ναυτικών κινήσεων.
Η ένταξη της Ισλανδίας θα ήταν επίσης ευκολότερη σε σχέση με άλλες υποψήφιες χώρες που βρίσκονται σήμερα σε διαδικασία προσέγγισης με την ΕΕ. Η χώρα θα χρειαζόταν πολύ λιγότερες μεταρρυθμίσεις από την Ουκρανία ή τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.
Γι’ αυτό και η Ισλανδία αποτελεί μια σπάνια περίπτωση υποψήφιας χώρας που θα μπορούσε να ενταχθεί στην ΕΕ σχετικά γρήγορα, εφόσον βέβαια οι πολίτες της ανοίξουν τελικά τον δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση.
