Σύμφωνα με νέο οδικό χάρτη για την κυκλική οικονομία, έως το 2060 η Σουηδία ενδέχεται να αντιμετωπίζει κάθε χρόνο 40.000 έως 150.000 τόνους φωτοβολταϊκών πάνελ στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Το μέγεθος της επερχόμενης αλλαγής γίνεται εμφανές αν συγκριθεί με τα μόλις 17 τόνους που αποσύρθηκαν το 2021.
Οι μεγάλες ποσότητες δεν αναμένονται άμεσα. Η σημαντική αύξηση των παλαιών πάνελ εκτιμάται ότι θα ξεκινήσει από τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, ενώ η περίοδος μετά το 2035 αναμένεται να αποτελέσει κομβικό σημείο για τη διαχείρισή τους, σύμφωνα με το pv-magazine.
Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή έχει και το repowering, δηλαδή η αντικατάσταση παλαιότερων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων με νεότερα και αποδοτικότερα πάνελ, ακόμη και πριν εξαντληθεί η προβλεπόμενη διάρκεια ζωής τους. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την ίδια εγκατάσταση, παράλληλα όμως επιταχύνεται και η παραγωγή αποβλήτων.
Από απόβλητο σε πολύτιμη πρώτη ύλη
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των παλαιών πάνελ, αλλά και το ποσοστό των υλικών τους που μπορεί να ανακτηθεί και να επιστρέψει στην παραγωγική διαδικασία.
Ένα τυπικό φωτοβολταϊκό πάνελ ζυγίζει περίπου 20 κιλά, με το γυαλί να αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του συνολικού βάρους. Στην κατασκευή του χρησιμοποιούνται επίσης αλουμίνιο, πλαστικά και πυρίτιο, καθώς και μικρότερες ποσότητες πολύτιμων μετάλλων, όπως χαλκός και ασήμι.
Ως αποτέλεσμα, τα παλιά πάνελ μπορούν να αποτελέσουν όχι μόνο περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά και πηγή δευτερογενών πρώτων υλών. Για να καταστεί όμως βιώσιμη οικονομικά η σχετική αγορά, απαιτείται επαρκής ποσότητα προς επεξεργασία.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μια εξειδικευμένη μονάδα ανακύκλωσης χρειάζεται περίπου 10.000 τόνους φωτοβολταϊκών πάνελ ετησίως ώστε να λειτουργεί με οικονομικά βιώσιμο τρόπο. Η Σουηδία δεν διαθέτει ακόμη τέτοιο όγκο αποβλήτων, ωστόσο οι προβλέψεις δείχνουν ότι η κατάσταση θα αλλάξει σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Πάνελ που αποσύρονται ενώ μπορούν να λειτουργήσουν
Το πρόβλημα έχει και μια ακόμη διάσταση, καθώς δεν είναι όλα τα πάνελ που αποσύρονται πραγματικά άχρηστα. Ορισμένα εξακολουθούν να λειτουργούν ή μπορούν να επισκευαστούν και να χρησιμοποιηθούν ξανά.
Σήμερα, ένα μέρος αυτού του εξοπλισμού καταλήγει να αντιμετωπίζεται ως κοινό ηλεκτρονικό απόβλητο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται δυνατότητες τόσο για επαναχρησιμοποίηση όσο και για μεγαλύτερη ανάκτηση πολύτιμων υλικών.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται ένα πιο οργανωμένο μοντέλο διαχείρισης, το οποίο θα περιλαμβάνει ξεχωριστή κατηγορία αποβλήτων για τα φωτοβολταϊκά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο WEEE, κοινά πρότυπα για τον έλεγχο και την πιστοποίηση πάνελ που προορίζονται για δεύτερη χρήση, καθώς και τη δημιουργία εθνικής βάσης δεδομένων για την καταγραφή της εγκατεστημένης και της αποσυρόμενης ισχύος.
Το ευρωπαϊκό «κύμα» εκατομμυρίων τόνων
Η πρόκληση δεν αφορά μόνο τη Σουηδία. Η ραγδαία εξάπλωση των φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη την Ευρώπη σημαίνει ότι τις επόμενες δεκαετίες τεράστιες ποσότητες εξοπλισμού θα φτάνουν σταδιακά στο τέλος του κύκλου ζωής τους.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 21 έως 35 εκατ. τόνους σωρευτικών αποβλήτων φωτοβολταϊκών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2050, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο οι ποσότητες ενδέχεται να ανέλθουν ακόμη και σε 60-80 εκατ. τόνους.
Η ανακύκλωση, επομένως, δεν αποτελεί πλέον μια δευτερεύουσα πτυχή της πράσινης μετάβασης. Ο σχεδιασμός των νέων πάνελ, η δυνατότητα επισκευής και επαναχρησιμοποίησής τους, η επιμήκυνση της διάρκειας ζωής τους και η ανάκτηση των υλικών τους αποκτούν πλέον στρατηγική και οικονομική σημασία.
Οι νέες τεχνολογίες δείχνουν ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Σε πιλοτική εφαρμογή με χρήση ηλεκτροϋδραυλικών κρουστικών κυμάτων, κατέστη δυνατή η ανάκτηση άνω του 99,5% του αρχικού βάρους ενός φωτοβολταϊκού πάνελ. Παράλληλα, αναπτύσσονται τεχνικές που επικεντρώνονται στην ανάκτηση υλικών υψηλότερης αξίας, όπως το πυρίτιο και το ασήμι.
Το ζητούμενο πλέον είναι να δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές πριν φτάσει το μεγάλο κύμα αποσύρσεων. Για τη Σουηδία, αλλά και για την Ευρώπη συνολικά, η επιτυχία της ηλιακής ενέργειας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τον αριθμό των νέων φωτοβολταϊκών που εγκαθίστανται, αλλά και από το πώς θα διαχειρίζεται ο εξοπλισμός όταν ολοκληρώνεται ο πρώτος κύκλος ζωής του.
