Οι προτάσεις θα ενισχύσουν τον ρόλο των Βρυξελλών στη διαχείριση ενεργειακών έκτακτων αναγκών, επιτρέποντας στην Επιτροπή να κηρύσσει περιφερειακό ή πανευρωπαϊκό «συναγερμό ηλεκτρικής ενέργειας» και να ζητά από τα κράτη-μέλη να περιορίζουν την κατανάλωσή τους κατά συγκεκριμένο ποσοστό ή ποσότητα.
Το πακέτο για την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ επρόκειτο αρχικά να παρουσιαστεί νωρίτερα μέσα στο έτος και βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στα διδάγματα από την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, όταν η Ευρώπη έχασε μεγάλο μέρος των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.
Ωστόσο, τα νέα σοκ στην προσφορά και στις τιμές ενέργειας που προέκυψαν από τον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν έχουν ανατρέψει τον αρχικό σχεδιασμό, οδηγώντας τις Βρυξέλλες σε αναθεώρηση των προτάσεων.
Το νέο σχέδιο επιχειρεί να προετοιμάσει την Ευρώπη για ένα ευρύτερο φάσμα απειλών, από ελλείψεις στην ενεργειακή τροφοδοσία και ακραία καιρικά φαινόμενα έως κυβερνοεπιθέσεις και φυσικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως το σαμποτάζ στους αγωγούς Nord Stream και οι επιθέσεις σε τμήματα του ηλεκτρικού δικτύου της Γερμανίας.
Πώς θα ενεργοποιείται ο «συναγερμός»
Με βάση τους προτεινόμενους κανόνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί να κηρύσσει περιφερειακό ή πανευρωπαϊκό συναγερμό για την ηλεκτρική ενέργεια, εφόσον εντοπίζει σημαντικό κίνδυνο εκδήλωσης ενεργειακής κρίσης.
Έπειτα από διαβούλευση με την Ομάδα Συντονισμού Ηλεκτρικής Ενέργειας, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι των κρατών-μελών, της ενεργειακής βιομηχανίας και των ευρωπαϊκών θεσμών, οι Βρυξέλλες θα μπορούν να προχωρούν σε μέτρα όπως οι υποχρεωτικές προσαρμογές της εθνικής ζήτησης.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η ίδια η Επιτροπή θα καθορίζει το επίπεδο της απαιτούμενης μείωσης της ζήτησης.
Σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης
Παράλληλα, η Κομισιόν προτείνει τη δημιουργία ενός σαφέστερου συστήματος κλιμάκωσης για την αντιμετώπιση ενεργειακών κρίσεων.
Τα κράτη-μέλη θα εκδίδουν αρχικά προειδοποίηση ή εθνικό συναγερμό και θα προχωρούν στην κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης όταν έχουν εξαντληθεί τα μέτρα που βασίζονται στους μηχανισμούς της αγοράς, όπως οι επιδοτήσεις, η φορολογία ή τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, και η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν επαρκεί πλέον για να καλύψει τη ζήτηση.
Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν επίσης μεγαλύτερο συντονισμό των εθνικών παρεμβάσεων, ώστε να αποφεύγονται μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις διασυνοριακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου και να επιδεινώσουν τις ελλείψεις σε γειτονικές χώρες.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι μονομερείς παρεμβάσεις σε συνθήκες έλλειψης μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ενιαία αγορά και να προκαλέσουν επιπτώσεις σε άλλα κράτη-μέλη.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με πιθανούς κινδύνους για την επάρκεια καυσίμων. Στο πλαίσιο αυτό, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ζητήσει από τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν τον μηχανισμό κοινών προμηθειών φυσικού αερίου της ΕΕ, ο οποίος δημιουργήθηκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την απότομη αποσύνδεση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Περιορισμένη χρήση μονάδων φυσικού αερίου
Το σχέδιο αντιμετωπίζει τις ελλείψεις φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας ως δύο αλληλένδετες πτυχές του ίδιου ζητήματος: της διασφάλισης επαρκούς ενεργειακού εφοδιασμού.
Στο πλαίσιο αυτό, ζητείται από τα κράτη-μέλη να εντοπίσουν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, των οποίων η λειτουργία θα πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στους κρίσιμους όγκους φυσικού αερίου που απαιτούνται για τη διατήρηση της σταθερότητας του ηλεκτρικού δικτύου.
Καθώς ενισχύεται η προσπάθεια ηλεκτροδότησης και εξηλεκτρισμού της ευρωπαϊκής οικονομίας, το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, η αυξανόμενη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών, η παραγωγή των οποίων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες, δημιουργεί νέες προκλήσεις για την επάρκεια του συστήματος.
Το σχέδιο προβλέπει, επομένως, λεπτομερέστερες βραχυπρόθεσμες και εποχικές αξιολογήσεις της επάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι βλάβες σε μονάδες παραγωγής, οι αστοχίες στα δίκτυα μεταφοράς, οι αιχμές της ζήτησης και οι διακυμάνσεις στην παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.
Αποθέματα ανταλλακτικών για κρίσιμες υποδομές
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει επίσης μέτρα πέρα από την εξασφάλιση της ενεργειακής τροφοδοσίας, προτείνοντας τη δημιουργία αποθεμάτων κρίσιμων ανταλλακτικών για τις ενεργειακές υποδομές.
Με δεδομένες τις αυξανόμενες απειλές από drones κοντά σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, η δυνατότητα ταχείας αποκατάστασης των δικτύων θεωρείται πλέον μέρος της ενεργειακής ασφάλειας.
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ευρωπαϊκού καταλόγου με τα βασικά ανταλλακτικά που απαιτούνται για τη λειτουργία των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και για την ταχεία αποκατάστασή τους μετά από πιθανή διακοπή ή επίθεση.
Οι διαχειριστές ενέργειας θα υποχρεούνται να δηλώνουν τον διαθέσιμο εξοπλισμό τους, ενώ οι ευρωπαϊκές ενεργειακές αρχές θα καθορίζουν ελάχιστα επίπεδα αποθεμάτων, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως οι κίνδυνοι εφοδιασμού, ο χρόνος που απαιτείται για την αντικατάσταση του εξοπλισμού και η σημασία κάθε εξαρτήματος για τις διασυνοριακές ενεργειακές ροές.
Η Επιτροπή θα μπορεί, τέλος, να προτείνει στα κράτη-μέλη τη δημιουργία κοινών περιφερειακών αποθεμάτων βασικού εξοπλισμού, ώστε να είναι δυνατή η ταχύτερη αποκατάσταση των δικτύων σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής.
