Μια συνολική αναδιάταξη του πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργεί η ελληνική ακτοπλοΐα προδιαγράφουν οι προτάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού, την ώρα που ο κλάδος θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη να περάσουν οι σχεδιαζόμενες πολιτικές από το επίπεδο των στόχων στην εφαρμογή.

Το ζήτημα της εφαρμογής αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και υπό το φως του μηνύματος του προέδρου του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ) Διονύση Θεοδωράτου για την Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας 2026, που φέτος εορτάστηκε την 24η Σεπτεμβρίου. Συγκεκριμένα, το φετινό μήνυμα του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), «Από την πολιτική στην πράξη: Δίνοντας ώθηση στη ναυτιλιακή αριστεία», αποτελεί, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΣΕΕΝ, αφορμή για να εξεταστεί πώς οι διεθνείς δεσμεύσεις και οι νέες πολιτικές μπορούν να μετατραπούν σε εφαρμόσιμες λύσεις στην καθημερινή λειτουργία πλοίων και λιμένων.

Η ακτοπλοΐα ως υποδομή της νησιωτικής Ελλάδας

Για την ελληνική ακτοπλοΐα, η συζήτηση έχει μια επιπλέον διάσταση: τη διατήρηση της συνδεσιμότητας των νησιών. Όπως επισημαίνει ο κ. Θεοδωράτος, η ακτοπλοΐα συνδέει περισσότερα από 115 νησιά με την ηπειρωτική Ελλάδα και μεταξύ τους, ενώ 89 από αυτά δεν διαθέτουν αεροδρόμιο. Παράλληλα, οι διεθνείς ακτοπλοϊκές γραμμές της Αδριατικής συνδέουν τη χώρα με την Ιταλία και το ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών.

Η λειτουργία του ακτοπλοϊκού δικτύου, επομένως, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα μεταφορών ή τουρισμού. Συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων, την οικονομική δραστηριότητα των νησιών και τη συνοχή της χώρας.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο συναντώνται οι προτάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού με τις θέσεις του ΣΕΕΝ: ο εκσυγχρονισμός του κλάδου θα πρέπει να συνδυαστεί με τη διατήρηση αξιόπιστων και οικονομικά προσβάσιμων συνδέσεων.

Δρομολόγια με περισσότερη προβλεψιμότητα

Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία για έναν κλάδο με υψηλό λειτουργικό και επενδυτικό κόστος και έντονη εποχικότητα. Η σταθερότητα των κανόνων αποτελεί κρίσιμη παράμετρο τόσο για τον σχεδιασμό των εταιρειών όσο και για την ομαλή λειτουργία του δικτύου.

Η Επιτροπή παράλληλα εφιστά την προσοχή στις διαδικασίες συνεννόησης μεταξύ εταιρειών όταν απαιτούνται τροποποιήσεις δρομολογίων, επισημαίνοντας τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργηθούν για τον ανταγωνισμό.

Τα λιμάνια ως κρίσιμος κρίκος

Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά και τις λιμενικές υποδομές.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η χωρητικότητα, η τεχνική επάρκεια και η διοικητική οργάνωση των λιμένων επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων υπηρεσιών και την είσοδο νέων παρόχων.

Στο πλαίσιο αυτό τίθεται και το ζήτημα του κατακερματισμού των φορέων διοίκησης των λιμένων, με την Επιτροπή να προτείνει να εξεταστεί η δημιουργία ισχυρότερων σχημάτων, με επαρκή στελέχωση, πόρους και τεχνογνωσία.

Το θέμα των λιμένων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει της πράσινης μετάβασης, καθώς η ανανέωση του στόλου προϋποθέτει αντίστοιχες υποδομές στην ξηρά.

Πράσινη μετάβαση με χρηματοδότηση και υποδομές

Η ανανέωση του ακτοπλοϊκού στόλου αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα στοιχήματα για την επόμενη περίοδο.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού επισημαίνει ότι οι αυξημένες επενδυτικές ανάγκες που προκαλεί η πράσινη μετάβαση μπορεί να διευρύνουν τις διαφορές μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων, λόγω και της διαφορετικής πρόσβασης στη χρηματοδότηση.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και το μήνυμα του προέδρου του ΣΕΕΝ. Ο κ. Θεοδωράτος υπογραμμίζει ότι η πράσινη μετάβαση της επιβατηγού ναυτιλίας είναι αναγκαία, αλλά για να υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Σταθερό θεσμικό πλαίσιο, ρεαλιστικά χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανανέωση του στόλου, διαθεσιμότητα εναλλακτικών καυσίμων και κατάλληλες λιμενικές υποδομές αποτελούν, σύμφωνα με τον ΣΕΕΝ, βασικούς κρίκους της μετάβασης.

Η λογική αυτή βρίσκεται κοντά στην προσέγγιση της Επιτροπής, η οποία αντιμετωπίζει τη μετάβαση όχι ως ζήτημα που αφορά μόνο τα πλοία, αλλά ως ένα ευρύτερο σχέδιο που συνδέει στόλο, λιμάνια και χρηματοδότηση.

Νέα προσέγγιση στις άγονες γραμμές

Στο επίκεντρο της συζήτησης παραμένουν και οι γραμμές δημόσιας υπηρεσίας.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού ζητεί η αξιολόγηση των σχετικών συμβάσεων να μην περιορίζεται στο οικονομικό κόστος. Η συχνότητα των δρομολογίων, η αξιοπιστία, τα ωράρια, η δυνατότητα μεταφοράς οχημάτων και φορτίων και η πραγματική κάλυψη των αναγκών των νησιωτών θα πρέπει να αποτελούν μέρος της συνολικής αξιολόγησης.

Παράλληλα, προτείνεται να εξεταστεί η αξιοποίηση των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας ως εργαλείου για την ανανέωση του στόλου και την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων.

Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα μικρότερα νησιά, όπου η ακτοπλοϊκή σύνδεση αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας.

Η αγορά χρειάζεται περισσότερα και καλύτερα δεδομένα

Ένας ακόμη βασικός άξονας των προτάσεων είναι η ενίσχυση της εποπτείας μέσω συστηματικής συλλογής δεδομένων.

Η Επιτροπή διαπιστώνει την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη ζήτηση, τη χωρητικότητα, τα δρομολόγια, τις ακυρώσεις, τις καθυστερήσεις, τις τιμές, την ποιότητα των υπηρεσιών, τον στόλο και τις δυνατότητες των λιμένων.

Η δημιουργία μιας αξιόπιστης βάσης δεδομένων θα μπορούσε να επιτρέψει την καλύτερη παρακολούθηση των επιμέρους γραμμών και την ταχύτερη αναγνώριση μεταβολών στον ανταγωνισμό και στην ποιότητα της εξυπηρέτησης.

Στο επίκεντρο και ο ανθρώπινος παράγοντας

Στο μήνυμά του για την Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας, ο πρόεδρος του ΣΕΕΝ δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στους ανθρώπους της ναυτιλίας.

Όπως σημειώνει, οι ναυτικοί, με την εργασία και τον επαγγελματισμό τους, εξυπηρετούν καθημερινά εκατομμύρια επιβάτες και διατηρούν ενεργές τις συνδέσεις των νησιών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η γνώση, η εμπειρία και οι ανάγκες του ανθρώπινου δυναμικού της ναυτιλίας, υπογραμμίζει, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε στάδιο της πράσινης και τεχνολογικής μετάβασης.

Η ποιότητα πέρα από την τιμή

Στην τελική της έκθεση, η Επιτροπή διευρύνει παράλληλα την έννοια του ανταγωνισμού, εντάσσοντας σε αυτήν και την ποιότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας.

Η συχνότητα, η αξιοπιστία, η διάρκεια του ταξιδιού, τα ωράρια και η δυνατότητα μεταφοράς οχημάτων αποτελούν παραμέτρους που επηρεάζουν την πραγματική αξία της ακτοπλοϊκής υπηρεσίας για τον επιβάτη.

Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος στις γραμμές των μικρών νησιών και στις συνδέσεις που εξυπηρετούν μόνιμους κατοίκους, όπου η αξιοπιστία του δικτύου συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των τοπικών κοινωνιών.

Από τις προτάσεις στην εφαρμογή

Το κοινό, πάντως, σημείο που αναδεικνύεται από τις δύο παρεμβάσεις —της Επιτροπής Ανταγωνισμού και του ΣΕΕΝ— είναι η ανάγκη να περάσει η συζήτηση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή.

Η ακτοπλοΐα βρίσκεται μπροστά σε μια σύνθετη εξίσωση, που την ανανέωση του ανανέωση και το «πρασίνισμα» του στόλου, τις επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές, τη σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου, τη βιώσιμη εξυπηρέτηση των άγονων γραμμών, την αποτελεσματικότερη εποπτεία και τη διατήρηση της νησιωτικής συνδεσιμότητας.

Και αυτό είναι ίσως το βασικό στοίχημα της επόμενης ημέρας για την ελληνική ακτοπλοΐα. Δηλαδή, όχι μόνο να σχεδιαστούν οι αλλαγές, αλλά να δημιουργηθούν οι θεσμικές, χρηματοδοτικές και υποδομικές προϋποθέσεις ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.