Η 25η ετήσια μελέτη της XRTC Business Consultants, με τίτλο «Ελληνική Ακτοπλοΐα 2026: Ώρα Ευθύνης και Αποφάσεων», θέτει στο επίκεντρο ακριβώς αυτή την ανάγκη για συντονισμένη προσπάθεια ανανέωσης του στόλου.
Η σημασία του κλάδου υπερβαίνει τα στενά όρια της ναυτιλίας. Η ακτοπλοΐα εξασφαλίζει τη συνδεσιμότητα περισσότερων από 115 νησιών, ενώ μόνο 27 διαθέτουν αεροδρόμια. Παράλληλα, η Ελλάδα διαχειρίζεται περίπου το 18% της ευρωπαϊκής ακτοπλοϊκής κίνησης, μολονότι αντιπροσωπεύει μόλις το 2% του πληθυσμού της ΕΕ.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται πλέον στον στόλο και στο κόστος της μετάβασης. Σύμφωνα με τη μελέτη, το συνολικό χρηματοδοτικό κενό για την πράσινη μετάβαση υπερβαίνει τα 5 δισ. ευρώ σε ορίζοντα 25ετίας, από τα οποία περίπου 3 δισ. αφορούν επενδυτικές δαπάνες και περισσότερα από 2 δισ. πρόσθετο λειτουργικό κόστος.
Την ίδια στιγμή, η διάμεσος ηλικία των ακτοπλοϊκών πλοίων έχει φτάσει τα 28 έτη, καθιστώντας αναγκαίο είτε τον παροπλισμό και την αντικατάσταση μονάδων είτε εκτεταμένες μετασκευές και τεχνολογικές αναβαθμίσεις.
Σημαντική παράμετρος είναι και το περιβαλλοντικό κόστος, το οποίο όμως δεν επιβαρύνει ομοιόμορφα το σύνολο της ελληνικής ακτοπλοΐας. Για τις εκπομπές του 2026, η υποχρέωση στο πλαίσιο του EU ETS φτάνει στο 100%, έναντι 70% το 2025 και 40% το 2024.
Ωστόσο, έως το 2030 προβλέπεται εξαίρεση για πλόες που συνδέουν νησιά με πληθυσμό μικρότερο των 200.000 κατοίκων με άλλα λιμάνια της ίδιας χώρας. Έτσι, όπως επισημαίνει η XRTC, στην Ελλάδα η συγκεκριμένη υποχρέωση αφορά ουσιαστικά τους πλόες προς και από την Κρήτη και την Αδριατική.
Παράλληλα, το FuelEU Maritime και οι απαιτήσεις για καθαρότερα καύσιμα ενισχύουν τις επενδυτικές και λειτουργικές πιέσεις. Σε αυτές προστίθεται η ενεργειακή αβεβαιότητα. Η μελέτη καταγράφει άνοδο του Marine Gas Oil περίπου στα 1.200 ευρώ ανά τόνο το 2026, από 500-600 ευρώ το 2025, με την πρόσθετη μηνιαία επιβάρυνση του κλάδου να εκτιμάται σε 18-25 εκατ. ευρώ.
Οι πιέσεις αποτυπώθηκαν και στα οικονομικά αποτελέσματα. Τα συνολικά έσοδα Attica και Minoan αυξήθηκαν το 2025 κατά 2%, στα 874,5 εκατ. ευρώ, όμως τα λειτουργικά έξοδα ενισχύθηκαν κατά 7%, ενώ το συνολικό EBITDA μειώθηκε κατά 5%. Η Attica εμφάνισε ζημιές προ φόρων 33,7 εκατ. ευρώ, ενώ οι Μινωικές κατέγραψαν κέρδη 7,05 εκατ. ευρώ.
Το κρίσιμο μέτωπο είναι πλέον η χρηματοδότηση. Η Ελλάδα αναμένεται να αντλήσει περίπου 1,5 δισ. ευρώ έως το 2030 από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Εκσυγχρονισμού, ενώ έχει εξαγγελθεί Εθνικό Ταμείο Εκσυγχρονισμού 300 εκατ. ευρώ, με δυνατότητα κινητοποίησης επενδύσεων άνω των 3 δισ. ευρώ μέσω μόχλευσης.
Η XRTC, ωστόσο, εντοπίζει το βασικό πρόβλημα όχι στην εξαγγελία των πόρων αλλά στην απουσία λειτουργικού μηχανισμού διοχέτευσης τους στην αγορά, ιδιαίτερα προς τις μικρότερες εταιρείες που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τραπεζικό δανεισμό και ίδια κεφάλαια.
Το διακύβευμα, επομένως, ξεπερνά την αγορά νέων πλοίων. Η μελέτη συνδέει την ανανέωση της ακτοπλοΐας με την ανάπτυξη της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας και αντιμετωπίζει τη χρηματοδότηση της μετάβασης ως ζήτημα εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής.
Η περίοδος 2027-2035 θα κρίνει τελικά όχι μόνο πόσο «πράσινος» θα γίνει ο ελληνικός στόλος, αλλά και ποιες επιχειρήσεις θα μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση και να παραμείνουν ανταγωνιστικές.
