Τα πλοία που θα διέρχονται θα πρέπει να συνεννοούνται πρώτα με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, την ισχυρή παραστρατιωτική οργάνωση που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με Άραβες διαμεσολαβητές.

Την Τετάρτη (8/4) επετράπη η διέλευση τεσσάρων πλοίων, ο μικρότερος αριθμός μέχρι στιγμής τον Απρίλιο, σύμφωνα με την S&P Global Market Intelligence. Το Ιράν απαιτεί από τα πλοία να κανονίζουν εκ των προτέρων τα τέλη διέλευσης και να τα πληρώνουν σε κρυπτονόμισμα ή σε κινεζικά γιουάν, ανέφεραν διαμεσολαβητές και ναυλομεσίτες.

Οι απαιτήσεις του Ιράν δείχνουν πώς αξιοποίησε τον πόλεμο για να δημιουργήσει μια νέα πηγή επιρροής και πιθανώς εσόδων. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων κατέλαβε τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού στοχοποιώντας πλοία που προσπαθούσαν να περάσουν χωρίς άδεια. Αυτή η κατάσταση παγιώνεται τώρα, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της προσωρινής εκεχειρίας που συμφωνήθηκε μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η πιθανότητα μόνιμου ρόλου του Ιράν στη διαχείριση των Στενών ανησυχεί τους παραγωγούς ενέργειας του Κόλπου, που βασίζονται σε αυτά για το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών τους, καθώς και τους καταναλωτές ενέργειας σε Ευρώπη και Ασία.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να υποστηρίζουν δημόσια ένα ελεύθερο και ανοιχτό πέρασμα, αλλά το Ιράν δεν δείχνει διάθεση να χαλαρώσει τον έλεγχό του. Το πρωί της Τετάρτης, μέσω ναυτικού ραδιοφώνου, το Ιράν προειδοποιούσε ότι πλοία χωρίς άδεια κινδυνεύουν να καταστραφούν.

«Τα Στενά του Ορμούζ έχουν γίνει εξίσου σημαντικά με τους πυραύλους και το πυρηνικό πρόγραμμα για αυτούς», δήλωσε ο Ντάνι Τσιτρινόβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στις ισραηλινές στρατιωτικές πληροφορίες. «Ο έλεγχος είναι απαραίτητος για αυτούς».

Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας θα τελεί υπό την επίβλεψη των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Η αναγνώριση αυτών των απαιτήσεων από την κυβέρνηση Τραμπ ενδέχεται να παγιώσει την κυριαρχία του Ιράν σε ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου—περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, δηλαδή περίπου το 20%.

Η κίνηση της Τεχεράνης σηματοδοτεί αλλαγή σε σχέση με μόλις έξι εβδομάδες πριν, όταν τα πλοία διέρχονταν ελεύθερα χωρίς στρατιωτικό συντονισμό. Οι νέες ρυθμίσεις αλλάζουν την ισορροπία δυνάμεων στον Περσικό Κόλπο.

Οι παραγωγοί ενέργειας του Κόλπου αντιτίθενται έντονα σε οποιοδήποτε σύστημα πληρωμών προς το Ιράν. Οι διαμεσολαβητές εκτιμούν ότι αυτό θα περιπλέξει τις διαπραγματεύσεις για μια μόνιμη εκεχειρία.

Αναλυτές σημειώνουν ότι ο έλεγχος των Στενών προσφέρει πλέον άμεση επιρροή στις παγκόσμιες αγορές, χωρίς να απαιτούνται μακροχρόνιες διπλωματικές διαδικασίες.

Τι αναφέρουν οι ναυτιλιακές

Οι ναυτιλιακές εταιρείες αναφέρουν, σύμφωνα με ρεπορτάζ της Wall Street Journal, ότι το Ιράν ήδη δημιουργεί σύστημα τελών, με διαφοροποίηση ανάλογα με το φορτίο και τη χώρα προέλευσης: ιρανικά πλοία περνούν ελεύθερα, φιλικές χώρες πληρώνουν, ενώ άλλες αποκλείονται.

Τα πλοία που επιτρέπεται να περάσουν κινούνται κοντά στις ιρανικές ακτές, ανάμεσα στα νησιά Κεσμ και Λαράκ.

Τα τέλη καθορίζονται περίπου μία εβδομάδα πριν και εξαρτώνται από το μέγεθος του πλοίου, φτάνοντας έως και τα 2 εκατομμύρια δολάρια για υπερδεξαμενόπλοια.

Το ιρανικό κοινοβούλιο έχει εγκρίνει σχέδιο διαχείρισης που περιλαμβάνει τέλη και υποχρεωτική έγκριση διέλευσης.

Το Ιράν πρότεινε επίσης τη διανομή των εσόδων με το Ομάν, αν και το τελευταίο δεν έχει συμφωνήσει.

Η επιβολή τελών σε φυσικές θαλάσσιες οδούς είναι νομικά αμφισβητούμενη, καθώς το διεθνές δίκαιο προβλέπει ελεύθερη ναυσιπλοΐα.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης δυσκολεύουν επίσης τις οικονομικές συναλλαγές του Ιράν.

Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η επιβολή διοδίων θα ήταν παράνομη και επικίνδυνη, προσθέτοντας ότι οι χώρες που εξαρτώνται ενεργειακά από τα Στενά θα πρέπει να αντιδράσουν.

Το κλείσιμο των Στενών οδηγεί ήδη σε αύξηση τιμών τροφίμων και πληθωρισμό παγκοσμίως. Πριν τον πόλεμο, από εκεί περνούσε το 38% του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το 19% του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Πληρώματα πλοίων ανέφεραν ότι δεν έχουν σαφείς οδηγίες για το αν είναι ασφαλές να περάσουν.

Οι περισσότερες εταιρείες τηρούν στάση αναμονής μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση και να φανεί αν η εκεχειρία θα διατηρηθεί.

«Αυτή η αβεβαιότητα από μόνη της είναι αρκετή για να κρατήσει πολλά πλοία ακινητοποιημένα», δήλωσε αναλύτρια της ναυτιλιακής αγοράς.