Στον δημόσιο διάλογο επανέρχεται συχνά το ερώτημα πώς η Ευρώπη καταδικάζει σθεναρά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά εμφανίζεται πολύ πιο ανεκτική απέναντι στην Τουρκία, η οποία κατέχει παράνομα το βόρειο τμήμα της Κύπρου εδώ και πέντε δεκαετίες. Η σύγκριση είναι εύλογη, αν και οι δύο περιπτώσεις δεν είναι απόλυτα ταυτόσημες και συγκρίσιμες, καθώς διαφέρουν ως προς το μέγεθος των εμπλεκόμενων δυνάμεων, τις διεθνείς ισορροπίες και τους θεσμικούς συσχετισμούς.
Οι ομοιότητες πάντως υπάρχουν. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και απώλεια εδαφών: Η Ουκρανία έχει χάσει περίπου το 20% της επικράτειάς της, όπως και η Κύπρος το βόρειο τμήμα της το 1974. Υπήρχαν επίσης ιστορικά διαφορετικές εθνοτικές ταυτότητες, το ρωσόφωνο στοιχείο στην Ανατολική Ουκρανία και οι τουρκοκυπριακές κοινότητες στην Κύπρο. Τα δεδομένα αυτά άφηναν πάντα ανοιχτό το περιθώριο κλιμάκωσης από τη στιγμή που δεν βρίσκονταν λύσεις για μία ομαλή και ειρηνική συνύπαρξη των εκάστοτε διαφορετικών στοιχείων.
Πώς εξηγείται η διαφορετική στάση των Ευρωπαίων απέναντι σε Ρωσία και Τουρκία
Από εκεί και πέρα, το Κυπριακό παραμένει άλυτο, με την τουρκική πλευρά να πιέζει για λύση δύο κρατών, παρά το γεγονός ότι η νέα ηγεσία της Βόρειας Κύπρου φέρεται να προκρίνει την όδο των διαπραγματεύσεων για ένωση. Η ΕΕ έχει κατηγορηθεί για «δύο μέτρα και δύο σταθμά», καθώς επιβάλει βαριές κυρώσεις στη Μόσχα αλλά όχι στην Άγκυρα. Η διαφορά όμως είναι ουσιώδης, καθώς η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, κάτι που καθιστά σχεδόν αδύνατη την επιβολή κυρώσεων αντίστοιχου εύρους. Παράλληλα, η Κύπρος εντάχθηκε το 2004 στην Ευρωπαϊκή Ένωση με ανοιχτό το πολιτικό της ζήτημα, προσθέτοντας ακόμη ένα θεσμικό επίπεδο πολυπλοκότητας.
Για τους Ευρωπαίους, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία εμπεριέχει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης διεθνούς ανάφλεξης, ακόμη και ενός Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Την ίδια στιγμή, η Ρωσία είναι πυρηνική δύναμη και μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, με αποτέλεσμα να θεωρείται πιο δύσκολη στον χειρισμό της από την Τουρκία.
Το Κυπριακό, αντίθετα, αντιμετωπίζεται ως περιφερειακή σύγκρουση χαμηλότερου ρίσκου. Στην Κύπρο, παρά την απογοητευτική κατάσταση στα κατεχόμενα και τις αλλεπάλληλες αποτυχημένες προσπάθειες διπλωματικής λύσης, επικρατεί εδώ και δεκαετίες σιγή όπλων. Αντίθετα, στην Ουκρανία το Κρεμλίνο δεν δείχνει καμία διάθεση για έστω και προσωρινή εκεχειρία που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια ειρηνική, διπλωματική διαδικασία.
Τι αγνοούν οι Δυτικοί για Κυπριακό και ελληνοτουκρικά
Πάντως μία πιθανή αναβίωση της κλιμάκωσης στο Κυπριακό θα μπορούσε να παρασύρει επικίνδυνα και την Αθήνα. Μια ελληνοτουρκική κρίση στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο θα προκαλούσε επίσης μακροπρόθεσμες ζημιές που ενδεχομένως να υποτιμά η Δύση. Ένα θερμό επεισόδιο θα ακύρωνε ουσιαστικά τον λόγο ύπαρξης ΝΑΤΟ και ΕΕ, κι αυτό το ενδεχόμενο αγνοείται συχνά από τους Δυτικούς. Το ΝΑΤΟ θα έχανε σε μία τέτοια περίπτωση το κύρος του φανερώνοντας την αδυναμία του να λύσει ζητήματα εντός των μελών του. Ταυτόχρονα θα κατέρρεε το επιχείρημα της ΕΕ πώς αποτελεί εγγυητή της ειρήνης και δίχτυ ασφαλείας για τα μέλη της, παρά το γεγονός ότι αποτελεί κυρίως οικονομική-πολιτική ένωση και όχι στρατιωτική. Πάντως, αντιφάσεις τέτοιου τύπου δεν είναι ξένες ή ασυνήθιστες στη διεθνή πολιτική.
«Μοντέλο Κύπρου» για την Ουκρανία;
Παραδόξως, ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι ένα «μοντέλο Κύπρου» για την Ουκρανία. Προκρίνουν δηλαδή πάγωμα του ρωσοουκρανικού μετώπου στο σημείο που βρίσκεται σήμερα και de facto αλλά όχι de jure κατάσταση στα ουκρανικά εδάφη που ελέγχουν οι Ρώσοι και παρουσία ειρηνευτικών στρατευμάτων με εντολή του ΟΗΕ. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη προϋποθέτει τη συναίνεση της Μόσχας, κάτι που δεν διαφαίνεται.
Κανένα σχόλιο για Κύπρο από Ζελένσκι
Πάντως, κατά την επίσκεψή του Ουκρανού προέδρου στην Αθήνα, όλοι οι Έλληνες πολιτειακοί παράγοντες αναφέρθηκαν στις αναλογίες Κύπρου-Ουκρανίας. Ο Ζελένσκι, όμως, απέφυγε να δώσει το παραμικρό σχόλιο, προκαλώντας μία ήπια ενόχληση στην ελληνική πλευρά. Πιθανότατα η στάση του εξηγείται από την ανάγκη του Κιέβου να διατηρήσει ανοιχτό τον κρίσιμο δίαυλο με την Άγκυρα, η οποία μεσολάβησε στη συμφωνία για την εξαγωγή σιτηρών στις αρχές του πολέμου και ίσως μπορέσει διαδραματίσει ρόλο σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Πάντως παρά τις αντιφάσεις, ο ΟΗΕ, το Διεθνές Δίκαιο και οι διεθνείς οργανισμοί παραμένουν απαραίτητο εργαλείο για την Ελλάδα και την Κύπρο. Προσφέρουν ένα πλαίσιο επίλυσης διακρατικών διαφορών, χωρίς στρατιωτικά μέσα. Η αποδοχή τετελεσμένων στην Ουκρανία θα έπληττε σοβαρά την αξιοπιστία των διακρατικών θεσμών, της διπλωματίας και της διεθνούς διπλωματίας και θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για κάθε μικρό κράτος που στηρίζεται σε αυτά, και φυσικά και για το ίδιο το Κυπριακό.
