Σύμφωνα με τη μελέτη, το 45% των απαντήσεων που παρήγαγαν τα εργαλεία ΤΝ εμφάνιζε τουλάχιστον ένα σοβαρό πρόβλημα: το 31% παρουσίαζε αδυναμίες στις πηγές (ελλείψεις, εσφαλμένες ή παραπλανητικές αποδόσεις), ενώ το 20% περιείχε ουσιώδεις ανακρίβειες ή ξεπερασμένες πληροφορίες.
Ο βοηθός Google Gemini κατέγραψε τη χειρότερη επίδοση, με προβλήματα στο 76% των απαντήσεων, ποσοστό υπερδιπλάσιο από εκείνο των άλλων εργαλείων. Η χαμηλή του επίδοση αποδίδεται κυρίως στην αδυναμία του να αναγνωρίζει ορθά πηγές και να παρέχει τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Η μεγαλύτερη έρευνα του είδους της
Η μελέτη χαρακτηρίζεται από τους ερευνητές ως «πρωτοφανής σε έκταση και κλίμακα». Συμμετείχαν 22 δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί από 18 χώρες, οι οποίοι αξιολόγησαν πάνω από 3.000 απαντήσεις από τέσσερις κορυφαίους βοηθούς ΤΝ: ChatGPT, Copilot, Gemini και Perplexity.
Οι δημοσιογράφοι αξιολόγησαν τις απαντήσεις βάσει κριτηρίων όπως ακρίβεια, τεκμηρίωση πηγών, διάκριση γνώμης και γεγονότος, καθώς και παροχή επαρκούς πλαισίου.
Στην Πορτογαλία, η μελέτη που διεξήχθη από το RTP διαπίστωσε ότι το 44% των απαντήσεων περιείχε σοβαρά προβλήματα, με το Gemini να σημειώνει το υψηλότερο ποσοστό σφαλμάτων (82%). Εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου οι βοηθοί επινόησαν ανύπαρκτους συνδέσμους, παρέθεσαν ψευδή αποσπάσματα ή παρέλειψαν αναφορές σε πραγματικές πηγές, υπονομεύοντας την αξιοπιστία των απαντήσεων.
Χαρακτηριστικά λάθη και «ψευδαισθήσεις»
Η μελέτη κατέγραψε αρκετά χαρακτηριστικά παραδείγματα λανθασμένων απαντήσεων:
- Ο Copilot ανέφερε λανθασμένα αποτελέσματα για τις βουλευτικές εκλογές στην Πορτογαλία, αγνοώντας τις εκλογές του Μαΐου 2025.
- Ο Gemini υποστήριξε εσφαλμένα ότι οι αστροναύτες της Boeing δεν είχαν εγκλωβιστεί στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, απορρίπτοντας το γεγονός ως «παρερμηνεία της πραγματικότητας».
- Το Perplexity ισχυρίστηκε ότι το RTP δεν είχε δημοσιεύσει άρθρα για τον Ίλον Μασκ και τις κατηγορίες περί ναζιστικού χαιρετισμού, παρότι υπήρχαν διαθέσιμες σχετικές αναφορές.
Παρά τα σοβαρά λάθη, η μελέτη επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες (όπως εκείνη του BBC τον Φεβρουάριο του 2025), κανένας βοηθός δεν αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις.
Ο κίνδυνος για την ενημέρωση και τη δημοκρατία
Η εξάπλωση των βοηθών ΤΝ στην αναζήτηση πληροφοριών δημιουργεί νέα ζητήματα αξιοπιστίας. Σύμφωνα με το Digital News Report 2025 του Ινστιτούτου Reuters, 7% των χρηστών διαδικτυακών ειδήσεων και 15% των νέων κάτω των 25 ετών αντλούν πλέον τις ειδήσεις τους από τέτοιους βοηθούς.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι τα λάθη αυτά ενδέχεται να πλήξουν την εμπιστοσύνη του κοινού στα μέσα ενημέρωσης και να δημιουργήσουν κινδύνους παραπληροφόρησης.
«Οι αποτυχίες αυτές δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά· είναι συστημικές και διασυνοριακές», δήλωσε ο Ζαν Φιλίπ Ντε Τέντερ, αναπληρωτής γενικός διευθυντής της EBU, συμπληρώνοντας: «Όταν οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να εμπιστευτούν, καταλήγουν να μην εμπιστεύονται τίποτα και αυτό απειλεί τη δημοκρατική συμμετοχή».
Εργαλειοθήκη για την ακεραιότητα των ειδήσεων
Παράλληλα με τη δημοσίευση της μελέτης, η ερευνητική ομάδα παρουσίασε μια νέα «Εργαλειοθήκη για την Ακεραιότητα των Ειδήσεων στους Βοηθούς ΤΝ», με στόχο τη βελτίωση των απαντήσεων και της παιδείας των χρηστών στα μέσα ενημέρωσης.
Η πρωτοβουλία συνοδεύεται από πιέσεις προς τις ρυθμιστικές αρχές της Ε.Ε. να επιβάλουν αυστηρότερη εφαρμογή της νομοθεσίας για την ψηφιακή ενημέρωση και την πολυφωνία.
Όπως σημειώνει ο Πίτερ Άρτσερ, διευθυντής προγραμμάτων του BBC Generative AI: «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τεράστια αξία στο κοινό, αλλά οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να εμπιστεύονται αυτά που διαβάζουν και βλέπουν. Παρά τις βελτιώσεις, είναι σαφές ότι τα προβλήματα παραμένουν».
Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι τα προβλήματα ακρίβειας και αξιοπιστίας δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένα εργαλεία ή γλώσσες, αλλά αποτελούν παγκόσμιο και συστημικό φαινόμενο.
Η EBU και τα συμμετέχοντα μέσα ζητούν συνεχή ανεξάρτητη παρακολούθηση των βοηθών ΤΝ, καθώς η ταχεία εξέλιξή τους δημιουργεί συνεχώς νέες προκλήσεις για την ενημέρωση και τη δημοκρατία.
Στην Πορτογαλία, η μελέτη διεξήχθη στο RTP. Συμμετείχαν οι εξής ραδιοτηλεοπτικοί φορείς: Βέλγιο (RTBF, VRT) Καναδάς (CBC-Radio Canada) Τσεχία (Τσεχική Ραδιοφωνία) Φινλανδία (YLE) Γαλλία (Radio France) Γεωργία (GPB) Γερμανία (ARD, ZDF, Deutsche Welle) Ιταλία (Rai) Λιθουανία (LRT) Κάτω Χώρες (NOS/NPO) Νορβηγία (NRK) Πορτογαλία (RTP) Ισπανία (RTVE) Σουηδία (SVT) Ελβετία (SRF) Ουκρανία (Suspilne) ΗΝΩΜΈΝΟ ΒΑΣΊΛΕΙΟ (BBC) ΗΠΑ (NPR)
