Όμορφα πλάνα, χαμογελαστοί δήμαρχοι, πανεπιστημιακοί με θεσμικό κύρος, γενικοί γραμματείς υπουργείων που μιλούν για «ευκαιρίες». Έτσι στήνεται ένα αφήγημα όπου η κρουαζιέρα εμφανίζεται ως «ευλογία», ενώ τα πραγματικά δεδομένα μένουν θαμμένα. Με λίγα λόγια, καθρεφτάκια για ιθαγενείς.
Τα μόνα που δεν μπορούν να στηρίξουν αυτό το παραπλανητικό αφήγημα είναι νούμερα, τα οποία πάντα και κάτω από τις όποιες συνθήκες λένε την αλήθεια. Το 2017, τα ελληνικά λιμάνια υποδέχθηκαν 3.415 αφίξεις κρουαζιερόπλοιων (news.gtp.gr).
Μόνο αυτά τα πλοία παρήγαγαν 7.674 τόνους διοξείδιο του θείου (SOₓ), την ώρα που όλα τα αυτοκίνητα της χώρας μαζί παρήγαγαν μόλις 64 τόνους (ekathimerini.com). Δηλαδή, η κρουαζιέρα μόνη της δημιούργησε 120 φορές περισσότερους ρύπους από τον στόλο των ΙΧ.
Από τότε η κίνηση εκτοξεύτηκε. Το 2023 καταγράφηκαν 5.230 αφίξεις πλοίων, δηλαδή +53% σε σχέση με το 2017, με περισσότερους από 7 εκατομμύρια επιβάτες (news.gtp.gr).
Αν το 2017 η κρουαζιέρα «έπνιγε» την ατμόσφαιρα με 7.674 τόνους SOₓ με μόλις 3.415 αφίξεις, μπορεί κανείς να φανταστεί το μέγεθος της ρύπανσης όταν οι αφίξεις ξεπέρασαν τα 5.200. Και αυτό χωρίς να υπολογίσουμε τα μεγέθη των πλοίων, που στο μεταξύ αυξήθηκαν, με μια κατανάλωση καυσίμου έως και 250 τόνους την ημέρα το καθένα (greenmatch.co.uk).
Αλλά και τα οικονομικά στοιχεία δεν είναι τόσο λαμπερά όσο τα παρουσιάζει η CLIA.
Το 2024 η κρουαζιέρα έφερε στην Ελλάδα περίπου 1,112 δισ. ευρώ από πέντε εκατομμύρια επιβάτες (mercan-asia.com). Σημαντικό ποσό, αλλά το μέσο έσοδο ανά ταξίδι έπεσε κατά 7%, ενώ η διάρκεια παραμονής μειώθηκε σχεδόν κατά 10% (reuters.com).
Με άλλα λόγια, οι επιβάτες έρχονται, αφήνουν λιγότερα και φεύγουν πιο γρήγορα. Δεν είναι τυχαίο ότι η κυβέρνηση αναγκάστηκε το καλοκαίρι του 2025 να επιβάλει νέο φόρο 20 ευρώ ανά επιβάτη για Σαντορίνη και Μύκονο, ακριβώς επειδή οι τοπικές κοινωνίες δεν αντέχουν άλλο την πίεση (travelpirates.com, cruisetotravel.com, nypost.com).
Αλλά ούτε και αυτό το μέτρο λύνει το πρόβλημα. Όσο δεν ανοίγει η συζήτηση για τον καθορισμό ορίων στα μεγέθη των κρουαζιερόπλοιων που ταξιδεύουν στα Ελληνικά νησιά το 20άρικο θα είναι ασπιρίνη στον καρκινοπαθή...
Παρόλα αυτά σε κάθε κρίσιμο ζήτημα, η CLIA δεν απαντά με δεσμευτικά μέτρα, ούτε με στοιχεία για το πώς θα μειώσει ρύπους ή αφίξεις.
Απαντά με καμπάνιες που προβάλλουν δημάρχους να μιλούν για «ευκαιρίες», πανεπιστημιακούς να παρουσιάζουν «ερευνητικές συνεργασίες» και κρατικούς λειτουργούς να δίνουν θεσμικό βάρος σε ένα αφήγημα που δεν πατά στην πραγματικότητα. Έτσι, ο δημόσιος διάλογος θάβεται κάτω από ένα πέπλο συναίνεσης.
Η ευθύνη όμως δεν είναι μόνο της CLIA. Στο κάτω – κάτω της γραφής αυτή την δουλειά της κάνει. Το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης το έχουν όσοι δανείζουν το πρόσωπο και το κύρος τους σε αυτή την εικονική πραγματικότητα.
Ο πανεπιστημιακός που εμφανίζεται σε τέτοια βίντεο δεν μπορεί να θεωρείται ουδέτερος ερευνητής. Ο δήμαρχος που υμνεί την κρουαζιέρα δεν μπορεί την επόμενη μέρα να διεκδικεί μέτρα προστασίας για το νησί του. Ο γενικός γραμματέας που μιλά για «συνεργασία» παύει να είναι ανεξάρτητος ρυθμιστής. Όλοι έχουν μετατραπεί πλέον σε κομπάρσοι ενός καλοστημένου σκηνικού.
Ακόμη και αν η CLIA αποφασίσει αύριο να γυρίσει ξανά το Μπεν Χουρ η πραγματικότητα δεν αλλάζει. Η ρύπανση εκτοξεύεται, τα νησιά φτάνουν στα όρια τους και τα οικονομικά οφέλη δεν ανταποκρίνονται στο μέγεθος της επιβάρυνσης. Σαντορίνη, Μύκονος και Κέρκυρα είναι ήδη φωτεινά παραδείγματα υπερτουρισμού που αλλοιώνει τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό ιστό.
Αν θέλουμε σοβαρή συζήτηση για την κρουαζιέρα, αυτή πρέπει να βασιστεί σε σκληρά δεδομένα. Σε εκπομπές καυσαερίων, σε όρια φέρουσας ικανότητας, σε καθαρό όφελος ανά προορισμό. Αλλά πως θα γίνει αυτή η συζήτηση όταν η ίδια η Ελλάδα δεν διαθέτει καμία στρατηγική για την κρουαζιέρα ;
Όσο λοιπόν δεν στρωνόμαστε να δουλέψουμε για την δημιουργία μιας εθνικής στρατηγικής για τον κλάδο της κρουαζιέρας τόσο η (κάθε) CLIA θα αλωνίζει στην Ελλάδα ανεξέλεγκτα σα να είναι αποικία της.
