Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμος να προχωρήσει σε εκλογές, υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια της διαδικασίας.
Ωστόσο, από την ασφάλεια των εκλογικών τμημάτων και την καταγραφή εκατομμυρίων ψηφοφόρων έως την ψήφο των στρατιωτών και των προσφύγων, τα εμπόδια είναι τεράστια, όωπς υπογραμμίζει το Reuters.
Το πρώτο και μεγαλύτερο πρόβλημα: η ασφάλεια
Η Ουκρανία έχει να διεξαγάγει εθνικές εκλογές από το 2019 και βρίσκεται υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή.
Ο στρατιωτικός νόμος απαγορεύει τη διεξαγωγή εκλογών για λόγους ασφαλείας.
Την ίδια ώρα, οι μάχες συνεχίζονται σε μέτωπο μήκους άνω των 1.200 χιλιομέτρων στα ανατολικά, νότια και βόρεια της χώρας, ενώ ρωσικά drones και πύραυλοι πλήττουν συστηματικά πόλεις και υποδομές ακόμη και μακριά από την πρώτη γραμμή.
Οι επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο προκαλούν παράλληλα διακοπές ηλεκτροδότησης, δημιουργώντας ένα επιπλέον πρόβλημα για την ομαλή λειτουργία των εκλογικών υποδομών.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν, μάλιστα, ότι η πλειονότητα των Ουκρανών εξακολουθεί να αντιτίθεται στη διεξαγωγή εκλογών όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.
Ο πολιτικός αναλυτής Βολοντίμιρ Φεσένκο εκτιμά ότι τουλάχιστον μια κατάπαυση του πυρός θα αποτελούσε απαραίτητη προϋπόθεση για να αρχίσει σοβαρά η συζήτηση για εκλογές.
Ακόμη και τότε, όμως, το Κίεβο θα χρειαζόταν να δημιουργήσει ουσιαστικά από την αρχή το νομοθετικό πλαίσιο της εκλογικής διαδικασίας, καθορίζοντας τον χρόνο, τους κανόνες και τις διαδικασίες. Σύμφωνα με τον Φεσένκο, μόνο αυτή η διαδικασία θα μπορούσε να απαιτήσει περίπου έξι μήνες.
Παράλληλα, η Ουκρανία θα έπρεπε να προετοιμαστεί για πιθανές απόπειρες ρωσικής παρέμβασης και χειραγώγησης της εκλογικής διαδικασίας.
Πού βρίσκονται οι Ουκρανοί ψηφοφόροι;
Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση αποτελεί το γεγονός ότι εκατομμύρια Ουκρανοί βρίσκονται πλέον εκτός της χώρας ή έχουν εγκαταλείψει τις περιοχές όπου κατοικούσαν πριν από τον πόλεμο.
Περισσότεροι από 4,4 εκατομμύρια Ουκρανοί βρίσκονταν υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα τέλη Ιουνίου. Για να έχουν δικαίωμα ψήφου, η Ουκρανία θα έπρεπε να οργανώσει εκατοντάδες εκλογικά τμήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Στο εσωτερικό της χώρας, σχεδόν 4 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι. Η επικαιροποίηση του κρατικού μητρώου ψηφοφόρων, ώστε να καταγραφεί ποιος έχει δικαίωμα ψήφου και πού βρίσκεται, θα αποτελούσε εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα.
Και αυτό ενώ περίπου 1 εκατομμύριο Ουκρανοί υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις.
Η οργάνωση μιας ελεύθερης και ασφαλούς ψηφοφορίας για στρατιώτες που βρίσκονται σε ένα ενεργό μέτωπο γεμάτο drones θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη και ενδεχομένως θα απαιτούσε αλλαγές στη νομοθεσία.
Το ακόμη μεγαλύτερο αγκάθι: τα κατεχόμενα
Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα αφορά τα περίπου 19% των ουκρανικών εδαφών που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο.
Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούσαν το 2024 ότι περίπου 4,5 εκατομμύρια ενήλικοι Ουκρανοί εξακολουθούσαν να ζουν στις κατεχόμενες περιοχές.
Πώς θα μπορούσαν να ψηφίσουν; Και κυρίως, πώς θα μπορούσε το Κίεβο να εγγυηθεί ότι η ψήφος τους θα ήταν ελεύθερη και ανεπηρέαστη από τις ρωσικές αρχές;
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ρωσία σχεδιάζει να πραγματοποιήσει δικές της εκλογές στις κατεχόμενες περιοχές τον επόμενο μήνα, κίνηση που η Ουκρανία χαρακτηρίζει παράνομη.
Ποιος θα μπορούσε να κερδίσει τον Ζελένσκι;
Παρά τις δυσκολίες, το πολιτικό σκέλος των εκλογών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ο Ζελένσκι εξακολουθεί να θεωρείται φαβορί μεταξύ των παραδοσιακών πολιτικών, αν και η δημοτικότητά του έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα πρώτα χρόνια του πολέμου.
Στις αρχές της ρωσικής εισβολής, η δημοτικότητά του έφτανε περίπου το 90%. Πλέον κινείται γύρω στο 60%, ανάλογα με τη δημοσκόπηση.
Οι επιδόσεις του επηρεάστηκαν αρνητικά από μεγάλο σκάνδαλο διαφθοράς στον ενεργειακό τομέα πέρυσι, ωστόσο η δημοτικότητά του έχει έκτοτε ανακάμψει.
Ο πρώην αρχηγός των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και σημερινός πρέσβης στο Ηνωμένο Βασίλειο, Βαλέρι Ζαλούζνι, εμφανίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους αντιπάλους του.
Ισχυρός υποψήφιος θεωρείται επίσης ο Κιρίλο Μπουντάνοφ, επικεφαλής του προεδρικού γραφείου και πρώην επικεφαλής των ουκρανικών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Στο πολιτικό σκηνικό έχει πλέον εμφανιστεί και ο Φεντόροφ. Ο 35χρονος πρώην υπουργός Άμυνας, που αποπέμφθηκε αιφνιδιαστικά από τον Ζελένσκι τον περασμένο μήνα έπειτα από μόλις έξι μήνες στην κυβέρνηση, έχει ενισχύσει τη δημοτικότητά του και εμφανίζεται ως νέος υπολογίσιμος παίκτης.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της SOCIS που επικαλείται το ουκρανικό NV, ο Ζαλούζνι συγκεντρώνει περίπου 21%, ο Ζελένσκι 22% και ο Φεντόροφ περίπου 13%.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι σε περίπτωση που ο Φεντόροφ ή ο Ζαλούζνι περνούσαν στον δεύτερο γύρο, προηγούμενες δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι αμφότεροι θα μπορούσαν να επικρατήσουν έναντι του Ζελένσκι.
Μια εκλογική αναμέτρηση χωρίς προηγούμενο
Για την Ουκρανία, επομένως, το ερώτημα δεν είναι απλώς αν «μπορούν» να γίνουν εκλογές εν μέσω πολέμου.
Είναι αν μπορούν να γίνουν ασφαλείς, νόμιμες και πραγματικά αντιπροσωπευτικές εκλογές, σε μια χώρα όπου εκατομμύρια πολίτες βρίσκονται στο εξωτερικό ή είναι εκτοπισμένοι, περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι υπηρετούν στον στρατό και σχεδόν το ένα πέμπτο της επικράτειας βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο.
Και πάνω απ' όλα, το ερώτημα είναι αν μια τέτοια κάλπη θα μπορούσε να αποτελέσει βήμα προς την πολιτική νομιμοποίηση της μεταπολεμικής Ουκρανίας ή να εξελιχθεί σε ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
