Η αυτοπαγίδευση των προοδευτικών
Όπως υπογραμμίζεται σε ανάλυση του Project Syndicate, οι προοδευτικοί έχουν παγιδευτεί σε μια στρατηγική που οι ίδιοι δημιούργησαν. Σε μια εποχή αλληλοσυνδεόμενων και ενισχυόμενων κρίσεων, έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν κάθε ζήτημα – την κλιματική αλλαγή, τη δημόσια υγεία, την ενέργεια, την ανισότητα, το εμπόριο και τον πόλεμο – ως μέρος μιας ενιαίας, απόλυτης πολιτικής μάχης: τον αποκαλούμενο «αγώνα για τα πάντα».
Με την πρώτη ματιά, αυτή η προσέγγιση μοιάζει λογική. Τα ζητήματα πράγματι συνδέονται μεταξύ τους και κανείς δεν ζει σε απομόνωση. Όμως, το να συμπεριλαμβάνεις κάθε αίτημα στον ίδιο αγώνα έχει σοβαρά μειονεκτήματα. Όταν υποστηρίζεται πως η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου απαιτεί και την κατάργηση του καπιταλισμού, την αναθεώρηση των έμφυλων κατηγοριών και την απελευθέρωση της Γάζας, τότε δημιουργείται ένα μείγμα που οδηγεί σε πολιτική παράλυση. Ακόμη κι αν κάθε επιμέρους αγώνας έχει αξία από μόνος του, η συγχώνευσή τους συχνά υπονομεύει τη δημιουργία ευρύτερων συμμαχιών που είναι απαραίτητες για την επίτευξη ουσιαστικής προόδου.
Οι (περιορισμένες) βλέψεις για την COP 30
Οι προοδευτικοί πρέπει να το έχουν αυτό κατά νου ενόψει της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Κλίμα (COP30) που θα πραγματοποιηθεί τον Νοέμβριο στο Μπελέμ της Βραζιλίας. Μετά τις απογοητευτικές διασκέψεις σε πετρελαιοπαραγωγές χώρες όπως το Αζερμπαϊτζάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πολλοί ακτιβιστές ελπίζουν πως η COP30 θα σημάνει την επιστροφή στις προοδευτικές αρχές. Στο ίδιο πνεύμα, χιλιάδες υπερασπιστές του κλίματος αναμένεται να συγκεντρωθούν στο Μπελέμ για τη λεγόμενη «Σύνοδο των Λαών», μια παράλληλη συγκέντρωση οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Δεδομένων των σημερινών οικονομικών αναταραχών και των εντεινόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, οι πιθανότητες να προκύψει ένα φιλόδοξο σχέδιο δράσης από την COP30 είναι μικρές. Αλλά ακόμα κι αν υπάρξει επιτυχία στις διαπραγματεύσεις, η ευρύτερη μάχη για το κλίμα είναι καταδικασμένη να αποτύχει χωρίς τη στήριξη της κοινής γνώμης.
Ανησυχητικά, η στήριξη προς την ατζέντα για το κλίμα φαίνεται να έχει μειωθεί σημαντικά. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία έως τον Καναδά, τη Νότια Κορέα και την Ινδία, η κλιματική αλλαγή ελάχιστα εμφανίστηκε ως κύριο θέμα στις πρόσφατες εκλογές. Ο Ντόναλντ Τραμπ επανεκλέχθηκε με σύνθημα «γεμίστε τις γεωτρήσεις», ενώ τα Πράσινα Κόμματα καταρρέουν σε όλη την Ευρώπη, την ώρα που η ακροδεξιά κερδίζει έδαφος. Και όταν η κλιματική αλλαγή συζητείται, οι υποψήφιοι που υποστηρίζουν ριζοσπαστικά μέτρα ηττώνται συστηματικά.
Ο «αγώνας για τα πάντα» δεν συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης
Είναι πλέον προφανές ότι ο «αγώνας για τα πάντα» είναι μια χαμένη στρατηγική για τις προοδευτικές παρατάξεις που θέλουν πραγματικά να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση. Ακόμη χειρότερα, αυτή η προσέγγιση τροφοδοτεί τον σκεπτικισμό του κοινού για τη βιωσιμότητα των δράσεων για το κλίμα.
Ο παράγοντας της παραπληροφόρησης
Αναμφίβολα, καλά χρηματοδοτούμενες εκστρατείες παραπληροφόρησης αποτελούν την κύρια αιτία της μείωσης της εμπιστοσύνης. Όμως, και οι υπερβολές ορισμένων ακτιβιστών παίζουν ρόλο. Το μανιφέστο της Συνόδου των Λαών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Συνταγμένο από έναν ευρύ συνασπισμό ΜΚΟ και ακτιβιστών, το έγγραφο απορρίπτει τις «ψευδείς λύσεις για το κλίμα» ως «εργαλεία εμβάθυνσης των ανισοτήτων». Μόνο «κοινωνικο-περιβαλλοντικές, αντιπατριαρχικές, αντικαπιταλιστικές, αντι-αποικιοκρατικές, αντιρατσιστικές και βασισμένες στα δικαιώματα» προσεγγίσεις, υποστηρίζει, μπορούν να λύσουν την «κλιματική, οικολογική και πολιτισμική κρίση». Παρότι οι προθέσεις είναι ευγενείς, το ερώτημα παραμένει: έτσι χτίζονται οι ευρείες συμμαχίες ή έτσι διαλύονται;
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι ενδιαφέρονται για την κλιματική αλλαγή. Πρόσφατη δημοσκόπηση της IPSOS σε 32 χώρες σε πέντε ηπείρους διαπίστωσε ότι το 74% των ερωτηθέντων ανησυχούν για τις επιπτώσεις της στις χώρες τους. Αλλά όταν πρακτικές, τεχνικές λύσεις απορρίπτονται ως ιδεολογικές προδοσίες, η πολιτική για το κλίμα κινδυνεύει να μετατραπεί σε αναζήτηση ηθικής καθαρότητας.
Το «μπέρδεμα» των ακτιβιστών
Δεν ήταν πάντα έτσι. Αν και τα αιτήματα για ριζικές αλλαγές ήταν πάντοτε μέρος του κινήματος για το κλίμα –και δικαίως– το επίκεντρο κάποτε ήταν η βιωσιμότητα: η μείωση των εκπομπών, η διατήρηση των φυσικών πόρων, η προστασία των δασών και η διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Σήμερα, ωστόσο, πολλοί ακτιβιστές βλέπουν τη δράση για το κλίμα ως επαναστατικό όχημα για την ανατροπή του συστήματος και την έναρξη μιας ευρείας ηθικής λογοδοσίας. Το πρόβλημα είναι ότι, ενώ ο ενθουσιασμός του «αγώνα για τα πάντα» εμπνέει τους ακτιβιστές, τείνει να αποξενώνει το ευρύτερο κοινό.
Οι περισσότεροι ψηφοφόροι αναζητούν εφαρμόσιμες λύσεις, όχι ένα κήρυγμα για την ανάγκη να ξαναχτιστεί η κοινωνία από το μηδέν – ειδικά όταν αυτό το κήρυγμα θυμίζει αποτυχημένα επαναστατικά οράματα του παρελθόντος. Θέλουν καθαρό αέρα, καθαρή ενέργεια και έναν βιώσιμο πλανήτη για τα παιδιά τους. Όταν όμως αυτά τα αιτήματα συνδέονται με κάθε άλλη κοινωνική διεκδίκηση, απομακρύνονται οι πολίτες που είναι απαραίτητοι για την επίτευξη της αλλαγής.
Όταν επικρατούν οι ακρότητες, υποχωρεί η στήριξη των πολλών
Όταν οι ακραίες ιδέες γίνονται το επίκεντρο, η στήριξη της πλειοψηφίας υποχωρεί. Όταν απορρίπτεται η πυρηνική ενέργεια απλώς επειδή δεν «γκρεμίζει το σύστημα», οι προοδευτικοί διακινδυνεύουν να θυσιάσουν την αποτελεσματικότητα στο όνομα της ιδεολογικής καθαρότητας. Η πυρηνική ενέργεια, όταν διαχειρίζεται υπεύθυνα, είναι καθαρή και αξιόπιστη, και η ηλεκτροδότηση μειώνει τις εκπομπές. Αυτά τα εργαλεία είναι ουσιώδη για την προώθηση του κλιματικού σκοπού – δεν τον προδίδουν.
Όταν οι ηγέτες συγκεντρωθούν στην COP30, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν μια σειρά από επείγουσες προκλήσεις: την ανεξέλεγκτη αποψίλωση των δασών, τη δηλητηριώδη συμμαχία μεταξύ εξορυκτικών βιομηχανιών και οργανωμένου εγκλήματος και την αυξανόμενη ανικανότητα των δημοκρατικών θεσμών να προσφέρουν βιώσιμη ανάπτυξη. Ενώ οραματισμοί για εναλλακτικές στο σημερινό σύστημα παραμένουν χρήσιμοι και αναγκαίοι, οι πολιτικοί –ιδιαίτερα στην αριστερά– πρέπει να υπερβούν τη λογική του «όλα είναι όλα» και να επικεντρωθούν σε ό,τι πραγματικά λειτουργεί, ακόμη κι αν δεν συμφωνεί με το ριζοσπαστικό ουτοπικό αφήγημα.
Η COP30 προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να επαναπροσδιοριστεί η βιωσιμότητα ως πρακτικός ρεαλισμός, προτού το κλιματικό κίνημα αποξενωθεί πλήρως από τις ανησυχίες των απλών ανθρώπων. Αν οι ηγέτες και οι ακτιβιστές αγκαλιάσουν τον ρεαλισμό, θα αποκτήσουν τη λαϊκή εντολή να δράσουν. Αν επιλέξουν να προωθήσουν τον «αγώνα για τα πάντα», το κοινό θα συνεχίσει να γυρνά την πλάτη – ακόμα κι όταν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες συνεχίζουν να ανεβαίνουν.
