Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, οι διπλωματικές διεργασίες βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, με αφορμή την αναγνώριση του Παλαιστινιακού Κράτους από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Πορτογαλία, αλλά και η Μάλτα, όπως ανακοίνωσε σήμερα (22/9). Αν και η πράξη αυτή έχει κυρίως συμβολικό χαρακτήρα και δεν επιφέρει άμεσες πρακτικές αλλαγές, έχει προκαλέσει έντονη δυσφορία σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ.
Σήμερα, Δευτέρα 22 Σεπτεμβρίου, η Γαλλία και η Σαουδική Αραβία οργανώνουν μια διεθνή σύνοδο κορυφής με τη συμμετοχή διαφόρων κρατών, επιδιώκοντας να ενισχύσουν τις πιέσεις υπέρ της λύσης των δύο κρατών. Παράλληλα, υπάρχουν πληροφορίες που αναφέρουν ότι ακόμη έξι κράτη σκοπεύουν να προχωρήσουν σε αναγνώριση της Παλαιστίνης, κάτι που αναμένεται να προκαλέσει νέο κύμα έντονων αντιδράσεων από την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ.
Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, πρόκειται να δηλώσει επίσημα κατά τη διάρκεια της συνόδου πως η Γαλλία αναγνωρίζει το Παλαιστινιακό κράτος. Για να συμβεί αυτό, θα απαιτήσει – όπως έχει επισημάνει – την απελευθέρωση όλων των ομήρων από τη Χαμάς. Όπως έχει δηλώσει πρόσφατα, θεωρεί ότι η επίσημη αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης θα έχει αποτέλεσμα την απομόνωση της Χαμάς.
Μία συμβολική κίνηση που θα αργήσει να γίνει πράξη
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, οι συγκεκριμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες δεν έχουν μέχρι στιγμής οδηγήσει σε κάποια ουσιαστική αλλαγή. Παράλληλα, και η πρόταση της ΕΕ για επιβολή δασμών στο Ισραήλ παραμένει ακόμη επί χάρτου, με την υλοποίησή της να είναι αβέβαιη. Άλλες προσπάθειες επιβολής κυρώσεων έχουν ανακοπεί, κυρίως διαφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, με τη Γερμανία να πρωτοστατεί. Σημειώνεται ότι η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας, Κάγια Κάλας, κάλεσε την περασμένη εβδομάδα το Βερολίνο να προτείνει εναλλακτικές, αφού διαφωνεί με τις προτεινόμενες κυρώσεις.
Οι προσπάθειες μεμονωμένων κρατών παραμένουν επίσης κυρίως ρητορικές, χωρίς απτά αποτελέσματα. Η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Λωρίδα της Γάζας είναι εξαιρετικά περιορισμένη, παρότι η ανθρωπιστική κρίση και η πείνα έχουν εξουθενώσει τον πληθυσμό. Επιπλέον, λίγες χώρες δέχονται Παλαιστίνιους αιτούντες άσυλο, αφού το μεταναστευτικό συνεχίζει να αποτελεί εσωτερικό πολιτικό αγκάθι για πολλές κυβερνήσεις.
Αντιδράσεις ΗΠΑ και Ισραήλ
Η σύνοδος κορυφής στη Νέα Υόρκη έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, που προσπαθούν να την μποϊκοτάρουν.
Ο Ισραηλινός πρέσβης στον ΟΗΕ, Ντάνι Ντάνον, χαρακτήρισε τη διαδικασία «τσίρκο», απορρίπτοντας τη νομιμότητά της. Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, καταδίκασε απερίφραστα τόσο τις αναγνωρίσεις της Παλαιστίνης, όσο και το ενδεχόμενο δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, δηλώνοντας ότι κάτι τέτοιο «δεν πρόκειται να συμβεί» και υποσχέθηκε να απαντήσει μόλις επιστρέψει από τη Νέα Υόρκη. Μάλιστα, μέλη της κυβέρνησής του ζητούν να εξεταστεί η προσάρτηση περιοχών της Δυτικής Όχθης ως αντίποινα.
Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ, οι οποίες ετοιμάζουν μια δική τους σύνοδο σε συνεργασία με αραβικά κράτη, χαρακτήρισαν την αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους από παραδοσιακούς συμμάχους τους – όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία και ο Καναδάς – ως μία συμβολική κίνηση χωρίς ουσία.
Εκπρόσωπος του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών, ανώνυμα, δήλωσε: «Εστιάζουμε σε σοβαρή διπλωματία, όχι σε εντυπωσιασμούς. Οι προτεραιότητές μας είναι ξεκάθαρες: η απελευθέρωση των ομήρων, η ασφάλεια του Ισραήλ, και μια δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη για ολόκληρη την περιοχή, κάτι που δεν μπορεί να επιτευχθεί όσο η Χαμάς παραμένει στο προσκήνιο».
Όλα αυτά αυξάνουν το ενδιαφέρον για την επικείμενη ομιλία του Προέδρου των ΗΠΑ στην έδρα του ΟΗΕ. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη προειδοποιήσει ότι μπορεί να υπάρξουν συνέπειες για τις χώρες που αναλάβουν δράση εναντίον του Ισραήλ, με τη Γαλλία να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των προειδοποιήσεων. Σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, το Τελ Αβίβ εξετάζει ακόμη και διμερή αντίποινα εναντίον του Παρισιού.
Παρά τις αντιδράσεις, οι δυτικές χώρες που προχώρησαν σε αναγνώριση της Παλαιστίνης τονίζουν την ανάγκη για άμεση δράση, πριν καταρρεύσει εντελώς η προοπτική μιας λύσης δύο κρατών. Από την πλευρά του το Ισραήλ κατηγορεί αυτές τις ενέργειες ως «ανταμοιβή στην τρομοκρατία», επικαλούμενο τη φονική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την κράτηση Ισραηλινών ομήρων μέχρι σήμερα.
Η αδράνεια της Παλαιστινιακής Αρχής
Η παλαιστινιακή πολιτική σκηνή σήμερα είναι βαθιά αποδυναμωμένη και διχασμένη. Εδώ και δεκαετίες δεν έχει υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς την ενότητα ή την κρατική συγκρότηση. Οι Παλαιστίνιοι ζουν μεταξύ γεωγραφικού διαχωρισμού και πολιτικής διάσπασης, χωρίς ξεκάθαρη ηγεσία ή κοινό όραμα.
Εδώ και σχεδόν 20 χρόνια, δεν έχουν διεξαχθεί εκλογές (οι Παλαιστίνιοι ψήφισαν για τελευταία φορά το 2006), πράγμα που σημαίνει ότι κανένας πολίτης κάτω των 36 ετών δεν έχει ασκήσει ποτέ το εκλογικό του δικαίωμα.
Η δικηγόρος Νταϊάνα Μπούτου, γνωστή Παλαιστίνια ακτιβίστρια, περιγράφει την κατάσταση ως «μπερδεμένη» και υποστηρίζει πως υπάρχει ανάγκη για μια νέα ηγεσία, ικανή να εμπνεύσει και να ενοποιήσει τον λαό.
Η Παλαιστινιακή Αρχή υπό τον Μαχμούντ Αμπάς, ο οποίος πλησιάζει τα 90, θεωρείται από πολλούς ανενεργή και αποκομμένη από την πραγματικότητα, ειδικά μετά τον καταστροφικό πόλεμο στη Γάζα που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023, αφού καταλογίζουν στην Παλαιστινιακή Αρχή ότι έμεινε ένα απλό θεατής, χωρίς να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο.
Δημοσκόπηση: Το 50% των Παλαιστινίων δεν θέλει τον Αμπάς
Μια πρόσφατη δημοσκόπηση από το Παλαιστινιακό Κέντρο Πολιτικής και Ερευνών έδειξε ότι το 50% των Παλαιστινίων θα προτιμούσε για πρόεδρο τον Μαρουάν Μπαργούτι, που βρίσκεται φυλακισμένος σε ισραηλινή φυλακή. Ο Μπαργούτι είναι ανώτερο στέλεχος της Φατάχ και θεωρείται δημοφιλής γιατί εμπνέει ενότητα και αγώνα. Σημειώνεται ότι η Χαμάς και η Φατάχ βρίσκονταν σε χρόνια σύγκρουση.
Το όνομά του φέρεται να έχει συμπεριληφθεί από τη Χαμάς στους όρους ανταλλαγής για την απελευθέρωση Ισραηλινών ομήρων, αλλά το Ισραήλ αρνείται να τον απελευθερώσει.
Με τον Μπαργούτι στη φυλακή, τον Αμπάς πολιτικά εξασθενημένο, τη Χαμάς διαλυμένη από τον πόλεμο και τη Δυτική Όχθη κατακερματισμένη, το παλαιστινιακό κίνημα δεν διαθέτει ούτε ηγεσία ούτε ενιαία φωνή.
Ωστόσο, όπως σημειώνουν πολιτικοί αναλυτές και διεθνολόγοι, παρά τη χαοτική κατάσταση, η διεθνής αναγνώριση ενός παλαιστινιακού κράτους μπορεί ακόμα να έχει αξία. Μεγάλη σημασία, όμως έχουν οι προθέσεις των κρατών που αναλαμβάνουν μία τέτοια πρωτοβουλία· η αποφασιστικότητά τους, δηλαδή, να προχωρήσουν σε ουσιαστική δράση και να μην περιοριστούν σε συμβολικές κινήσεις.
Όπως σημείωσε ένας Βρετανός αξιωματούχος, μιλώντας στα διεθνή Μέσα, το ζητούμενο είναι να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς μια λύση, και όχι μια «τελετουργική» διαδικασία μέσα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Παράλληλα – και ενώ οι διάφορες διεθνείς πρωτοβουλίες είναι σε εξέλιξη – θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι το πιο επείγον και μείζον ζήτημα για το σύνολο του Παλαιστινιακού λαού αυτή τη στιγμή δεν είναι η κρατική αναγνώριση, αλλά ο τερματισμός της αιματοχυσίας και η προστασία της ζωής τους. Καθώς οι Παλαιστίνιοι της Γάζας ζουν εδώ και πολλούς μήνες σε καθεστώς επιβίωσης – με την τελευταία σφοδρή επιχείρηση του Ισραήλ στην Πόλη της Γάζας να τους εξωθεί στα όρια της εξόντωσης – επιζητούν η διεθνής κοινότητα να λάβει γενναίες αποφάσεις ουσιαστικής υποστήριξής τους και όχι να εξαντλήσει τα μέσα που διαθέτει σε διπλωματικές ή συμβολικές κινήσεις.
Η Παλαιστίνια δικηγόρος Νταϊάνα Μπούτου το συνοψίζει, λέγοντας πως αυτό που έχουν ανάγκη οι χιλιάδες Παλαιστίνιοι της Γάζας είναι πράξεις και όχι λόγια. «Αντί να συζητούν για την αναγνώριση κράτους, ας κάνουν κάτι για να σταματήσει η αιματοχυσία», υπογραμμίζει.
