Εκρηκτική αύξηση τιμών – Καμία χώρα δεν μένει ανεπηρέαστη

Από το 2010 έως το 2025, οι τιμές των ενοικίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 28,8% κατά μέσο όρο, με χώρες όπως η Εσθονία (+218%), η Λιθουανία (+192%) και η Ουγγαρία (+125%) να καταγράφουν τις πιο ακραίες αυξήσεις. Το φαινόμενο πλέον δεν περιορίζεται σε μητροπόλεις όπως το Βερολίνο ή το Παρίσι, αλλά έχει εξαπλωθεί και σε μικρότερες πόλεις.

Το 2023, ο μέσος Ευρωπαίος δαπανούσε περίπου το 1/5 του εισοδήματός του για στέγαση. Όμως για τους νέους κάτω των 30, η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη: συχνά χρειάζεται να διαθέτουν πάνω από το 40% ή και το 50% του εισοδήματός τους μόνο για ενοίκιο. Επιπλέον παρατηρείται μία γενικότερη τάση (αναγκαστικής) στροφής στα ενοίκια από τη στιγμή που οι περισσότεροι νέοι αδυνατούν να πάρουν δάνεια από τις τράπεζες λόγω χαμηλού εισοδήματος και υψηλών επιτοκίων που δεν είναι σε θέση να καλύψουν. Εξάλλου τα κριτήρια για τη δανειοδότηση είναι πλέον αρκετά αυστηρότερα μετά την εμπειρία της οικονομικής κρίσης.

Η περίπτωση της Μαδρίτης

Στην ισπανική πρωτεύουσα, οι φοιτητές δυσκολεύονται να βρουν στέγη ακόμη και όταν επιλέγουν την ιδιοκατοίκηση. Το μέσο ενοίκιο για ένα μικρό διαμέρισμα φτάνει τα 550 ευρώ, απορροφώντας σχεδόν το 70% του φοιτητικού προϋπολογισμού. Παρά τον νέο νόμο που προωθεί την κοινωνική κατοικία, το πρόγραμμα προχωρά με βραδύτητα, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι να αναγκάζονται να συγκατοικούν ή να μετακινούνται σε φθηνότερες περιοχές.

Η καθυστερημένη ενηλικίωση των Ευρωπαίων νέων

Η στεγαστική κρίση οδηγεί ολοένα και περισσότερους νέους να μένουν με τους γονείς τους. Στην Κροατία, οι νέοι εγκαταλείπουν το πατρικό τους κατά μέσο όρο στα 31,3 έτη, ενώ στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι εξίσου έντονο. Στον αντίποδα, οι Φινλανδοί παραμένουν «πρωταθλητές ανεξαρτησίας», φεύγοντας από το σπίτι στα 21.

Επιπλέον, η οικονομική εξάρτηση από την οικογένεια, αλλά και η πρόσβαση σε κληρονομικά ακίνητα, ενισχύουν τις κοινωνικές ανισότητες μεταξύ των νέων.

Η Ελλάδα, της οποίας το μέσο εισόδημα δεν έχει ακόμη φτάσει στα προ κρίσης επίπεδα, βρίσκεται ανάμεσα στις πιο δύσκολες περιπτώσεις: το 29% των ενοικιαστών δίνει πάνω από το μισό του εισοδήματός του για στέγη. Στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, το ποσοστό των νοικοκυριών που υπερβαίνουν το όριο του 40% ανέρχεται στο 9,8%, ενώ στις αγροτικές περιοχές μειώνεται στο 6,3%.

Οι παράγοντες πίσω από την κρίση

Η κρίση δεν οφείλεται μόνο στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb ή Booking, που περιορίζουν τη διαθεσιμότητα κατοικιών. Συμπληρώνεται από έναν συνδυασμό παραγόντων:

• αυξημένο κόστος κατασκευής,

• πληθωρισμό,

• καθυστέρηση νέων έργων,

• περισσότερους πολίτες που στρέφονται προς την ενοικίαση επειδή δεν μπορούν να αγοράσουν.

• Πολλές μισθώσεις είναι πλέον βραχυπρόθεσμες – έξι μηνών ή λιγότερο (π.χ. στους φοιτητές τουριστικών περιοχών) – προκαλώντας οικονομική αλλά και ψυχολογική ανασφάλεια στους ενοικιαστές.

Οι πολιτικές προσεγγίσεις

Η Ευρωβουλή έχει προτείνει το ενοίκιο να μην ξεπερνά το 40% του εισοδήματος, αλλά η εφαρμογή του μέτρου αποδείχθηκε ανεπαρκής. Συζητούνται τρεις βασικές επιλογές:

• Ανώτατα όρια ενοικίων, τα οποία όμως συχνά αποτυγχάνουν στην πράξη.

• Επιδότηση ενοικίου για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά – ένα ακριβό και συχνά αμφιλεγόμενο μέτρο.

• Κίνητρα σε ιδιοκτήτες για μακροχρόνια μίσθωση ακινήτων, ώστε να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών.

Παρόλα αυτά, η έλλειψη κατοικιών σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις δείχνει ότι ακόμη και οι πιο καλά σχεδιασμένες παρεμβάσεις θα χρειαστούν χρόνο για να αποδώσουν.

Ευρωπαίος Επίτροπος υπεύθυνος για τη Στέγαση για πρώτη φορά

Από πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αποκτήσει αρμόδιο Επίτροπο για τη στεγαστική πολιτική, τον Νταν Γιόργκενσεν. Ο ίδιος επεξεργάζεται ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για τη στέγη, χωρίς όμως να έχουν ακόμη παρουσιαστεί συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Κεντρικό ερώτημα παραμένει πώς θα ενταχθούν οι νέοι άνθρωποι και οι οικογένειες πρώτης κατοικίας σε αυτό το πλάνο.

Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη δεν είναι πια μια συγκυριακή δυσκολία, αλλά ένα διαρθρωτικό κοινωνικό πρόβλημα. Η νέα γενιά νιώθει ότι το μέλλον δεν της ανήκει –και το δικαίωμα στη στέγη, που άλλοτε θεωρούνταν δεδομένο, μετατρέπεται σε προνόμιο. Αν δεν υπάρξει συντονισμένη πολιτική δράση σε επίπεδο ΕΕ, η «γενιά του ενοικίου» κινδυνεύει να γίνει η γενιά χωρίς σπίτι.