Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του Politico, παρότι οι υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας ευθύνονται για ένα μικρό μόνο ποσοστό των περιστατικών πυρκαγιάς, οι πυρκαγιές που προκαλούνται από το ηλεκτρικό δίκτυο εκδηλώνονται συχνά υπό τις πιο επικίνδυνες συνθήκες - σε περιόδους ισχυρών ανέμων, όταν η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλή και συχνά σε απομακρυσμένες περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς - με αποτέλεσμα να είναι πιο πιθανό να εξαπλωθούν γρήγορα και να εξελιχθούν σε καταστροφικές.

Το 75% των πυρκαγιών συνδέεται με το ηλεκτρικό δίκτυο

Σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, οι πυρκαγιές που συνδέονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αντιστοιχούν περίπου στο 75% των εκτάσεων που έχουν καεί στην Ελλάδα φέτος.

Δύο θανατηφόρες δασικές πυρκαγιές στα τέλη Ιουλίου - μία στη Δυτική Αττική και μία στην Κρήτη - συνδέθηκαν επίσης με το ηλεκτρικό δίκτυο, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα της ελληνικής Πυροσβεστικής. Οι πυρκαγιές κατέστρεψαν περισσότερα από 36.000 στρέμματα και προκάλεσαν το θάνατο τεσσάρων ανθρώπων.

«Έξι στις 10 μεγάλες πυρκαγιές και το 55% της έκτασης που κάηκε το 2025 προκλήθηκαν από το ηλεκτρικό δίκτυο», δήλωσε ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων για τις δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. «Από στατιστικής άποψης, η πλειονότητα των πυρκαγιών μπορεί να μην ξεκινά από το ηλεκτρικό δίκτυο, αλλά αυτές είναι οι πυρκαγιές που προκαλούν τις μεγαλύτερες και πιο καταστροφικές πυρκαγιές».

Χαλαρά ή κρεμασμένα καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος, η βλάστηση που έρχεται σε επαφή με τα καλώδια, η συσσώρευση σκόνης στον εξοπλισμό μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες παρόμοιες βλάβες μπορούν να προκαλέσουν σπινθήρες. Ο κίνδυνος αυξάνεται κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων και περιόδων υψηλής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, όταν οι παλαιωμένες υποδομές δέχονται μεγαλύτερη καταπόνηση.

Όπως επισημαίνει το Politico, μεγάλο μέρος του ηλεκτρικού δικτύου της Ελλάδας εγκαταστάθηκε πριν από δεκαετίες και διέρχεται εναέρια πάνω από δάση που είναι ευάλωτα στις πυρκαγιές και ολοένα πιο αραιοκατοικημένες αγροτικές περιοχές. Τη δεκαετία του 1960, η χώρα επέλεξε ένα εναέριο δίκτυο ως φθηνότερο τρόπο επέκτασης της ηλεκτροδότησης σε ολόκληρη την επικράτεια, ενώ η παρατεταμένη οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2009 περιόρισε περαιτέρω τις επενδύσεις στο σύστημα.

Επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα έχει κινηθεί υπερβολικά αργά για την υπογειοποίηση των γραμμών διανομής και την προσαρμογή του δικτύου στις ολοένα πιο σοβαρές συνθήκες πυρκαγιάς.

«Θέσαμε το ζήτημα πριν από χρόνια, ζητώντας να γίνει επειγόντως κάτι με το ηλεκτρικό δίκτυο», δήλωσε ο Χρήστος Καλογερόπουλος, απόστρατος αντιστράτηγος του Πυροσβεστικού Σώματος και πρώην επικεφαλής της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού. «Ζητάμε εδώ και χρόνια την άμεση υπογειοποίηση των καλωδίων».

Τι υποστηρίζει ο ΔΕΔΔΗΕ

Από τη δική του πλευρά, ο Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ) αμφισβητεί τους ισχυρισμούς ότι το δίκτυο αποτελεί σημαντική αιτία των δασικών πυρκαγιών, υποστηρίζοντας ότι μόλις περίπου 1% των περιστατικών πυρκαγιάς που καταγράφηκαν το 2025 αποδόθηκε στο ηλεκτρικό δίκτυο, έναντι περίπου 3% στις ΗΠΑ. Η εταιρεία ανέφερε επίσης ότι τα συνεργεία της έχουν αναπτυχθεί σε μεγάλα μέτωπα πυρκαγιών για να υποστηρίξουν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση στις πληγείσες κοινότητες.

«Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που εκδηλώνεται μια πυρκαγιά δεν εξυπηρετεί ούτε την αλήθεια, ούτε την προστασία του κοινού, αλλά δημιουργεί ψευδείς εντυπώσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς ατζέντες, συγκαλύπτοντας τοπικές ευθύνες», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της.

Μετά την πυρκαγιά στην Κρήτη, οι αρχές συνέλαβαν δύο στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ που ήταν υπεύθυνα για τη λειτουργία και τη συντήρηση του δικτύου, τα οποία αργότερα αφέθηκαν ελεύθερα.

Παράλληλα, στη Βοιωτία, όπου πυρκαγιά στα τέλη Ιουλίου επεκτάθηκε προς τη Δυτική Αττική, οι ερευνητές υποπτεύονται ότι οι σπινθήρες προήλθαν από εξοπλισμό ιδιωτικού αιολικού πάρκου. Σε αυτό το φόντο, ένας δήμαρχος της περιοχής, ένας εργολάβος και ένας ιδιοκτήτης εταιρείας τέθηκαν υπό κράτηση την περασμένη εβδομάδα.

Από τη μεριά του, ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να αυστηροποιήσει τους κανόνες που διέπουν τα ιδιωτικά ενεργειακά έργα. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η επικέντρωση στους ιδιώτες διαχειριστές ενδέχεται να επισκιάσει το ευρύτερο πρόβλημα ενός γερασμένου δημόσιου δικτύου.

Η μεταφορά των καλωδίων κάτω από το έδαφος είναι δαπανηρή και χρονοβόρα, δήλωσε ο Παλαίογος Παλαίογλου, αναπληρωτής καθηγητής προστασίας δασών στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο Παλαίογλου ανέφερε ότι οι ερευνητές χρειάζονται πρόσβαση σε λεπτομερή δεδομένα σχετικά με τη θέση των γραμμών ηλεκτρικού ρεύματος και των πυλώνων, προκειμένου να μοντελοποιήσουν τα σημεία στα οποία το δίκτυο είναι περισσότερο ευάλωτο. «Αν είχαμε αυτές τις πληροφορίες, θα μπορούσαμε να τους πούμε πού είναι ευάλωτο το δίκτυό τους και πού θα μπορούσε να εκδηλωθεί μια πυρκαγιά», δήλωσε. «Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός είναι περιορισμένος, θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στις πιο δύσκολες περιοχές».

Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί σήμερα κονδύλια από το Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της υπογειοποίησης των καλωδίων. Σύμφωνα με την ίδια, το ποσοστό του δικτύου διανομής που βρίσκεται υπόγεια έχει αυξηθεί περίπου στο 14%, από 9% το 2021.

Η εκπρόσωπος της κυβέρνησης, Αλεξάνδρα Σδούκου, δήλωσε ότι η υπογειοποίηση ολόκληρου του δικτύου μέσης τάσης, μήκους 120.000 χιλιομέτρων, θα κόστιζε περίπου 35 δισ. ευρώ, γεγονός που απαιτεί από την κυβέρνηση να επικεντρωθεί αρχικά στις περιοχές που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο κίνδυνο.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.

Οι αντιδράσεις

Την ίδια ώρα, κόμματα της αντιπολίτευσης και οργανώσεις υπεράσπισης των πολιτών κατηγορούν την κυβέρνηση ότι κινείται υπερβολικά αργά, ότι δεν συντηρεί επαρκώς το ηλεκτρικό δίκτυο και ότι έχει αφαιρέσει ορισμένα έργα πρόληψης πυρκαγιών από τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού ανάκαμψης.

«Εξακολουθεί να μην υπάρχει δημόσια αναγνώριση του προβλήματος», δήλωσε ο Τζιρίτης. «Το ζήτημα πρέπει να αναγνωριστεί και οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων πρέπει να αναληφθούν σε κυβερνητικό επίπεδο».

Όπως τονίζει το Politico, μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε να έχει και νομικές και οικονομικές συνέπειες. Η εταιρεία κοινής ωφέλειας της Καλιφόρνιας Pacific Gas & Electric υπέβαλε αίτηση πτώχευσης, αφού ο εξοπλισμός της προκάλεσε καταστροφικές δασικές πυρκαγιές, εκθέτοντας την εταιρεία σε υποχρεώσεις ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στην Ελλάδα, ο αριθμός των δικαστικών υποθέσεων που αφορούν πυρκαγιές οι οποίες συνδέονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αυξήθηκε από 369 σε 681 το 2024, δήλωσε ο Καλογερόπουλος.

Μία από τις ελάχιστες υποθέσεις που κατέληξαν σε τελεσίδικη απόφαση κατά του ΔΕΔΔΗΕ είναι μια ομαδική αγωγή που ακολούθησε πυρκαγιά το 2015 στη Νεάπολη Λακωνίας, η οποία κατέστρεψε κατοικίες και μεγάλες εκτάσεις δασικής και γεωργικής γης. Περίπου 90 θύματα διεκδικούν σήμερα αποζημίωση.

«Είναι πραγματικός αγώνας για έναν πολίτη να στραφεί εναντίον μιας εταιρείας ηλεκτρικού δικτύου», δήλωσε η Ευγενία Λαζαράκη, δικηγόρος που εκπροσωπεί τα θύματα. Οι εταιρείες κοινής ωφέλειας, όπως ανέφερε, διαθέτουν τόσο την τεχνική τεχνογνωσία όσο και την πρόσβαση στα απαραίτητα στοιχεία για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, γεγονός που θέτει τους ενάγοντες σε σημαντικά μειονεκτική θέση.