Δέκα χρόνια μετά, εξακολουθεί να στοιχειώνεται από όσα είδε και άκουσε εκείνη τη νύχτα της 13ης Νοεμβρίου 2015. Δεν μπορεί να πάει σε μέρη με πολύ κόσμο ή σε κλειστούς χώρους, ούτε καν σε κινηματογράφους. Οι δυνατοί θόρυβοι του θυμίζουν πυροβολισμούς.

«Έπρεπε να ξαναμάθω πώς να ερμηνεύω όλους τους ήχους γύρω μου — τους θορύβους του δρόμου, κάθε ξαφνικό ήχο που σε κάνει να τινάζεσαι», είπε στο Reuters και πρόσθεσε: «Ένα κομμάτι μου πέθανε εκείνη τη νύχτα και έμεινε στο Bataclan».

«Πληγωμένη πόλη»

Η επίθεση στην αίθουσα συναυλιών ήταν η πιο φονική από μια σειρά συντονισμένων επιθέσεων εκείνης της νύχτας στην πρωτεύουσα της Γαλλίας, που στοίχισαν τη ζωή σε συνολικά 130 ανθρώπους και τραυμάτισαν ψυχικά ολόκληρο το έθνος.

Η Λάιλα Γκαρνούτι και η αδελφή της, Μυριάμ —νοσοκόμα— βρίσκονταν στο διαμέρισμα της μητέρας τους, περίπου 200 μέτρα από το Bataclan. Άκουσαν ανθρώπους να ουρλιάζουν και να τρέχουν στον δρόμο, άνοιξαν την πόρτα και έβαλαν μέσα δεκάδες από αυτούς. Ένας από τους ανθρώπους που έσωσαν ήταν ο Λασκού.

Η οικογένεια μετέτρεψε το διαμέρισμα σε αυτοσχέδιο ιατρείο και περιποιήθηκε τραύματα με ουίσκι — δεν είχαν απολυμαντικό. «Το διαμέρισμα μύριζε αίμα», είπε η Μυριάμ, σήμερα 46 ετών. Παραμένει στο Παρίσι, το οποίο βλέπει ως μια «πληγωμένη πόλη».

Αλλά η Λάιλα δεν άντεξε. Μετακόμισε στη Βρετάνη. Οι αναμνήσεις στο Παρίσι ήταν υπερβολικά δύσκολες. «Μετά απ’ όλα όσα συνέβησαν, το μόνο που άκουγα ήταν σειρήνες, ακόμα κι από μακριά. Είναι σαν να είσαι συνεχώς σε επιφυλακή», είπε η 55χρονη καταστηματάρχης.

Έχει επίσης δυσκολία να βγαίνει έξω. «Σε έναν κλειστό χώρο, ψάχνω πού είναι οι έξοδοι κινδύνου… Σε ένα εστιατόριο, δεν μου αρέσει να κάθομαι με την πλάτη στο παράθυρο. Προτιμώ να κοιτάζω προς τα έξω».

Ασφάλεια και μνήμες που παραμένουν

Ο τότε πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ χαρακτήρισε τις επιθέσεις «πράξη πολέμου» και κήρυξε πανεθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης, που επέτρεπε ταχύτερες έρευνες και εφόδους χωρίς ένταλμα. Περίπου 10.000 στρατιώτες αναπτύχθηκαν σε ευαίσθητες περιοχές, όπως σιδηροδρομικοί σταθμοί και χώροι λατρείας.

Με τον καιρό —μετά και από άλλες ισλαμιστικές επιθέσεις, όπως η φονική επίθεση με φορτηγό στη Νίκαια το 2016 και ο αποκεφαλισμός ενός δασκάλου το 2020— τα προσωρινά αυτά μέτρα ενσωματώθηκαν στη νομοθεσία.

«Οι Γάλλοι έχουν εσωτερικεύσει την ιδέα ότι η απειλή είναι μόνιμη», δήλωσε ο Αλεξάντρ Παπαεμμανουήλ, ειδικός σε θέματα άμυνας και ασφάλειας στο Sciences Po του Παρισιού. Οι άνθρωποι έχουν πλέον συνηθίσει να βλέπουν στρατιώτες να περιπολούν, πρόσθεσε.

Οι αναμνήσεις της 13ης Νοεμβρίου 2015 παραμένουν τόσο έντονες και ζωντανές επειδή το γεγονός αγγίζει όλους, είπε ο ιστορικός Ντενί Πεσάνσκι, από το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, που έχει μελετήσει τις συνέπειες των επιθέσεων. «Οποιοσδήποτε θα μπορούσε να είναι θύμα — είτε επειδή ήταν αρκετά μεγάλος ώστε να βρίσκεται εκεί, είτε επειδή είχε παιδιά που θα μπορούσαν να είναι εκεί», εξήγησε.

Κάθε χρόνο γίνεται μια νέα τελετή μνήμης, που φέρνει τα γεγονότα ξανά στην επιφάνεια. Η Λάιλα και η Μυριάμ Γκαρνούτι θα συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις για τη δέκατη επέτειο αυτή την εβδομάδα, όπως και ο Λασκού.

Ο 46χρονος, που σήμερα εργάζεται ως podcaster, θα θυμηθεί τον φίλο του, ο οποίος σκοτώθηκε προσπαθώντας να προστατεύσει ένα άλλο μέλος της παρέας τους από τα πυρά.

«Πήγαινα συχνά σε συναυλίες με τους φίλους μου. Το θέατρο και ο κινηματογράφος ήταν μέρη που αγαπούσα. Αλλά δέκα χρόνια μετά, δεν ξέρω αν θα μπορέσω ποτέ να επιστρέψω.»