Όπως μας επισημαίνει το Social Europe, η Οδηγία, η οποία εγκρίθηκε το 2022, θεσπίζει ευρωπαϊκά κριτήρια για την επάρκεια των κατώτατων μισθών, προτείνοντας ως αναφορά το 60% του διάμεσου και το 50% του μέσου εθνικού μισθού. Παράλληλα, προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να ενισχύσουν τη συλλογική διαπραγμάτευση, με στόχο να καλύπτεται τουλάχιστον το 80% των εργαζομένων.
Το Δικαστήριο επικύρωσε την Τρίτη (11/11) αυτά τα βασικά στοιχεία, όπως και τις διατάξεις για τα δικαιώματα πρόσβασης των συνδικάτων στους χώρους εργασίας, απορρίπτοντας τα επιχειρήματα περί υπέρβασης ευρωπαϊκών αρμοδιοτήτων.
Απρόσμενη εξέλιξη για την ΕΕ
Η απόφαση προκάλεσε έκπληξη σε ορισμένους παρατηρητές, καθώς θεωρείται ότι το Δικαστήριο σπάνια υιοθετεί τόσο προωθημένες κοινωνικές ερμηνείες. Ορισμένοι αναλυτές την περιγράφουν ως αποτέλεσμα ενός «πολιτικού μπούμερανγκ» που ξεκίνησε περισσότερο από τις εργοδοτικές στρατηγικές της προηγούμενης δεκαετίας, παρά από μια συνειδητή «κοινωνική στροφή» των ευρωπαϊκών θεσμών.
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, οι εργοδοτικές ενώσεις πίεσαν για άμεσες παρεμβάσεις της ΕΕ στις εθνικές αγορές εργασίας, ζητώντας περικοπές μισθών και μεταρρυθμίσεις συλλογικών διαπραγματεύσεων. Αυτές οι παρεμβάσεις ενσωματώθηκαν στις «ειδικές ανά χώρα συστάσεις» του νέου πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης.
Έτσι, η ίδια η ΕΕ απέκτησε εμπράκτως ρόλο στα μισθολογικά ζητήματα. Σύμφωνα με πολιτικούς επιστήμονες, αυτή η προηγούμενη νομιμοποίηση καθιστούσε δύσκολο για το Δικαστήριο να υποστηρίξει σήμερα ότι η Ένωση «δεν έχει αρμοδιότητα» σε αυτόν τον τομέα. Όπως σημειώνουν σχολιαστές της ευρωπαϊκής πολιτικής, «η κρίση άνοιξε ένα θεσμικό παράθυρο που πλέον αξιοποιείται προς διαφορετική κατεύθυνση».
Οι αντιδράσεις του Βορρά και οι συμβιβασμοί
Η απόφαση πάντως δεν αγνόησε τις επιφυλάξεις των σκανδιναβικών χωρών, όπου το σύστημα μισθολογικών διαπραγματεύσεων βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη συλλογική διαπραγμάτευση και όχι σε νομοθετημένο κατώτατο μισθό.
Για να απαντήσει στις ενστάσεις της Δανίας και της Σουηδίας περί υπέρβασης αρμοδιοτήτων, το Δικαστήριο αφαίρεσε τη φράση του άρθρου 5.3 που περιόριζε τη δυνατότητα προσαρμογής των κατώτατων μισθών σε χώρες με αυτόματα συστήματα τιμαριθμικής αναπροσαρμογής. Η διόρθωση αυτή θεωρείται παραχώρηση προς τις κυβερνήσεις και τις εργοδοτικές ενώσεις των χωρών αυτών, οι οποίες είχαν κινηθεί νομικά κατά της Οδηγίας.
Πιο αμφιλεγόμενο παραμένει το γεγονός ότι μέρος της προοδευτικής πολιτικής σκηνής στη Σκανδιναβία στήριξε αυτή την προσφυγή, θεωρώντας ότι έτσι προστατεύει το ιδιαίτερο μοντέλο εργασιακών σχέσεων της περιοχής. Άλλοι, ωστόσο, επισημαίνουν πως η ενίσχυση των μισθών σε ολόκληρη την ΕΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει προστατευτικά και για τα βόρεια πρότυπα, περιορίζοντας τον κίνδυνο «μισθολογικού ανταγωνισμού» εντός της ενιαίας αγοράς.
Ένα ευρύτερο μήνυμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
Πέρα από την άμεση επίδραση στις εργασιακές πολιτικές, η ετυμηγορία θεωρείται σημαντική για έναν βαθύτερο λόγο: δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές αρμοδιότητες επεκτείνονται σταδιακά μέσα από την ίδια τη δυναμική των πολιτικών συγκρούσεων.
Αναλυτές επισημαίνουν πως, από τη στιγμή που η ΕΕ απέκτησε ρόλο στη διαμόρφωση μισθολογικών πολιτικών για λόγους «ανταγωνιστικότητας», είναι δύσκολο να της αρνηθείται ρόλος όταν πρόκειται για πολιτικές «επάρκειας» ή κοινωνικής προστασίας.
Για ορισμένους, αυτό αποτελεί επιστροφή της “Κοινωνικής Ευρώπης” στο προσκήνιο — για άλλους, απλώς μια αναπόφευκτη συνέπεια της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση καθιστά σαφές ότι τα ζητήματα μισθών και συλλογικών διαπραγματεύσεων δεν μπορούν πια να θεωρούνται αποκλειστικά εθνική υπόθεση.
Το κατά πόσο αυτή η νέα θεσμική πραγματικότητα θα μεταφραστεί σε ουσιαστικές βελτιώσεις για τους εργαζόμενους της Ευρώπης, θα εξαρτηθεί από τις επόμενες πολιτικές ισορροπίες στις Βρυξέλλες και στα κράτη-μέλη. Προς το παρόν, το Δικαστήριο φαίνεται να έδωσε μια αναγνώριση στο κοινωνικό σκέλος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, σε μια περίοδο όπου αυτό έδειχνε να υποχωρεί.
