Ο Jasaun Knight θυμάται την πρώτη φορά που χειρίστηκε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή χρησιμοποιώντας μόνο τον εγκέφαλό του. «Η εμπειρία τού να ελέγχω έναν υπολογιστή με τις σκέψεις μου, να μετακινώ έναν κέρσορα στην οθόνη και να παίζω παιχνίδια, ήταν συγκλονιστική», είπε ο 35χρονος Αμερικανός. «Ήταν σαν τηλεκινησία. Ένιωσα ότι είχα μια υπερδύναμη».

Ο Knight, όπως διαβάζουμε στους Financial Times, είναι ένας από λιγότερους από 200 ανθρώπους παγκοσμίως στους οποίους έχει εμφυτευτεί διεπαφή εγκεφάλου-υπολογιστή (brain-computer interface – BCI) — μια συσκευή που ανιχνεύει τη νευρική δραστηριότητα και τη μεταφράζει σε ψηφιακές εντολές.

Οι BCI έχουν τη δυνατότητα να αποκαταστήσουν την ομιλία και την κίνηση σε ανθρώπους που τις έχουν χάσει εξαιτίας τραυματισμού ή ασθένειας. Εάν η τεχνολογία καταστεί ασφαλής και οικονομικά προσιτή, θα μπορούσε να μετατρέψει τους υπολογιστές και τα τεχνητά μέλη σε πιο άμεσες προεκτάσεις του ανθρώπινου σώματος, αλλάζοντας τη σχέση ανθρώπων και μηχανών.

Οι εταιρείες που αναπτύσσουν BCI έχουν ήδη συγκεντρώσει περισσότερα από 1 δισ. δολάρια το 2026, σύμφωνα με στοιχεία της PitchBook, έναντι 1,56 δισ. δολαρίων συνολικά τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια.

Η Neuralink, που ιδρύθηκε από τον Elon Musk πριν από μία δεκαετία, είναι η εταιρεία με τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση, έχοντας συγκεντρώσει περισσότερα από 1,3 δισ. δολάρια σε επτά γύρους χρηματοδότησης. Ωστόσο, δεκάδες ανταγωνιστές προσελκύουν επίσης σημαντικές επενδύσεις, καθώς ακολουθούν διαφορετικές προσεγγίσεις για τη σύνδεση των υπολογιστών με το νευρικό σύστημα.

«Ο κλάδος προχωρά με ταχύτητα, καθώς οι επενδυτές στρέφονται προς τη νευροτεχνολογία, παρότι αυτή έχει ήδη μελετηθεί εκτενώς και έχει επικυρωθεί στον ακαδημαϊκό χώρο», δήλωσε ο Michael Mager, διευθύνων σύμβουλος της νεοφυούς εταιρείας Precision Neuroscience από τη Νέα Υόρκη, η οποία κατασκεύασε το εμφύτευμα του Knight. «Εμείς στη βιομηχανία μετατρέπουμε τώρα αυτή την τεχνολογία, που μπορεί να επιφέρει μετασχηματιστικές αλλαγές, σε προϊόντα με ευρύ αντίκτυπο».

Οι πιο φιλόδοξες εταιρείες αναπτύσσουν «επεμβατικές» συσκευές, οι οποίες τοποθετούνται μέσω χειρουργικής τομής στο κρανίο. Ορισμένες, όπως η Neuralink, διαθέτουν ηλεκτρόδια που εισχωρούν στον εγκέφαλο και έχουν σχεδιαστεί για μακροχρόνια χρήση. Άλλες, μεταξύ των οποίων η Precision Neuroscience, αναπτύσσουν λεπτές, εύκαμπτες BCI που τοποθετούνται στην επιφάνεια του εγκεφάλου χωρίς να τον διαπερνούν.

Ο Knight έλαβε τη συσκευή του κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης για καρκίνο του εγκεφάλου, στο πλαίσιο μιας κλινικής δοκιμής που διήρκεσε λίγες ημέρες.

«Δεν ένιωθα τίποτα σωματικά στο κεφάλι μου», είπε. «Μόλις εξοικειωθείς με τη διαδικασία, οι σκέψεις σου ελέγχουν αυτό που συμβαίνει στην οθόνη του υπολογιστή χωρίς καμία προσπάθεια».

Ένας ακόμη τομέας έρευνας αφορά μη επεμβατικά συστήματα που τοποθετούνται στο τριχωτό της κεφαλής, αποφεύγοντας εντελώς την ανάγκη χειρουργικής επέμβασης. Ωστόσο, παρότι μπορούν να φανούν χρήσιμα στη διάγνωση και την έρευνα, τα εγκεφαλικά σήματα που λαμβάνουν εξασθενούν καθώς περνούν μέσα από το κρανίο και οι συσκευές δεν είναι ακόμη αρκετά ευαίσθητες ώστε να μετατρέπουν τις σκέψεις σε αξιόπιστες εντολές προς έναν υπολογιστή.

«Όλη η δημοσιότητα και η χρηματοδότηση κατευθύνονται προς τις εμφυτεύσιμες BCI», δήλωσε ο Damien Coyle, διευθυντής του Institute for the Augmented Human του Πανεπιστημίου του Bath. «Με τις μη επεμβατικές τεχνικές, η χωρική ανάλυση των σημάτων δεν είναι τόσο καλή, όμως υπάρχει μεγάλο περιθώριο ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια, για παράδειγμα για την τροποποίηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας».

Ανάπτυξη στις ΗΠΑ, τι συμβαίνει στην Ευρώπη

Αμερικανικές εταιρείες, όπως οι Synchron, Blackrock Neurotech, Axoft και Merge Labs, επωφελούνται από τις βαθιές αγορές επιχειρηματικών κεφαλαίων των ΗΠΑ, καθώς και από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) που τα στελέχη θεωρούν πιο ανταποκρινόμενο σε σχέση με τις ρυθμιστικές αρχές της Ευρώπης.

Ωστόσο, στην Ευρώπη αναδύεται ένα σύμπλεγμα καινοτόμων εταιρειών BCI, μεταξύ των οποίων η CorTec στη Γερμανία, η Onward Medical στην Ολλανδία, η ισπανική InBrain και οι Neurosoft και Ability Neurotech στην Ελβετία.

«Τα πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής έδρας βρίσκονται στη βαθιά μας παράδοση στη μηχανική και την κατασκευή υψηλής ακρίβειας, καθώς και στο ταλέντο μας στη νευροεπιστήμη», δήλωσε ο Frank Desiere, διευθύνων σύμβουλος της CorTec.

Ωστόσο, πρόσθεσε ότι η Ευρώπη «έχει πραγματικό κενό στη χρηματοδότηση των τελευταίων σταδίων και στα κεφάλαια για την κλιμάκωση των επιχειρήσεων», καθώς και ένα κατακερματισμένο σύστημα αποζημίωσης. Παράλληλα, όπως είπε, η ήπειρος δεν διαθέτει μια ρυθμιστική αρχή που «καθοδηγεί και συμβουλεύει τους κατασκευαστές όπως στις ΗΠΑ».

Η εταιρεία επέλεξε αμερικανικά κέντρα — το University of Washington και την Mayo Clinic — για τις πρώτες κλινικές δοκιμές των BCI της.

Η Κίνα

Την ίδια στιγμή, ο κλάδος αναπτύσσεται με ταχύτητα και στην Κίνα, μετά την απόφαση του Πεκίνου να χαρακτηρίσει πέρυσι τις BCI ως στρατηγικό τομέα εθνικής σημασίας, με οδικό χάρτη για τη δημιουργία δύο έως τριών «παγκόσμιας κλάσης» εταιρειών έως το 2030.

Αρκετές επαρχίες έχουν δημιουργήσει επενδυτικά ταμεία και βιομηχανικές ζώνες, έχουν στηρίξει νεοφυείς επιχειρήσεις και έχουν ενισχύσει νοσοκομεία που πραγματοποιούν κλινικές δοκιμές.

Οι ιδιώτες επενδυτές έχουν ακολουθήσει. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, εταιρείες venture capital επένδυσαν 1 δισ. δολάρια στον ευρύτερο τομέα της νευροτεχνολογίας, μέσω 60 επενδύσεων, σύμφωνα με στοιχεία της ITJuzi.

Περίπου δώδεκα κινεζικές εταιρείες εργάζονται πάνω σε επεμβατικές συσκευές BCI, σύμφωνα με καταγραφή των Financial Times, ενώ πολύ περισσότερες αναπτύσσουν μη επεμβατικές εφαρμογές. Μία από τις εταιρείες που πρωταγωνιστούν στον τομέα είναι η NeuroXess, η οποία ιδρύθηκε στη Σαγκάη το 2021 και αναπτύσσει εύκαμπτα εμφυτεύματα για τη θεραπεία σοβαρών νευρολογικών διαταραχών.

Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Κίνα διαθέτει σημαντικό πλεονέκτημα χάρη στον μεγάλο πληθυσμό ασθενών που μπορεί να συμμετάσχει σε κλινικές δοκιμές, καθώς και χάρη στη ρυθμιστική υποστήριξη για την επιτάχυνση της ανάπτυξης της τεχνολογίας.

Οι περισσότερες BCI λειτουργούν προς μία κατεύθυνση: διαβάζουν σήματα από τον εγκέφαλο και τα μετατρέπουν σε ηλεκτρονικές εντολές. Ορισμένες εταιρείες, όμως, αναπτύσσουν συστήματα που μπορούν επίσης να στέλνουν σήματα πίσω στον εγκέφαλο, δημιουργώντας μια αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ εγκεφάλου και μηχανής, γνωστή ως διέγερση κλειστού βρόχου (closed-loop stimulation).

Η CorTec είναι μία από αυτές.

«Είναι σαν να κάνουμε διάλογο με τον εγκέφαλο, προσαρμόζοντας τη θεραπεία μας στα εξατομικευμένα σήματα του ασθενούς», δήλωσε ο Desiere. «Στα εγκεφαλικά επεισόδια στοχεύουμε τον κινητικό φλοιό, διαβάζοντας και διεγείροντας τα κύτταρα εκεί, ώστε να ενεργοποιούνται ταυτόχρονα. Οι νευρώνες που ενεργοποιούνται μαζί, συνδέονται μεταξύ τους».

Μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες της νευροτεχνολογίας ενδέχεται να εμφανιστεί όταν οι BCI συγκλίνουν με έναν ακόμη ταχέως εξελισσόμενο τομέα: τα προσθετικά μέλη.

Τα τεχνητά μέλη υπάρχουν από την αρχαιότητα, όμως οι εξελίξεις στους αισθητήρες, τα υλικά, τις μπαταρίες, τους κινητήρες και το λογισμικό τα καθιστούν ελαφρύτερα, πιο ικανά και ευκολότερα στον έλεγχο.

Η εταιρεία Open Bionics, με έδρα το Μπρίστολ, κατασκευάζει τεχνητά χέρια εξοπλισμένα με αισθητήρες που ανιχνεύουν την κίνηση των εναπομεινάντων μυών του χρήστη και μεταδίδουν τα σήματα στο προσθετικό χέρι.

Παρότι το επενδυτικό κλίμα έχει μεταβληθεί κατά τη διάρκεια των 12 ετών ύπαρξης της εταιρείας, τα έσοδά της αυξάνονται με σύνθετο ετήσιο ρυθμό 60% από το 2018.

Ωστόσο, ακόμη και τα πιο προηγμένα τεχνητά χέρια δεν διαθέτουν μεγάλο μέρος της επιδεξιότητας και της αίσθησης του φυσικού χεριού.

Σύμφωνα με τον Joel Gibbard, συνιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της Open Bionics, η τεχνική δυνατότητα κατασκευής ενός χεριού που αναπαράγει πολλές από τις φυσικές κινήσεις υπάρχει ήδη. Όμως τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχό του παραμένουν «πολύ, πολύ πρωτόγονα» — ένα πρόβλημα που οι BCI θα μπορούσαν δυνητικά να επιλύσουν.

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι μια άμεση σύνδεση με τον εγκέφαλο θα μπορούσε τελικά να προσφέρει τη διεπαφή που λείπει — και, εάν τα σήματα μπορούσαν να μεταδίδονται και προς τις δύο κατευθύνσεις, να αποκαταστήσει ακόμη και την αίσθηση της αφής.

Στο μεταξύ, η Open Bionics αξιοποιεί τη σύνδεση της τεχνολογίας της με τους υπερήρωες. Το Hero Arm προσφέρει στα παιδιά σχέδια βασισμένα σε χαρακτήρες από σειρές και κινηματογραφικά franchises, όπως ο Black Panther και το Metal Gear, μέσω συμφωνιών αδειοδότησης με εταιρείες όπως η Disney.

«Υπάρχουν τεχνικοί περιορισμοί σήμερα, αλλά αυτό που φαντάζονται οι άνθρωποι για το μέλλον είναι εμπνευσμένο από τις ταινίες και την επιστημονική φαντασία», δήλωσε ο Gibbard.