Όπως μεταδίδει το Politico, σε μια καθοριστική και πρωτοφανή ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) —η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα της ΕΕ και πολιτική οικογένεια της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – επέλεξε να παραμερίσει τους παραδοσιακούς του συμμάχους του κέντρου και να συνεργαστεί με την άκρα δεξιά για την έγκριση ενός πακέτου χαλαρώσεων σε πράσινους κανονισμούς.
Με αυτή την κίνηση, έσπασε μια πολιτική «γραμμή άμυνας» που κρατούσε δεκαετίες: το λεγόμενο cordon sanitaire, την άτυπη συμφωνία μεταξύ ΕΛΚ, Σοσιαλιστών & Δημοκρατών, Renew και Πράσινων, η οποία απέκλειε την άκρα δεξιά από ουσιαστικό ρόλο στη νομοθέτηση της ΕΕ.
Η εξέλιξη σηματοδοτεί μια νέα, πιο «πραγματιστική» εποχή για το Κοινοβούλιο, όπου το ΕΛΚ δείχνει πρόθυμο να συνεργαστεί με όποιον χρειαστεί για να περάσει τη γραμμή του· ακόμη κι αν αυτό σημαίνει σύμπλευση με ευρωσκεπτικιστές, λαϊκιστές και ακροδεξιούς.
Θρίαμβος για την Ακροδεξιά
Για την άκρα δεξιά, που τα τελευταία χρόνια κατέγραφε επιρροή αλλά όχι θεσμική δύναμη, η ψηφοφορία αποτέλεσε ορόσημο.
«Είναι μια ιστορική μέρα. Αποδείξαμε ότι μπορούμε να δουλέψουμε σοβαρά και να επηρεάσουμε το αποτέλεσμα», δήλωσε ο Τζόρνταν Μπαρντέλα, επικεφαλής των Patriots και πρόεδρος του γαλλικού Εθνικού Συναγερμού. Η εισηγήτρια του κόμματος, Πασκάλ Πιερά, μίλησε για «διάρρηξη της πλειοψηφίας της Φον ντερ Λάιεν».
Η άκρα δεξιά διαθέτει πλέον πολύ μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, καθώς έχει ενισχύσει την επιρροή της σε μια σειρά φακέλων αμέσως μετά τις ευρωεκλογές. Σύμφωνα με ευρωπαίους αξιωματούχους, οι ομάδες αυτές έχουν «επαγγελματοποιηθεί», έχουν μάθει τους εσωτερικούς κανόνες του Κοινοβουλίου και μπορούν πλέον να αξιοποιούν μεθοδικά διαδικαστικά εργαλεία.
Από τις αρχές της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου, οι Patriots και άλλες δεξιές–ακροδεξιές δυνάμεις άρχισαν να κερδίζουν έδαφος σε παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις και να ευθυγραμμίζονται στρατηγικά με το ΕΛΚ σε επιμέρους ψηφοφορίες, όπως στον προϋπολογισμό, στη νομοθεσία κατά της αποψίλωσης και σε ανθρώπινα δικαιώματα.
Το νέο πολιτικό τοπίο: δύο πιθανές πλειοψηφίες
Η πραγματικότητα πλέον είναι πως στο Ευρωκοινοβούλιο οι νόμοι μπορούν να περάσουν είτε από μια «δεξιά πλειοψηφία» (ΕΛΚ + δεξιά + άκρα δεξιά) είτε από μια συμμαχία κεντρώων και κεντροαριστερών.
Στο νέο αυτό τοπίο, το ΕΛΚ έχει την πολυτέλεια να διαλέγει συμμάχους ανάλογα με το φάκελο. Σε πράσινες πολιτικές, όπου συγκρούεται συχνά με Σοσιαλιστές, Renew και Πράσινους, στρέφεται προς τα δεξιά. Σε θέματα όπως ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ, αναμένεται να επιστρέφει στους κεντρώους εταίρους.
Την ίδια μέρα που πέρασε το «πράσινο πακέτο» με στήριξη της άκρας δεξιάς, η πρόταση για τους κλιματικούς στόχους του 2040 —για πολλούς το πιο αμφιλεγόμενο νομοθέτημα της περιόδου— πέρασε με την παλιά κεντρώα πλειοψηφία, προς ανακούφιση των Πράσινων και των Σοσιαλιστών.
Για πολλούς στο Κοινοβούλιο, ωστόσο, η ζημιά στην εμπιστοσύνη έχει ήδη γίνει. Πράσινοι, Σοσιαλιστές και Renew μιλούν ανοιχτά για προδοσία.
«Είναι ένα απαίσιο μήνυμα για την Ευρώπη, για το κλίμα, για την προστασία των εργαζομένων», δήλωσε έξαλλη η Τέρι Ράιντκε, συμπρόεδρος των Πράσινων.
Το ΕΛΚ μιλά για... «υπευθυνότητα»
Το ΕΛΚ υπερασπίστηκε την επιλογή του, επιμένοντας ότι το cordon sanitaire δεν έχει ουσιαστικά σπάσει και ότι παραμένει προσηλωμένο σε «προευρωπαϊκές δυνάμεις». Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του κόμματος, «η πολιτική δεν είναι παιχνίδι ρόλων· οφείλουμε να κάνουμε πράξη όσα υποσχεθήκαμε στους πολίτες».
Ωστόσο, παρασκηνιακά πολλοί αναλυτές βλέπουν τη στροφή προς τα δεξιά και ως μορφή «εκδίκησης» για την προηγούμενη κοινοβουλευτική περίοδο, όπου η κεντροαριστερά μαζί με τους φιλελεύθερους υπερίσχυαν αριθμητικά και συχνά μπορούσαν να παρακάμπτουν τις θέσεις του ΕΛΚ.
Οι συνέπειες για τη Φον ντερ Λάιεν
Η πρόεδρος της Κομισιόν βρίσκεται πλέον σε λεπτή θέση. Για να ανανεώσει τη θητεία της το 2024 χρειάστηκε ψήφους από ένα πλατύ προευρωπαϊκό φάσμα. Τώρα, όμως, το ίδιο της το κόμμα απομακρύνεται από αυτούς τους εταίρους και συγκλίνει συχνότερα με πολιτικές δυνάμεις που αντιμάχονται βασικά στοιχεία της ατζέντας της – ιδίως την Πράσινη Συμφωνία.
Η ενίσχυση της άκρας δεξιάς, που μιλά για «τιμωρητική οικολογία» και «ιδεολογία της αποανάπτυξης», είναι ίσως η μεγαλύτερη απειλή για την πολιτική κληρονομιά της Φον ντερ Λάιεν.
Οι Πράσινοι και το Renew την κατηγορούν ότι ανέχεται τα ανοίγματα του ΕΛΚ προς την άκρα δεξιά, με αποτέλεσμα να αποδυναμώνεται η συνοχή της «προευρωπαϊκής πλειοψηφίας» που τη στήριξε. Η επικεφαλής του Renew, Βαλερί Αγιέ, προειδοποίησε ότι τέτοιες κινήσεις «υπονομεύουν την πολιτική σταθερότητα της Ένωσης».
Μια κρίση χωρίς διέξοδο – τουλάχιστον μέχρι το 2029
Σε αντίθεση με τα περισσότερα κράτη μέλη, η ΕΕ δεν έχει πρόβλεψη για πρόωρες ευρωεκλογές. Έτσι, ακόμη κι αν η συνεργασία μεταξύ των παραδοσιακών κεντρώων κομμάτων έχει βαθιά πληγεί, είναι αναγκασμένα να συνυπάρξουν μέχρι το 2029.
Οι Σοσιαλιστές δηλώνουν ότι παραμένουν δεσμευμένοι στην προευρωπαϊκή πλειοψηφία, αλλά ξεκαθαρίζουν ότι τώρα η ευθύνη περνά στο ΕΛΚ – και στην ίδια τη Φον ντερ Λάιεν – να αποδείξουν πως δεν γλιστρούν οριστικά σε συμμαχίες με την άκρα δεξιά.
