Όπως ανέφερε σε επιστολή του προς τα κράτη μέλη, την οποία επικαλείται το Γαλλικό Πρακτορείο, ο οργανισμός είχε περάσει στο παρελθόν δύσκολες περιόδους όσον αφορά τη χρηματοδότηση, αλλά η τρέχουσα κατάσταση είναι «ριζικά διαφορετική». Αιτία αποτελεί η άρνηση ορισμένων χωρών –χωρίς να τις κατονομάσει– να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους για την καταβολή των υποχρεωτικών συνεισφορών, οι οποίες χρηματοδοτούν μεγάλο μέρος του εγκεκριμένου τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις ΗΠΑ, οι οποίες το τελευταίο διάστημα είτε καθυστερούν τις υποχρεωτικές πληρωμές τους είτε μειώνουν τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων υπηρεσιών του οργανισμού, με στάση που χαρακτηρίζεται απόλυτα αντίθετη στη λογική της πολυμερούς συνεργασίας. Στις αρχές Ιανουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος διέταξε την αποχώρηση των ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων 31 που ανήκουν στο σύστημα του ΟΗΕ. Παράλληλα, ιδρύθηκε «συμβούλιο ειρήνης», που έχει ως επίσημο στόχο την εφαρμογή σχεδίου για τη Λωρίδα της Γάζας, αλλά επικριτές υποστηρίζουν ότι στην πραγματικότητα στοχεύει να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ ως διεθνή οργανισμό.
Μέχρι το τέλος του 2025, παρά το γεγονός ότι περισσότερα από 150 κράτη μέλη είχαν εκπληρώσει τις οφειλές τους, ο ΟΗΕ έκλεισε τη χρονιά με ανεξόφλητο ποσό ύψους 1,6 δισ. δολαρίων, δηλαδή σχεδόν διπλάσιο από το 2024. Επιπλέον, ο οργανισμός πρέπει να επιστρέφει στα κράτη μέλη κεφάλαια που δεν δαπανήθηκαν, γεγονός που επιδεινώνει περαιτέρω τη δημοσιονομική του κατάσταση. Όπως εξήγησε ο αναπληρωτής εκπρόσωπος του ΓΓ, Φαρχάν Χακ, ο οργανισμός βρίσκεται σε έναν «καφκικό κύκλο», αναγκάζοντας τον να αποπληρώνει χρήματα που στην ουσία δεν υπάρχουν.
Οι ελλείψεις χρηματοδότησης αναγκάζουν τον ΟΗΕ να παγώνει προσλήψεις, να καθυστερεί πληρωμές ή να περικόπτει υπηρεσίες και αποστολές. Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι οι τρέχουσες πρακτικές δεν επαρκούν πλέον και εξέφρασε τον φόβο ότι δεν θα καταστεί δυνατό να εκτελεστεί πλήρως ο προϋπολογισμός του 2026, που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο, ενώ η ρευστότητα του τακτικού προϋπολογισμού αναμένεται να εξαντληθεί ήδη τον Ιούλιο.
Κάλεσε τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν πλήρως και χωρίς καθυστερήσεις τις οικονομικές τους υποχρεώσεις, διαφορετικά θα χρειαστεί «αναθεώρηση σε βάθος των οικονομικών κανόνων» του οργανισμού. Ο προϋπολογισμός του 2026, ύψους 3,4 δισ. δολαρίων, είναι μειωμένος κατά 7% σε σχέση με το 2025 και προβλέπει την κατάργηση περίπου 2.400 θέσεων λόγω περιοριστικών δημοσιονομικών συνθηκών.
Σημειώνεται ότι οι ΗΠΑ παραμένουν η μεγαλύτερη συνεισφέρουσα χώρα στον ΟΗΕ, καλύπτοντας το 22% της χρηματοδότησης για την περίοδο 2025-2027, ενώ η Κίνα ακολουθεί με ποσοστό περίπου 20%, σύμφωνα με τον υπολογισμό που βασίζεται στις δυνατότητες πληρωμής κάθε χώρας βάσει των εθνικών εσόδων της.
