Όπως αναφέρει ρεπορτάζ της ΕΡΤ, στη γνώμη 03/2026, που εκδόθηκε κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολογεί την πρόταση κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εστιάζοντας όχι στο ύψος των κονδυλίων, αλλά στη διάρθρωση, στη διαφάνεια και στην ανθεκτικότητα του προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η πρόταση της Επιτροπής ανεβάζει το ανώτατο όριο δεσμεύσεων του ΠΔΠ στα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ σε τρέχουσες τιμές (1,8 τρισεκατομμύρια σε τιμές 2025), έναντι περίπου 1,2 τρισεκατομμυρίων την περίοδο 2021-2027 – αύξηση 59% σε τρέχουσες τιμές και 39% σε σταθερές. Ως ποσοστό του ΑΕΕ της ΕΕ, η οροφή του προϋπολογισμού ανεβαίνει από το 1,13% στο 1,26%.
Ωστόσο, αν αφαιρεθούν οι δαπάνες για την αποπληρωμή των δανείων του μέσου «Next Generation EU», η πραγματική αύξηση των χρηματοδοτήσεων είναι μόλις 11% σε τρέχουσες τιμές ή μειώνεται κατά 5% σε τιμές 2025 σε σύγκριση με τον τρέχοντα συνδυασμό ΠΔΠ και Ταμείου Ανάκαμψης. Σε ποσοστό ΑΕΕ, η αλλαγή περιορίζεται από 1,13% σε 1,15%. Το διττό αυτό αποτέλεσμα –εντυπωσιακή αύξηση στο σύνολο, περιορισμένες καθαρές νέες δαπάνες– υπογραμμίζει την ανάγκη να συζητηθεί όχι μόνο το μέγεθος, αλλά και η κατανομή των πόρων.
Απλοποίηση και αναδιάρθρωση προγραμμάτων
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η μείωση των θεματικών κεφαλαίων από επτά σε τέσσερα και των προγραμμάτων από 52 σε 16, με στόχο ένα πιο ευανάγνωστο και διαχειρίσιμο πλαίσιο. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει την πιθανή απλοποίηση, αλλά προειδοποιεί ότι η ουσιαστική αποτελεσματικότητα θα κριθεί από την εφαρμογή των κανόνων και των διαδικασιών ελέγχου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η μετατόπιση του βάρους από την επιμερισμένη διαχείριση (66% σήμερα, 46% στο νέο ΠΔΠ) προς εργαλεία άμεσης ή έμμεσης διαχείρισης από την Επιτροπή. Αυτό αυξάνει την επιχειρησιακή ευθύνη της Επιτροπής, που θα πρέπει να διασφαλίσει επαρκή ελέγχους και παρακολούθηση επιδόσεων χωρίς να μειωθεί η ένταση των ελέγχων.
Προβληματισμοί για εθνικές και περιφερειακές επενδύσεις
Ένα ευαίσθητο σημείο αφορά τις ετήσιες οροφές δεσμεύσεων για τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, που δείχνουν πτωτική πορεία. Οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι το 80% της «ευέλικτης» δεξαμενής πόρων (25% των 865 δισ. ευρώ) θα είναι διαθέσιμο μόνο μετά την ενδιάμεση επανεξέταση του 2031, περιορίζοντας την προβλεψιμότητα και δυσχεραίνοντας τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Επιπλέον, η προ-χρησιμοποίηση των πόρων αυτών πριν από την οριστική συμφωνία του ΠΔΠ υπονομεύει τον ρόλο της ευελιξίας ως «μαξιλαριού» για μελλοντικές προκλήσεις.
«Οροφές» και κίνδυνος βεβιασμένων δαπανών
Η πρόταση δεν επαναλαμβάνει τη ρήτρα προσαρμογής οροφών για νέα προγράμματα, περιορίζοντας τη δυνατότητα μεταφοράς δεσμεύσεων. Οι ελεγκτές τονίζουν ότι αυτό μπορεί να ενθαρρύνει βεβιασμένες δαπάνες για να αποφευχθούν αποδεσμεύσεις, και προτείνουν την επαναφορά κανόνων που εξασφαλίζουν δημοσιονομική πειθαρχία.
Αναδιάρθρωση εργαλείων ευελιξίας
Η Επιτροπή μειώνει τα εργαλεία πάνω από τις οροφές από οκτώ σε τέσσερα, ενσωματώνει τα μέσα αντιμετώπισης καταστροφών, δημιουργεί νέο «Εργαλείο κρίσεων» και «μαξιλάρι» για απρόβλεπτες προκλήσεις. Ωστόσο, δεν υπάρχει ποσοτική ανάλυση σεναρίων για την επάρκεια της ευελιξίας, ενώ τα έσοδα του «Εργαλείου ευελιξίας» περιλαμβάνουν ασταθείς πηγές.
Η χρήση των αχρησιμοποίητων ποσών μπορεί να κινητοποιείται σε οποιοδήποτε σημείο της επταετίας, αλλά η ουσιαστική αποτελεσματικότητα θα εξαρτηθεί από νέο «μηχανισμό καθοδήγησης» μεταξύ Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής.
Προστασία από τον πληθωρισμό
Η νέα προσέγγιση αναπροσαρμόζει τις οροφές ανάλογα με τον πληθωρισμό, ενισχύοντας την προστασία έναντι ακραίων διακυμάνσεων. Ωστόσο, το εύρος 1%-3% αφήνει περιθώρια μέτριων αποκλίσεων, ενώ σε χαμηλό πληθωρισμό (<1%) δημιουργείται αβεβαιότητα. Επίσης, το «Εράσμους+» και ο «Ορίζοντας Ευρώπη» δεν προσαρμόζονται αυτόματα, με αποτέλεσμα να χάνεται αξία κατά περιόδους υψηλού πληθωρισμού.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο υπογραμμίζει ότι η νέα πρόταση σημειώνει βελτίωση σε σχέση με το παρελθόν, αλλά η πλήρης αξιολόγηση θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των κανόνων και την πραγματική διαχείριση των πόρων.
