Ο Τραμπ, ανακοινώνοντας την Τρίτη την παράταση της εκεχειρίας με το Ιράν, απέδωσε την απόφασή του στον «σοβαρό διχασμό» που -όπως υποστήριξε- επικρατεί στην ιρανική κυβέρνηση.
Ωστόσο, από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη έχει υποστεί σημαντικές απώλειες στην ηγεσία της: ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ και ο επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης Μοχαμάντ Πακπούρ σκοτώθηκαν στις πρώτες φάσεις του πολέμου, ενώ λίγες εβδομάδες αργότερα έχασε τη ζωή του και ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ο διάδοχος του ανώτατου ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από την αρχή της σύγκρουσης. Παρόμοια στάση κρατούν και άλλα κορυφαία στελέχη, όπως ο νέος επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης Αχμάντ Βαχιντί και ο υπεύθυνος ασφάλειας Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγάντρ, οι οποίοι περιορίζονται σε γραπτές παρεμβάσεις. Την ίδια στιγμή, πολιτικές προσωπικότητες όπως ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν στηρίζουν τη συνέχιση των διπλωματικών επαφών με τις ΗΠΑ, χωρίς ωστόσο να αποδέχονται υποχωρήσεις.
Διαφωνίες χωρίς όμως ρήξη
Όπως σημειώνει ο ερευνητής Φαρζάν Σαμπέτ, είναι πιθανό να υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας και πολιτικών τάσεων στο Ιράν. Ωστόσο, αυτές οι αποκλίσεις δεν συνιστούν απαραίτητα ένδειξη βαθιάς κρίσης ή διάσπασης. Αντίθετα, η ηγεσία φαίνεται να διατηρεί τη συνοχή της, καθώς και την ικανότητα λήψης και εφαρμογής αποφάσεων.
Ανάλογη εκτίμηση εκφράζει και η Σανάμ Βακίλ από το Chatham House, η οποία τονίζει ότι δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να αποδεικνύουν σοβαρό εσωτερικό ρήγμα, καλώντας σε επιφυλακτικότητα απέναντι στους ισχυρισμούς περί διχασμού.
Η ίδια εξηγεί ότι η περιορισμένη δημόσια παρουσία ορισμένων αξιωματούχων μπορεί να σχετίζεται με λόγους ασφαλείας, δεδομένου του φόβου για στοχευμένες επιθέσεις. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις στο ιρανικό σύστημα εξουσίας αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό, αλλά σπάνια εκδηλώνονται δημόσια.
Η διπλωματία και ο ρόλος των ισχυρών προσώπων
Ένα από τα πιο προβεβλημένα πρόσωπα των τελευταίων εβδομάδων είναι ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος ηγήθηκε της ιρανικής αποστολής σε απευθείας συνομιλίες με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ.
Παρά το γεγονός ότι εμφανίζεται σπάνια, ο Γκαλιμπάφ υπερασπίστηκε δημόσια την επιλογή της διπλωματικής οδού, πιθανότατα απαντώντας σε πιέσεις από πιο σκληροπυρηνικούς κύκλους.
Επισημαίνεται εδώ ότι το πολιτικό σύστημα του Ιράν δεν υπήρξε ποτέ απολύτως ενιαίο, συνδυάζοντας θεοκρατικά στοιχεία με εκλεγμένα όργανα εξουσίας, όπως η προεδρία και το κοινοβούλιο.
Παρασκήνιο και ισορροπίες εξουσίας
Σύμφωνα με τον καθηγητή Τομάς Ζινό, δεν υπάρχουν ενδείξεις για σοβαρή διάσπαση στην ιρανική ηγεσία. Ωστόσο, εκτιμά ότι στο παρασκήνιο διεξάγονται έντονες και κρίσιμες συζητήσεις, τόσο για τη διαχείριση της κρίσης όσο και για ζητήματα διαδοχής, σε ένα περιβάλλον όπου η μυστικότητα κυριαρχεί.
Η καχυποψία στο εσωτερικό του συστήματος έχει ενισχυθεί, ιδίως μετά από περιστατικά διείσδυσης ξένων υπηρεσιών πληροφοριών που οδήγησαν σε στοχευμένες δολοφονίες υψηλόβαθμων στελεχών.
Κατά τη μακρόχρονη θητεία του, ο Αλί Χαμενεΐ είχε τον τελικό λόγο στις αποφάσεις. Σήμερα, ο διάδοχός του φαίνεται να διατηρεί τον έλεγχο σε στρατηγικό επίπεδο, χωρίς όμως να ασκεί την ίδια καθημερινή διοίκηση, εν μέρει λόγω των αυξημένων μέτρων ασφαλείας και της κατάστασης της υγείας του.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι Φρουροί της Επανάστασης φαίνεται να έχουν ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο και την επιρροή τους στο σύστημα εξουσίας.
