Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που δημοσιεύθηκε νωρίς το πρωί της Κυριακής (ώρα Μέσης Ανατολής), ότι ακύρωσε τα προγραμματισμένα πλήγματα, εκτόνωσε –τουλάχιστον προς το παρόν– την ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η αλλαγή στάσης ήταν η τελευταία σε μια σειρά μεταβολών από τον πρόεδρο, ο οποίος εναλλάσσει αυστηρές απειλές προς την Τεχεράνη με καθησυχαστικούς ισχυρισμούς ότι μια ειρηνευτική συμφωνία βρίσκεται κοντά.

Περιφερειακοί μεσολαβητές εργάζονται για να οδηγήσουν τις ΗΠΑ και το Ιράν σε μια νέα κατάπαυση του πυρός. Μεσολαβητές από το Κατάρ παρουσίασαν το Σάββατο στο Ιράν νέα πρόταση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Ιρανοί διπλωμάτες αντέδρασαν θετικά, ενισχύοντας τις ελπίδες ότι ένας συμβιβασμός μπορεί να είναι κοντά, σύμφωνα με τους μεσολαβητές.

Ιρανός διπλωμάτης επιβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη έδειξε διάθεση να εξετάσει την πρόταση των μεσολαβητών, αν και δεν είναι σαφές εάν τελικά θα τη δεχθεί.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η πρόταση προβλέπει νέους κανόνες διέλευσης για τα πλοία που περνούν από τα Στενά, τα οποία συνορεύουν με το Ιράν στη βόρεια ακτή και με το Ομάν στη νότια. Το Ιράν επέμεινε την περασμένη εβδομάδα να ελέγχει τουλάχιστον μέρος και των δύο θαλάσσιων διαδρόμων, από τους οποίους διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Παρέμενε ασαφές την Κυριακή πώς η νέα πρόταση αντιμετωπίζει ένα βασικό σημείο διαφωνίας: την επιθυμία του Ιράν να εισπράττει τέλη από τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, θέση στην οποία οι ΗΠΑ αντιτίθενται έντονα.

Ιρανοί διπλωμάτες παρουσίασαν επίσης την Παρασκευή νέες ιδέες για το άνοιγμα της στρατηγικής θαλάσσιας οδού και την άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου της χώρας τους, σύμφωνα με περιφερειακούς αξιωματούχους.

Παρέμβαση από τις χώρες του Κόλπου

Λίγες μόλις ώρες πριν από την ανακοίνωση του Τραμπ, ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό πρόεδρο, προτρέποντάς τον να επιλέξει τον διάλογο ώστε να μειωθεί η ένταση στην περιοχή, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Σαουδικής Αραβίας και Σαουδάραβες αξιωματούχους που γνωρίζουν το θέμα.

«Τέτοιες προσπάθειες ανοίγουν τον δρόμο για διπλωματικές λύσεις που μπορούν να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα, διαφυλάσσοντας την ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής και αποτρέποντας την κλιμάκωση σε μια ευρύτερη σύγκρουση με επιπτώσεις στην περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα», ανέφερε την Κυριακή η σαουδαραβική κυβέρνηση.

Ο διάδοχος του θρόνου ζήτησε επίσης σαφή εικόνα για τη στρατηγική των ΗΠΑ έναντι του Ιράν και για τα σχεδιαζόμενα πλήγματα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Παρασκηνιακά, οι χώρες του Κόλπου εμφανίζονται απογοητευμένες από αυτό που θεωρούν έλλειψη ξεκάθαρης αμερικανικής στρατηγικής, καθώς ο πόλεμος παρατείνεται και τα εδάφη τους δέχονται συχνές ιρανικές επιθέσεις, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν την υπόθεση. Σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο έχουν ζητήσει τις τελευταίες εβδομάδες περισσότερα αντιαεροπορικά αναχαιτιστικά συστήματα και διαβεβαιώσεις ότι ο αμερικανικός στρατός θα συνεχίσει να τους προστατεύει εάν οι αμοιβαίες επιθέσεις συνεχιστούν.

Το Σάββατο, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, είχε συνομιλίες με τους ομολόγους του από διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν. Τους δήλωσε ότι, εάν οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ επιτεθούν, η Τεχεράνη θα αντιδράσει δυναμικά για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και ότι η Ουάσιγκτον θα υποστεί τις συνέπειες, σύμφωνα με ανακοίνωση του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Δεν πιέζουν όμως όλες οι χώρες του Κόλπου υπέρ της αποκλιμάκωσης. Ορισμένες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, άσκησαν πίεση στον Τραμπ τις τελευταίες ημέρες να αναλάβει πιο αποφασιστική δράση κατά του Ιράν, σύμφωνα με ανώτερους αξιωματούχους του Κόλπου. Οι αξιωματούχοι αυτοί εκτιμούν ότι οι ισχυροί Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) δεν πρόκειται να υποχωρήσουν αν οι ΗΠΑ δεν κλιμακώσουν την πίεση, δεν αποκτήσουν τον έλεγχο των Στενών και ίσως δεν εξετάσουν ακόμη και χερσαίες επιχειρήσεις.

Η Σαουδική Αραβία, αντίθετα, υποστηρίζει σταθερά την αποκλιμάκωση. Το βασίλειο είχε στο παρελθόν εμποδίσει αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, προκαλώντας διπλωματική ένταση μεταξύ των δύο χωρών. Αν και τελικά υποχώρησε, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει τότε ότι οι σχέσεις είχαν υποστεί ζημιά που δεν θα αποκαθίστατο εύκολα.

Παρότι η κλιμάκωση από πλευράς ΗΠΑ παραμένει πιθανή, Ισραηλινοί αξιωματούχοι αντιλαμβάνονται ότι ο Τραμπ προτιμά μια συμφωνία από την επιστροφή σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας, ο οποίος θα είχε υψηλό κόστος για τις χώρες της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει το θέμα.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο πόλεμος με το Ιράν είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ και επιβαρύνει τις ελπίδες των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Ιρανοί αξιωματούχοι γνωρίζουν την πολιτική ευαλωτότητα του Τραμπ και εξετάζουν το ενδεχόμενο να την εκμεταλλευθούν, εάν χρειαστεί, σύμφωνα με τον Ιρανό διπλωμάτη. Εάν αποτύχει η διπλωματία, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης εξετάζουν ακόμη και προληπτικά πλήγματα, ακόμη και αν οι ΗΠΑ δεν επιτεθούν, πρόσθεσε.

Ενώ το Ισραήλ είχε αρχικά μεγαλύτερη επιρροή στον Τραμπ ώστε να ξεκινήσει τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, παρά τις προειδοποιήσεις των κρατών του Κόλπου, η κατάσταση πλέον έχει αντιστραφεί, δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών και σήμερα ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα κράτη του Κόλπου ασκούν πλέον μεγαλύτερη επιρροή στον πρόεδρο, ενώ η επιρροή του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου φθίνει.

«Ουσιαστικά, προτιμούν τη σταθερότητα πάνω απ' όλα», δήλωσε ο Σιτρινόβιτς, αναφερόμενος σε χώρες του Κόλπου όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.

«Όλοι γνωρίζουν τι θα συμβεί αν πληγούν οι ιρανικές υποδομές: το Ιράν θα επιτεθεί στις υποδομές των κρατών του Κόλπου», είπε. «Έχει διαμορφωθεί η αντίληψη, ιδιαίτερα στις χώρες του Κόλπου, ότι το τίμημα μιας τέτοιας εξέλιξης θα ήταν εξαιρετικά βαρύ.»