Κατά τη διάρκεια των τριών μηνών εφαρμογής του μέτρου, δύο αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) (14/08/2025, 29/08/2025) απαγόρευσαν την απέλαση ανθρώπων που στερήθηκαν την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου. Παρά τα επανειλημμένα αυτά «σήματα κινδύνου», η πρακτική συνεχίστηκε, οδηγώντας σε παρατεταμένη και αδικαιολόγητη κράτηση, υπό συνθήκες που παραβιάζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) εκπροσώπησε συνολικά 33 ανθρώπους από το Σουδάν, το Νότιο Σουδάν, την Ερυθραία, την Υεμένη και την Αίγυπτο στους οποίους επιβλήθηκε η αναστολή ασύλου και τέθηκαν υπό κράτηση στο Προαναχωρησιακό Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟΚΕΚΑ) Αμυγδαλέζας και στην Ειδική Εγκατάσταση Κράτησης (ΕΕΚ) Σιντικής. Με βάση τις υποθέσεις αυτές και επιτόπιες επισκέψεις στους χώρους κράτησης, καταγράφουμε σοβαρές παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Οι συνθήκες διαβίωσης στα κέντρα κράτησης Αμυγδαλέζας και Σιντικής ήταν και παραμένουν μέχρι σήμερα εξαιρετικά επιβαρυντικές: έως 15 άτομα ανά κοντέινερ σε συνθήκες εμφανούς υπερσυνωστισμού, πολλοί χωρίς κρεβάτι ή στρώμα, με σοβαρές ελλείψεις καθαριότητας και συντήρησης, μειωμένη πρόσβαση σε νερό, ιδίως σε ζεστό νερό, και παρουσία εντόμων και φιδιών. Οι περισσότεροι δεν έλαβαν ποτέ ρούχα ή βασικά είδη προσωπικής υγιεινής, και συχνά έμεναν με τα ίδια ρούχα που φορούσαν κατά το ταξίδι τους από τη Λιβύη.

Η πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα ήταν ελάχιστη, ενώ η έλλειψη διερμηνείας ήταν καθολική. Οι κρατούμενοι συχνά καλούνταν να υπογράψουν έγγραφα χωρίς να γνωρίζουν το περιεχόμενό τους, το κράτος δεν παρείχε δωρεάν νομική βοήθεια, ενώ οι ακολουθούμενες διαδικασίες ήταν γεμάτες ασάφεια και αντιφάσεις.

Η αναστολή ασύλου εφαρμόστηκε με τρόπο που δημιούργησε χάος και ανασφάλεια. Μόνο λίγες κατηγορίες εξαιρέθηκαν, χωρίς σαφή ή δημοσιοποιημένα κριτήρια, βάσει αδημοσίευτων εγκυκλίων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Η απουσία διαφάνειας και κοινού πλαισίου οδήγησε σε αντιφατικές πρακτικές και αυθαίρετες αποφάσεις.

Ακόμη και μετά τη λήξη της αναστολής, η κατάσταση παρέμεινε ασαφής και άνιση, ανάλογα με τη χώρα καταγωγής και τον χώρο κράτησης. Πολλοί άνθρωποι βρέθηκαν χωρίς συνθήκες υποδοχής, χωρίς στέγη, χωρίς ενημέρωση και χωρίς πραγματική πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, ενώ άλλοι συνέχισαν να κρατούνται χωρίς σαφή νομική βάση.

Η αναστολή ασύλου δεν υπήρξε απλώς μια διοικητική απόφαση· αποτέλεσε ένα καθεστώς εξαίρεσης που στέρησε από περίπου 2.000 ανθρώπους το πιο θεμελιώδες δικαίωμα: να ζητήσουν προστασία. Οι επιπτώσεις του μέτρου, τόσο για τους ανθρώπους που εγκλωβίστηκαν όσο και για το κράτος δικαίου, θα παραμείνουν ορατές για καιρό.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) καλεί:

• Τις ελληνικές αρχές να εγγυηθούν ότι τέτοια μέτρα δεν θα επαναληφθούν, ότι η διοικητική κράτηση δεν θα εφαρμόζεται μαζικά, προληπτικά και αυθαίρετα, να αποκαταστήσουν την πρόσβαση στο άσυλο και να διασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες για όλους και όλες που αναζητούν προστασία.
  
• Την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στην οποία έχουμε καταθέσει σχετική καταγγελία στις 11/09/2025) να λάβει έγκαιρα και κατάλληλα νομικά μέτρα για να διασφαλίσει την πρόσβαση στο άσυλο και την τήρηση των κανόνων της ΕΕ στην Ελλάδα.

Γιατί το δικαίωμα στο άσυλο, όπως και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δεν μπορούν ποτέ να τίθενται σε αναστολή.