ΔΙΠΛΟ ΣΟΚ

Όταν το ρωσικό αέριο άρχισε να εξαφανίζεται από τους ευρωπαϊκούς αγωγούς το 2022, τα νούμερα ήταν τρομακτικά. Η Ρωσία τροφοδοτούσε το 45% του φυσικού αερίου της ΕΕ. Η απώλεια αυτή ανέβασε τις τιμές στον κόμβο TTF (τον ευρωπαϊκό δείκτη αναφοράς για το φυσικό αέριο) σχεδόν στα 340 ευρώ ανά μεγαβατώρα, πυροδοτώντας φόβους για ενεργοποίηση ποσοστώσεων κατανάλωσης, έκτακτες ρυθμίσεις και πυρετώδη αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών που αναμόρφωσε την παγκόσμια αγορά LNG.

Η Ευρώπη πίστευε ότι είχε ξεπεράσει τα χειρότερα. Έως το 2025, οι ρωσικές εισαγωγές είχαν πέσει σε περίπου 13% τόσο για LNG όσο και για αέριο αγωγού, και κάτω από 3% για πετρέλαιο από 45% και 27% αντίστοιχα το 2021. Δημιουργήθηκε μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική, βασισμένη σε αμερικανικό LNG, νορβηγικό αέριο αγωγού και αλγερινές προμήθειες.

Έπειτα ήρθε το σοκ του Ορμούζ. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ στις αρχές Μαρτίου 2026 αποκάλυψε ότι η Ευρώπη δεν είχε λύσει το πρόβλημα. Μετά τα κοινά αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα στις 28 Φεβρουαρίου, η κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων κατέρρευσε σχεδόν αμέσως: οι ημερήσιες ροές έπεσαν από περίπου 21,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε λιγότερα από 3 εκατομμύρια μέσα σε λίγες ημέρες, με εκατοντάδες πλοία αγκυροβολημένα στον Κόλπο του Ομάν. Οι τιμές φυσικού αερίου στο TTF έκλεισαν στα 54,3 ευρώ ανά μεγαβατώρα λίγες ημέρες μετά την έναρξη της σύγκρουσης σε σχέση με τα 31,9 ευρώ ανά MWh μια εβδομάδα πριν.

Η ΔΟΜΙΚΗ ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Αυτό που έκανε την κρίση του Ιράν ιδιαίτερα επώδυνη για την Ευρώπη ήταν η χρονική συγκυρία. Η Ευρώπη ξεκίνησε το 2026 με πολύ χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων αερίου σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια: 46 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, σε σχέση με 60 bcm το 2025 και 77 bcm το 2024. Η Ευρώπη ξαφνικά χρειαζόταν να εισαγάγει σχεδόν 60 bcm αερίου μόνο για να πετύχει τον στόχο για πλήρωση των αποθεμάτων της κατά 90% έως τον Δεκέμβριο.

Ο πόλεμος του Ιράν επιδείνωσε άμεσα αυτή την κατάσταση. Ένα ιρανικό drone έπληξε τις εγκαταστάσεις της QatarEnergy στο Ras Laffan, αναγκάζοντας σε άμεση διακοπή λειτουργίας έναν από τους σημαντικότερους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής LNG στον κόσμο. Έως τις αρχές Μαρτίου 2026, η τιμή του πετρελαίου (Brent) είχε ανέβει κατά 50% σε σχέση με την αρχή του 2026, ξεπερνώντας τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ η ευρωπαϊκή τιμή του φυσικού αερίου διπλασιάστηκε, ανεβαίνοντας από λιγότερο από 30 ευρώ/MWh στις αρχές του έτους, σε πάνω από 60 Ευρώ.

Η κρίση αποκάλυψε επίσης κάτι βαθύτερο: η διαφοροποίηση που επιτεύχθηκε μετά το 2022 ήταν σε μεγάλο βαθμό γεωγραφική παρά δομική. Η αντικατάσταση ενός προμηθευτή με έναν άλλο μπορεί να μειώνει τους άμεσους κινδύνους, αλλά η αληθινή ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί τη μείωση της συνολικής εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Ο ΡΩΣΙΚΟΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ

Καθώς οι τιμές ενέργειας ανέβαιναν, ένας επικίνδυνος πειρασμός επανεμφανίστηκε: θα μπορούσε η Ευρώπη να ανοίξει ξανά τη στρόφιγγα του ρωσικού αερίου; Οι οικονομικές συνθήκες το δικαιολογούσαν. Το ρωσικό αέριο ήταν φθηνό, οι αγωγοί υπήρχαν ακόμα, και

Ουγγαρία και Σλοβακία δεν είχαν ποτέ αποκόψει πλήρως τους δεσμούς τους.

Ο Πούτιν έστελνε διπλά μηνύματα. Ότι η Μόσχα εξετάζει τη διακοπή όλων των εξαγωγών καυσίμων στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανακατεύθυνσης των προμηθειών σε «πιο αξιόπιστους εταίρους».

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν κατηγορηματική: η επιστροφή στα ρωσικά ορυκτά καύσιμα θα ήταν «στρατηγικό ολίσθημα», καθώς θα έδινε στη Μόσχα σημαντικές εισπράξεις τη στιγμή που ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν έχει λήξει, και θα επανεισήγαγε ακριβώς την εξάρτηση που άφησε την Ευρώπη εκτεθειμένη εξαρχής. Η ΕΕ προ-

χωρά με την πλήρη απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών αερίου: μια στα- διακή απαγόρευση τόσο LNG όσο και αερίου αγωγού από τη Ρωσία είναι σε ισχύ, με πλήρη απαγόρευση έως τα τέλη του 2026 και το φθινόπωρο του 2027 αντίστοιχα.

ACCELERATEEU: ΤΟ ΝΕΟ ΔΟΓΜΑ

Οι δύο κρίσεις γέννησαν ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο. Στις 22 Απριλίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το AccelerateEU, το πιο φιλόδοξο ενεργειακό πακέτο της από το REPowerEU. Το σχέδιο διαπιστώνει ότι η ΕΕ επιβαρύνθηκε με €24 δισεκατομμύρια πρόσθετες δαπάνες για ορυκτά καύσιμα από τον Μάρτιο του 2026 μόνο, και ότι το 57% της ενέργειας που καταναλώνεται στην ΕΕ εξακολουθεί να είναι εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Στόχος είναι μια ενεργειακή ένωση που εγγυάται ενεργειακή ασφάλεια και καθαρή, αυτόχθονη, προσιτή ενέργεια.

Το σχέδιο εδράζεται σε τρεις πυλώνες. Πρώτον, ηλεκτροδότηση: μέτρα που περιλαμβάνουν ειδικό στόχο ηλεκτροδότησης και άρση εμποδίων σε βιομηχανικό, μεταφορικό και οικιστικό τομέα. Δεύτερον, εκσυγχρονισμός δικτύων: η Επιτροπή σχεδιάζει να εγκρίνει το Πακέτο Δικτύων έως το καλοκαίρι του 2026, με έμφαση στην ενίσχυση υποδομών ανανεώσιμων πηγών υπεράκτια αιολικά πάρκα, υδροηλεκτρικές μονάδες. Τρίτον, πυρηνική ενέργεια:

η Επιτροπή υιοθέτησε τον Μάρτιο του 2026 Στρατηγική για Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (SMR), εισάγοντας εγγύηση επένδυσης €200 εκατομμυρίων, ενώ αναγνωρίστηκε ανάγκη επένδυσης €241 δισεκατομμυρίων για τη διατήρηση και επέκταση των πυρηνικών υποδομών.

Οι στόχοι για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι εξίσου φιλόδοξοι. Η αναθεωρημένη Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θέτει ως στόχο αύξηση του μεριδίου πράσινης ενέργειας σε τουλάχιστον 42,5%, με φιλοδοξία για 45% έως το 2030. Το 2025, η παραγωγή ηλεκτρισμού αποτελούνταν από 37,5% αιολική, 27,5% ηλιακή, 25,9% υδροηλεκτρική και 8,5% καύσιμες ανανεώσιμες.

ΔΙΧΑΣΜΕΝΗ Η ΕΕ

Ωστόσο, δεν αντιμετωπίζουν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες τους ίδιους κινδύνους. Ένας σύνθετος δείκτης κινδύνου που συνδυάζει έκθεση σε εισαγωγές αερίου, ελλείμματα αποθεμάτων και ικανότητα ανανεώσιμων πηγών, δείχνει ότι Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο και Κάτω Χώρες ανήκουν στις πιο εκτεθειμένες χώρες, ενώ Πορτογαλία, Ισπανία και Δανία με ισχυρότερη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ή χαμηλότερη εισαγωγική εξάρτηση εμφανίζονται λιγότερο τρωτές. Αυτή η ανομοιόμορφη έκθεση αντικατοπτρίζεται και σε πολιτικές διαιρέσεις. Η γερμανική συμμαχία «Φίλοι των Ανανεώσιμων» συγκρούεται με τη 12μελή Πυρηνική Συμμαχία υπό γαλλική ηγεσία σχετικά με τον κατάλληλο ρόλο της πυρηνικής ενέργειας. Ουγγαρία και Σλοβακία εξακολουθούν να αντιστέκονται στην πλήρη αποδέσμευση από τη ρωσική ενέργεια. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη δεν έχουν ακόμα επιβάλει στοιχεία εξοικονόμησης ενέργειας τύπου πανδημίας αν και η πίεση για πιο δραστικά μέτρα αυξάνεται, εφόσον η σύγκρουση δεν λαμβάνει τέλος.

ΤΟ ΔΙΔΑΓΜΑ ΔΥΟ ΚΡΙΣΕΩΝ

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν έχουν διδάξει το ίδιο μάθημα δύο φορές, κάθε φορά πιο επώδυνα: η ενεργειακή εξάρτηση από γεωπολιτικά ασταθείς προμηθευτές δεν είναι διαχειρίσιμος κίνδυνος είναι στρατηγική ευπάθεια. Το REPowerEU έσπασε την εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο. Το AccelerateEU επιχειρεί τώρα να πάει παραπέρα, οικοδομώντας ένα ενεργειακό σύστημα που δεν αντικαθιστά απλώς έναν ξένο προμηθευτή έναν άλλο, αλλά παράγει ενέργεια εντός ευρωπαϊκών εδαφών.

Ο δρόμος είναι μακρύς. Οι ανανεώσιμες πηγές πρέπει να ενισχυθούν ταχύτερα. Τα δίκτυα πρέπει να εκσυγχρονιστούν. Τα αποθέματα πρέπει να επεκταθούν. Και η πολιτική συναίνεση που τροφοδοτεί όλα αυτά πρέπει να διατηρηθεί σε 27 κράτη μέλη με πολύ διαφορετικές αφετηρίες.

Με τιμές αερίου που διπλασιάζονται σε λίγες ημέρες, με δεξαμενόπλοια που μένουν αγκυροβολημένα στο στόμιο του Περσικού Κόλπου, και με τους ρωσικούς αγωγούς να παραμένουν ως δέλεαρ, η ενεργειακή κυριαρχία της Ευρώπης έχει γίνει η καθοριστική στρατηγική πρόκληση της δεκαετίας. Η ΕΕ κινείται αλλά το ερώτημα αν κινείται αρκετά γρήγορα παραμένει το κεντρικό ζήτημα του 2026.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Reporter Magazine Ιουλίου 2026