Στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του, «Μουντιάλ Εμπιστευτικό», το οποίο προέκυψε έπειτα από πολυετή έρευνα, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας, Νίκος Μποζιονέλος, φωτίζει τις πολιτικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές πτυχές των Παγκοσμίων Κυπέλλων από το 1930 μέχρι σήμερα.

Το βασικό συμπέρασμα του βιβλίου είναι σύμφωνα με τον συγγραφέρα του ότι «η ιστορία των Μουντιάλ είναι ταυτόχρονα και ιστορία της ανθρωπότητας. Οι πόλεμοι, οι δικτατορίες, οι κοινωνικές αλλαγές και τα οικονομικά συμφέροντα μπαίνουν στο γήπεδο πολύ περισσότερο απ' όσο πιστεύουμε».

Αναλυτικά η συνέντευξη:

Ποιο ήταν κατά τη γνώμη σου το πιο... ταραχώδες Μουντιάλ όλων των εποχών;

Αν έπρεπε να διαλέξω μόνο ένα, θα έλεγα το Μουντιάλ του 1938 στη Γαλλία. Βρισκόμαστε ουσιαστικά έναν χρόνο πριν από την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ευρώπη βράζει πολιτικά, η ναζιστική Γερμανία έχει ήδη προσαρτήσει την Αυστρία και η FIFA υποχρεώνει την ενωμένη πλέον ομάδα να αγωνιστεί ως «Μεγάλη Γερμανία». Παράλληλα, η Ισπανία απουσιάζει λόγω του εμφυλίου πολέμου, ενώ αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής μποϊκοτάρουν τη διοργάνωση.

Ωστόσο, αν μιλάμε για το Μουντιάλ που συγκέντρωσε τα περισσότερα διαφορετικά επίπεδα έντασης, τότε δύσκολα ξεπερνιέται το 1978 στην Αργεντινή. Μια στρατιωτική δικτατορία χρησιμοποιεί το ποδόσφαιρο ως εργαλείο διεθνούς προβολής, ενώ λίγα χιλιόμετρα από το στάδιο του Μπουένος Άιρες λειτουργεί το κέντρο βασανιστηρίων της ESMA. Οι καταγγελίες για πολιτική εκμετάλλευση, οι εξαφανίσεις αντιφρονούντων και οι αμφιβολίες γύρω από τον αγώνα Αργεντινή – Περού έχουν κρατήσει τη συζήτηση ζωντανή μέχρι σήμερα.

Το 1994 ήταν το πρώτο Μουντιάλ της Ελλάδας, που έγινε και τότε στις ΗΠΑ όπως και φέτος. Τι θυμάσαι από τις ελληνικές συμμετοχές και τι έβγαλε για αυτές η έρευνά σου;

Το 1994 αποτελεί ιστορικό ορόσημο γιατί ήταν η πρώτη συμμετοχή της Ελλάδας σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου. Αγωνιστικά δεν εξελίχθηκε καλά, καθώς η Εθνική αποκλείστηκε με τρεις ήττες, χωρίς να πετύχει γκολ.

Η έρευνα για το βιβλίο όμως έβγαλε ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που ξεπερνούν το αγωνιστικό σκέλος. Για παράδειγμα, η ελληνική ομογένεια στις ΗΠΑ αντιμετώπισε τη διοργάνωση ως εθνικό γεγονός, δημιουργώντας πρωτόγνωρη ατμόσφαιρα γύρω από την ομάδα. Παράλληλα, εκείνο το Μουντιάλ ήταν το πρώτο που λειτούργησε με καθαρά αμερικανική λογική εμπορικού θεάματος, κάτι που ξένισε αρκετές ευρωπαϊκές αποστολές.

Για την Ελλάδα, πάντως, το μεγάλο αποτύπωμα ήρθε αργότερα. Η εμπειρία του 1994 θεωρείται από πολλούς ανθρώπους της εποχής ως ένα από τα βήματα που οδήγησαν στη σταδιακή ωρίμανση του ελληνικού ποδοσφαίρου και, δέκα χρόνια μετά, στην κατάκτηση του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος.

Το φετινό Μουντιάλ έχει πολλές γεωπολιτικές προεκτάσεις, κυρίως λόγω του Ντόναλντ Τραμπ, της κόντρας του με τις συνδιοργανώτριες χώρες Μεξικό και Καναδά, αλλά και λόγω του πολέμου των ΗΠΑ με το Ιράν. Έχουμε ανάλογες τέτοιες συγκυρίες στο παρελθόν;

Σχεδόν κάθε Μουντιάλ αποτελεί και μια μικρογραφία της εποχής του. Το 1934 στην Ιταλία συνδέθηκε με το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι. Το 1954 διεξήχθη μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου. Το 1978 στην Αργεντινή χρησιμοποιήθηκε από τη στρατιωτική χούντα ως εργαλείο προπαγάνδας. Το 1982 στην Ισπανία επηρεάστηκε από τον απόηχο του πολέμου των Φόκλαντ ανάμεσα σε Αργεντινή και Βρετανία. Το 1998 στη Γαλλία έγινε πεδίο συζήτησης για τη μετανάστευση και τη νέα πολυπολιτισμική Ευρώπη.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το 2022 στο Κατάρ, όπου η συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους μετανάστες εργάτες και τις διεθνείς σχέσεις της χώρας συχνά επισκίαζε το ίδιο το ποδόσφαιρο.

Άρα ναι, οι γεωπολιτικές σκιές πάνω από το Μουντιάλ του 2026 δεν είναι εξαίρεση. Η διαφορά είναι ότι σήμερα, λόγω κοινωνικών δικτύων και παγκόσμιας ενημέρωσης σε πραγματικό χρόνο, αυτές οι συζητήσεις αποκτούν πολύ μεγαλύτερη ένταση και ταχύτητα.

Το βιβλίο ξεκινά το 1930 και φτάνει έως το 2026. Υπήρξε κάποιο μοτίβο που σε εξέπληξε όσο προχωρούσε η έρευνα;

Ναι, και μάλιστα ήταν πιο έντονο απ’ όσο περίμενα. Ξεκίνησα θεωρώντας ότι θα βρω μεμονωμένες περιπτώσεις πολιτικής παρέμβασης στο ποδόσφαιρο. Τελικά ανακάλυψα ότι σχεδόν κάθε Μουντιάλ αποτελεί προϊόν της εποχής του. Δεν μιλάμε για εξαιρέσεις αλλά για κανόνα.

Από τον Μουσολίνι το 1934 και τον Χίτλερ το 1938 μέχρι τη χούντα του Βιδέλα το 1978, το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής, τον Ψυχρό Πόλεμο, τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, το Κατάρ του 2022 και την ανάθεση στη Σαουδική Αραβία του 2034, το ποδόσφαιρο χρησιμοποιήθηκε διαρκώς ως εργαλείο επιρροής, προβολής και ισχύος.

Αν έπρεπε να συνοψίσω το βασικό συμπέρασμα του βιβλίου σε μία πρόταση, θα έλεγα ότι η ιστορία των Μουντιάλ είναι ταυτόχρονα και ιστορία της ανθρωπότητας. Οι πόλεμοι, οι δικτατορίες, οι κοινωνικές αλλαγές και τα οικονομικά συμφέροντα μπαίνουν στο γήπεδο πολύ περισσότερο απ' όσο πιστεύουμε.

Ποιο κεφάλαιο ήταν το πιο δύσκολο στην έρευνα και τη συγγραφή του;

Παραδόξως όχι κάποιο από τα σύγχρονα. Τα πιο δύσκολα κεφάλαια ήταν συχνά τα παλαιότερα, κυρίως πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί δεν υπάρχουν οι ευκολίες της ψηφιακής εποχής, πολλές πηγές είναι αντικρουόμενες και χρειάζεται διασταύρωση από εφημερίδες, ιστορικά αρχεία και βιβλιογραφία διαφορετικών χωρών.

Ιδιαίτερα απαιτητικά ήταν όσα αφορούσαν τις πολιτικές συνθήκες πριν από τα Μουντιάλ του 1934 και του 1938, καθώς έπρεπε να εξηγηθούν όχι μόνο τα ποδοσφαιρικά γεγονότα αλλά και η άνοδος των ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ευρώπη. Το ίδιο δύσκολο ήταν να αποτυπωθούν ισορροπημένα γεγονότα που ακόμη και σήμερα προκαλούν αντιπαραθέσεις, όπως το Μουντιάλ της Αργεντινής το 1978 ή οι συνθήκες ανάθεσης νεότερων διοργανώσεων.

Σε κάθε περίπτωση, στόχος μου ήταν να μη γράψω ένα βιβλίο με θεωρίες και εικασίες, αλλά ένα βιβλίο με πρόσωπα, ημερομηνίες, γεγονότα και τεκμηριωμένες ιστορίες. Αυτό ήταν εξαρχής το μεγάλο στοίχημα.

Τι θα ήθελες να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο;

Ότι το Μουντιάλ δεν είναι μόνο ποδόσφαιρο. Είναι ένας καθρέφτης του κόσμου. Μέσα από τις διοργανώσεις του βλέπουμε πολέμους, δικτατορίες, οικονομικά συμφέροντα, διπλωματικές συγκρούσεις, κοινωνικές αλλαγές και τεχνολογικές εξελίξεις. Το γήπεδο είναι η βιτρίνα. Η πραγματική ιστορία πολλές φορές γράφεται έξω από τις τέσσερις γραμμές.

Πληροφορίες για το βιβλίο

Τίτλος: «Μουντιάλ εμπιστευτικό»
Συγγραφέας: Νίκος Μποζιονέλος
Έκταση: 640 σελίδες
Θεματολογία: Η πολιτική, γεωπολιτική, οικονομική και κοινωνική ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων από το 1930 έως το 2026, με έμφαση στα γεγονότα που διαμόρφωσαν τις διοργανώσεις έξω από το αγωνιστικό πλαίσιο.