Όπως σημειώνει το Politico, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, οι Έλληνες ήταν πάντοτε έτοιμοι να διαφωνήσουν έντονα για την Ελένη της Τροίας ή τη Σπάρτη, τη γυναίκα που εξυμνήθηκε ως η ομορφότερη στον κόσμο. Συνεπώς δεν θα πρέπει να προκαλεί εντύπωση που η κυκλοφορία της νέας ταινίας «Η Οδύσσεια», σε σκηνοθεσία του Κρίστοφερ Νόλαν, έχει ήδη προκαλέσει φρενίτιδα στις κινηματογραφικές αίθουσες διεθνώς, αλλά και έντονες αντιδράσεις στην πατρίδα του Ομήρου.

Η χολιγουντιανή υπερπαραγωγή, με τον Ματ Ντέιμον στον ρόλο του βασιλιά Οδυσσέα, ακολουθεί τη βασική γραμμή του έπους, περιγράφοντας το επικίνδυνο δεκαετές ταξίδι της επιστροφής του από τον Τρωικό Πόλεμο, στην προσπάθειά του να επανενωθεί με τη σύζυγό του, Πηνελόπη. Στην πορεία έρχεται αντιμέτωπος με θεούς και τέρατα, για να ανακαλύψει τελικά ότι το παλάτι του έχει καταληφθεί από τους μνηστήρες.

Η ταινία γυρίστηκε εν μέρει στην Ελλάδα, προβάλλοντας μερικά από τα πιο εμβληματικά τοπία και μνημεία της χώρας: το Ανάκτορο του Νέστορα στην Πύλο, την παραλία Βοϊδοκοιλιά, το Κάστρο της Μεθώνης και τον Ακροκόρινθο.

Σύμφωνα με το Politico, οι Έλληνες ανέμεναν με υπερηφάνεια ότι η φυσική και πολιτιστική τους κληρονομιά θα αποκτούσε παγκόσμια προβολή, ενώ παράλληλα καμάρωναν που το σπουδαίο ελληνικό έπος εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό έπειτα από 3.000 χρόνια.

Η παραγωγή έλαβε περίπου 6,5 εκατομμύρια ευρώ σε επιδοτήσεις από το ελληνικό κράτος, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός της έφτασε τα 250 εκατομμύρια ευρώ. Βάσει ενός προγράμματος επιδοτήσεων που θεσπίστηκε το 2017, η ελληνική κυβέρνηση επιστρέφει μέρος των δαπανών σε κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές που πραγματοποιούνται στη χώρα.

Ωστόσο, αντιδράσεις προκάλεσε η επιλογή της Αμερικανίδας ηθοποιού με καταγωγή από Μεξικό και Κένυα, Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ελένης, της οποίας η απαγωγή από τον Τρώα πρίγκιπα Πάρη αποτέλεσε την αφορμή για τον Τρωικό Πόλεμο.

Ο επικεφαλής της SpaceX, Ίλον Μασκ, έσπευσε να σχολιάσει: «Ο Κρις Νόλαν βεβήλωσε τον Όμηρο και γονάτισε μπροστά στους κανόνες της woke κουλτούρας που απαιτούνται για να κερδίσει ένα Όσκαρ», έγραψε στην πλατφόρμα X ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης της Tesla. «Τι ερπετό», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.

«Φουντώνει» η αντιπαράθεση στα ελληνικά ΜΜΕ

Την ίδια ώρα, τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης φιλοξένησαν εκτενείς συζητήσεις σχετικά με την επιλογή αυτή, με ιστορικούς, σκηνοθέτες και κριτικούς κινηματογράφου να επιχειρηματολογούν τόσο υπέρ όσο και κατά.

Από τη μία πλευρά, όσοι υποστηρίζουν την επιλογή επισημαίνουν ότι τα ελληνικά έπη αποτελούν μέρος του δυτικού πολιτισμού και ανήκουν σε όλους. Υποστηρίζουν επίσης ότι η καλλιτεχνική ελευθερία επιτρέπει διαφορετικές προσεγγίσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μύθους.

Από την άλλη πλευρά, όσοι διαφωνούν επισημαίνουν ότι ο Όμηρος περιγράφει την Ελένη ως καλλίκομη (με όμορφα μαλλιά), καλλιπάρειο (με όμορφο πρόσωπο) και τανύπεπλο (με κομψή και μακριά ενδυμασία), χωρίς όμως να δίνει συγκεκριμένα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά, αφήνοντας την εικόνα της στη φαντασία του αναγνώστη. Η μοναδική σαφής σωματική περιγραφή που παρέχει είναι ότι είχε λευκά χέρια («λευκώλενος»).

Όπως τονίζει το Politico, «το μικρό υπερορθόδοξο κόμμα» της αντιπολίτευσης Νίκη εξέφρασε την αντίθεσή του τόσο στην επιλογή της ηθοποιού όσο και στις κρατικές επιδοτήσεις, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες φορολογούμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν την επιβολή μιας «woke ιδεολογίας» πάνω στην ελληνική ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα.

Σε αυτό το φόντο, ο πρόεδρος της Νίκης, Δημήτρης Νατσιός, δήλωσε:

«Η λεγόμενη πατριωτική κυβέρνηση συνεχίζει να στηρίζει κάθε έκφραση της "woke" κουλτούρας και να φιμώνει κάθε πρωτοβουλία που αναδεικνύει την εθνική μας ταυτότητα.»

Από τη μεριά της, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, σημείωσε στη Lifo:

«Δεν είναι ρόλος του κράτους να υπαγορεύει σε έναν δημιουργό πώς θα ερμηνεύσει καλλιτεχνικά ένα έργο ή έναν μύθο. Είναι δυνατόν να συζητάμε σοβαρά αν το κράτος πρέπει να λογοκρίνει τον Κρίστοφερ Νόλαν;»

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε ότι δεν διαφωνεί με την απόφαση της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει την ταινία, ωστόσο δυσκολεύεται να κατανοήσει τις επιλογές του Νόλαν.

«Ο Νόλαν το έχει παρατραβήξει· δεν ξέρω αν το κάνει για να κερδίσει ένα Όσκαρ», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Υγείας στον ANT1.

Αντιδράσεις για την απουσία Ελλήνων από το καστ

Κάποιοι εξέφρασαν επίσης την άποψη ότι οι Έλληνες έχουν αποκλειστεί εντελώς από αυτή την κινηματογραφική μεταφορά του ελληνικού έπους, καθώς δεν συμμετέχει ούτε ένας Έλληνας ηθοποιός στο καστ. Ο ιστότοπος της ελληνικής διασποράς Greek City Times απηύθυνε ανοικτή επιστολή προς τους ηθοποιούς και τη δημιουργική ομάδα της ταινίας, στην οποία αναφέρει:

«Η Ελλάδα δεν είναι μόνο ένα σκηνικό της αρχαιότητας. Είναι μια ζωντανή χώρα. Οι Έλληνες δεν είναι ιστορικά πρόσωπα. Είμαστε σύγχρονοι άνθρωποι».

Μιλώντας στο podcast War Room του Στιβ Μπάνον, ο εκτελεστικός διευθυντής του Hellenic American Leadership Council, Έντι Ζεμενίδης, χαρακτήρισε την απουσία Ελλήνων από την παραγωγή ως «μια χαμένη ευκαιρία» για τον Νόλαν.

«Είναι απογοητευτικό να ακούγεται ότι ορισμένες επιλογές στο καστ ίσως βασίστηκαν σε χαρακτηριστικά ταυτότητας, ώστε η ταινία να πληροί τις προϋποθέσεις για τα Όσκαρ», δήλωσε ο Ζεμενίδης.

Παράλληλα, η Lifo διερωτάται:

«Ο Όμηρος ανήκει σε όλους, αλλά γιατί λείπουν οι Έλληνες από την "Οδύσσεια" του Νόλαν;»

Παρόμοιο άρθρο δημοσίευσε και η βρετανική εφημερίδα The Guardian, με τίτλο:

«Τι στο... ελληνικό συμβαίνει; Γιατί το νέο ελληνικό έπος του Κρίστοφερ Νόλαν στερείται εντελώς Ελλήνων;»

Παρ' όλα αυτά, η ταινία του Νόλαν αναμένεται να αποτελέσει τεράστια εμπορική επιτυχία τόσο παγκοσμίως, όσο και στην Ελλάδα. Η πρεμιέρα της πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη (16/7), με τα εισιτήρια να εξαντλούνται γρήγορα, ενώ η κινηματογραφική μεταφορά προκάλεσε και αυξημένη ζήτηση στα βιβλιοπωλεία για το πρωτότυπο ομηρικό έπος.