Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη αποτελεί κατεξοχήν «υδάτινη ήπειρο»: από τα 27 κράτη-μέλη, τα 22 διαθέτουν ακτογραμμή, με εξαίρεση την Αυστρία, το Λουξεμβούργο, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Τσεχία. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ σε μήκος ακτογραμμής, που υπερβαίνει τα 13.600 χιλιόμετρα, ενώ ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος παραμένει πρώτος παγκοσμίως, με χωρητικότητα άνω των 458 εκατ. τόνων, μπροστά από Κίνα και Ιαπωνία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι θαλάσσιες μεταφορές και το εμπόριο στηρίζουν περίπου 5 εκατ. θέσεις εργασίας και συνεισφέρουν πάνω από 250 δισ. ευρώ σε ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ετησίως.
Η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία διατηρεί ηγετική θέση στην κατασκευή πλοίων υψηλής τεχνολογίας και προηγμένων θαλάσσιων εφαρμογών, ενώ ο ναυτιλιακός τομέας της ΕΕ διαχειρίζεται περισσότερο από το ένα τρίτο της παγκόσμιας χωρητικότητας πλοίων. Ο θαλάσσιος τομέας καλύπτει το 74% του εξωτερικού εμπορίου της Ένωσης, το 30% των ενδοενωσιακών εμπορευματικών ροών και μεταφέρει περίπου 395 εκατ. επιβάτες τον χρόνο, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διατροφική, ενεργειακή και ψηφιακή ασφάλεια, καθώς και στην εδαφική συνοχή — ιδίως για νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
Τις στρατηγικές παρουσίασαν στις Βρυξέλλες ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν για την Ευημερία και τη Βιομηχανική Στρατηγική Στεφάν Σεζουρνέ, ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας και ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις Ραφαέλε Φίτο. Όπως υπογράμμισε ο κ. Τζιτζικώστας, οι νέες πρωτοβουλίες εξοπλίζουν την Ευρώπη ώστε να ηγηθεί της ενεργειακής μετάβασης, να διασφαλίσει το εμπόριο και την άμυνα και να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο, ενισχύοντας παράλληλα την οικονομική ασφάλεια και τις ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική
Η νέα στρατηγική προβλέπει τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Αλυσίδων Αξίας Ναυτιλιακής Βιομηχανίας, με έμφαση στη ναυπηγική υψηλής τεχνολογίας, στα πλοία υποστήριξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων, στα μη επανδρωμένα υποβρύχια συστήματα και στον προηγμένο λιμενικό εξοπλισμό. Παράλληλα, δρομολογείται εμβληματική πρόσκληση «Ναυπηγεία του Μέλλοντος» στο πλαίσιο του Horizon Europe, με χρηματοδότηση έως 184,5 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2025–2027, με στόχο την ανάπτυξη τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών και την εφαρμογή καινοτομιών σε πραγματικά ναυπηγεία.
Η Επιτροπή σκοπεύει να αξιοποιήσει τη δημόσια ζήτηση και χρηματοδότηση για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων στην ψηφιοποίηση, την καινοτομία και την ανανέωση του στόλου, ενώ στην επικείμενη αναθεώρηση των οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων θα εξεταστεί η εισαγωγή στοχευμένων μη τιμολογιακών κριτηρίων. Παράλληλα, θα ενισχυθούν τα εργαλεία εξαγωγικής χρηματοδότησης και τα εμπορικά μέσα για τη διασφάλιση δίκαιου ανταγωνισμού σε διεθνές επίπεδο.
Η στρατηγική ενσωματώνει ισχυρή στρατιωτική διάσταση, αναγνωρίζοντας τη διττή φύση του τομέα. Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας και το σχέδιο «Επανεξοπλισμός της Ευρώπης» αναμένεται να ενισχύσουν τη ναυτική βιομηχανική παραγωγή και να προωθήσουν κοινά πρότυπα και διαλειτουργικά συστήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε έργα κοινού ενδιαφέροντος στον τομέα της θαλάσσιας επιτήρησης, της προστασίας υποθαλάσσιων καλωδίων και ενεργειακών υποδομών, καθώς και στη στήριξη της κατασκευής επιβατηγών πλοίων διττής χρήσης για στρατηγικές διαδρομές σε περιόδους κρίσης.
Ασφάλεια, «σκιώδης στόλος» και γεωπολιτική
Η Κομισιόν σχεδιάζει διάλογο με τα κράτη-μέλη για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών νηολογίων και την απλούστευση διοικητικών διαδικασιών, εξετάζοντας και την εφαρμογή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές και των κανονισμών για βιώσιμα ναυτιλιακά καύσιμα. Στο πλαίσιο του International Maritime Organization (IMO), θα ενισχυθεί ο συντονισμός για την προώθηση υψηλών διεθνών προτύπων ασφάλειας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον «σκιώδη στόλο», δηλαδή σε γηρασμένα πλοία υπό ασαφή δικαιοδοσία, που δοκιμάζουν τα επίπεδα ασφάλειας. Με τη στήριξη του European Maritime Safety Agency (EMSA), προβλέπεται ενίσχυση της επιτήρησης και της εφαρμογής των κανόνων.
Παράλληλα, οι λιμένες αναγνωρίζονται ως πεδίο αυξανόμενης γεωπολιτικής σημασίας και δυνητικός στόχος υβριδικών απειλών ή οργανωμένου εγκλήματος. Προβλέπεται ενίσχυση της συνεργασίας λιμενικών αρχών, τελωνείων και διωκτικών υπηρεσιών, καθώς και δράσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Λιμένων για την αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών.
Στρατηγική Λιμένων και οικονομική ασφάλεια
Τα ευρωπαϊκά λιμάνια διαχειρίζονται άνω των 3,4 δισ. τόνων εμπορευμάτων και σχεδόν 395 εκατ. επιβάτες ετησίως. Η νέα στρατηγική προωθεί την ψηφιοποίηση, τη διασύνδεση με άλλα δίκτυα μεταφορών, την ηλεκτροδότηση και την ενίσχυση της ενεργειακής συνδεσιμότητας, ενώ προβλέπει οδικό χάρτη ανταγωνιστικότητας για μικρούς και μεσαίους λιμένες.
Οι επενδύσεις από τρίτες χώρες παραμένουν ευπρόσδεκτες, υπό τον όρο ότι δεν δημιουργούν στρατηγικές εξαρτήσεις. Για τον σκοπό αυτό θα αξιοποιηθούν το αναθεωρημένο πλαίσιο ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων και τα εργαλεία οικονομικής ασφάλειας της ΕΕ, με χαρτογράφηση επενδύσεων σε κρίσιμους λιμένες.
Τέλος, προβλέπεται πανευρωπαϊκή αξιολόγηση κινδύνων κυβερνοασφάλειας και σύσταση φόρουμ ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, καθώς και η δημιουργία υψηλού επιπέδου Συμβουλίου Θαλάσσιων Βιομηχανιών και Λιμένων για την παρακολούθηση της εφαρμογής των στρατηγικών και τον συντονισμό των δράσεων.
