Πριν υποσχεθούν νέους φόρους, επιβαρύνσεις ή παρεμβάσεις, ας εξετάσουν αν οι επιλογές τους ενισχύουν ή αποδυναμώνουν την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Η οικονομική πολιτική δεν κρίνεται μόνο από όσα υπόσχεται να εισπράξει, αλλά και από όσα καταφέρνει να κρατήσει, να προσελκύσει και να δημιουργήσει.
Ένα χρήσιμο μάθημα έρχεται αυτές τις ημέρες από τη Νορβηγία. Ο επικεφαλής της Ένωσης Νορβηγών Εφοπλιστών, Knut Arild Hareide, επισημαίνει ότι είναι δυσκολότερο να είσαι πλοιοκτήτης στο Όσλο παρά στην Αθήνα.
Η παρατήρηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν προέρχεται από μια χώρα με ισχυρή ναυτική παράδοση, προηγμένη τεχνολογία και σημαντική παρουσία στις διεθνείς αγορές. Η νορβηγική εμπειρία υπενθυμίζει ότι ακόμη και τα ισχυρότερα ναυτιλιακά κέντρα δεν μπορούν να θεωρούν τη θέση τους δεδομένη.
Η ελληνική ποντοπόρος ναυτιλία αναπτύχθηκε μέσα από ένα θεσμικό πλαίσιο που αναγνώρισε εγκαίρως τον διεθνή χαρακτήρα της δραστηριότητας. Το ειδικό φορολογικό καθεστώς και η σταθερότητα των βασικών κανόνων συνέβαλαν στη διατήρηση της σχέσης της με τη χώρα και στη δημιουργία ενός ευρύτερου οικοσυστήματος διαχείρισης, χρηματοδότησης, τεχνικών και επαγγελματικών υπηρεσιών. Δεν δημιούργησαν από μόνα τους την ελληνική ναυτιλία, αλλά της επέτρεψαν να αξιοποιήσει την επιχειρηματική της παράδοση σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον.
Στη Νορβηγία, η συζήτηση επικεντρώνεται στη φορολόγηση της επιχειρηματικής περιουσίας. Όταν ο ιδιοκτήτης καλείται να καταβάλει φόρο επί της αξίας των συμμετοχών του, ανεξάρτητα από τη ρευστότητα της επιχείρησης, δημιουργείται πρόσθετη πίεση στη διατήρηση και επανεπένδυση κεφαλαίων. Η φορολογία περιουσίας υπηρετεί θεμιτούς στόχους αναδιανομής και χρηματοδότησης του κοινωνικού κράτους. Το ερώτημα είναι αν ο σχεδιασμός της επιτυγχάνει αυτούς τους στόχους χωρίς να αποθαρρύνει την εγχώρια επιχειρηματική ιδιοκτησία.
Η περίπτωση της Νορβηγίας, αλλά και της Ελλάδας, φωτίζει μια ευρύτερη αδυναμία της δημόσιας πολιτικής, την τάση να αξιολογούνται οι παρεμβάσεις περισσότερο από τις προθέσεις παρά από τα αποτελέσματά τους. Στη ναυτιλία, όπου οι επιχειρηματικές αποφάσεις λαμβάνονται σε παγκόσμιο επίπεδο, η απόσταση ανάμεσα στα δύο μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα μεγάλη. Η εκτίμηση επιπτώσεων και η γνώση της αγοράς δεν αποτελούν τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά προϋποθέσεις αποτελεσματικής διακυβέρνησης.
Για την Ελλάδα ειδικά, το συμπέρασμα δεν είναι ότι το υφιστάμενο καθεστώς αρκεί για πάντα. Η χώρα χρειάζεται αποτελεσματική διοίκηση, σύγχρονες λιμενικές και ναυπηγοεπισκευαστικές υποδομές, ισχυρή ναυτική εκπαίδευση και χρηματοδοτικά εργαλεία που θα ενισχύουν την πραγματική επιχειρηματική δραστηριότητα. Η διατήρηση της πλοιοκτησίας αποκτά μεγαλύτερη οικονομική αξία όταν συνοδεύεται από επενδύσεις, απασχόληση και τεχνογνωσία.
Η ευρωπαϊκή διάσταση καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο επίκαιρο. Η Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία, την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και την πράσινη μετάβαση. Οι στόχοι αυτοί απαιτούν ισχυρή ευρωπαϊκή ναυτιλία και σημαντικά ιδιωτικά κεφάλαια. Συνεπώς, οι σχετικές πολιτικές οφείλουν να συνδυάζουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιδιώξεις με τις πραγματικές συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού.
Το μάθημα από το Όσλο είναι, τελικά, απλό. Η ναυτιλιακή ισχύς δεν διατηρείται επειδή μια χώρα διαθέτει ιστορία, ούτε επειδή οι κυβερνήσεις της δηλώνουν ότι στηρίζουν τον κλάδο. Διατηρείται όταν οι κανόνες επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να επενδύουν, να ανταγωνίζονται και να σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να προστατεύσει αυτό το πλεονέκτημα, χωρίς εφησυχασμό και χωρίς να συγχέει τη θεσμική σταθερότητα με την απουσία υποχρεώσεων.
