Σύμφωνα με την Κομισιόν, εξακολουθεί να απουσιάζει ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των φοροαπαλλαγών, γεγονός που καθιστά δυσκολότερο τον έλεγχο της πραγματικής τους συμβολής στην οικονομία και την κοινωνία. Για τον λόγο αυτόν, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εισηγούνται την επανεξέταση πολλών υφιστάμενων μέτρων, με στόχο καλύτερη στόχευση και μεγαλύτερη αποδοτικότητα.
Απώλειες εσόδων δισεκατομμυρίων
Συγκεκριμένα, στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την Ελλάδα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι φορολογικές δαπάνες εξακολουθούν να στερούν σημαντικούς πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό. Για το 2024 καταγράφηκαν 1.236 διαφορετικές περιπτώσεις φοροαπαλλαγών, οι οποίες εκτιμάται ότι αντιστοιχούν σε διαφυγόντα έσοδα ύψους 22,88 δισ. ευρώ.
Το μεγαλύτερο βάρος εντοπίζεται στις απαλλαγές που σχετίζονται με τη φορολογία κεφαλαίου, όπως η πρώτη κατοικία, αλλά και στον φόρο εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων. Σημαντικό κόστος καταγράφεται επίσης στις απαλλαγές ΦΠΑ και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η συνολική δημοσιονομική επιβάρυνση των φοροαπαλλαγών ακολουθεί έντονα ανοδική πορεία την τελευταία δεκαετία. Από 3,04 δισ. ευρώ το 2014, ανήλθε σε 7,72 δισ. ευρώ το 2017 και πλέον προσεγγίζει τα 23 δισ. ευρώ.
Εκτεταμένο δίκτυο εξαιρέσεων
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση φορολογικών εξαιρέσεων παρατηρείται στη φορολογία εισοδήματος. Στα φυσικά πρόσωπα καταγράφονται εκατοντάδες περιπτώσεις που αφορούν εκπτώσεις δαπανών, απαλλαγές εισοδημάτων, μειώσεις φόρου και ειδικές ρυθμίσεις. Αντίστοιχα, για τις επιχειρήσεις προβλέπονται πολυάριθμα φορολογικά κίνητρα, απαλλαγές κερδών και ειδικά καθεστώτα φορολόγησης.
Παράλληλα, σημαντικός αριθμός εξαιρέσεων εντοπίζεται στους φόρους περιουσίας, στις μεταβιβάσεις ακινήτων, στις γονικές παροχές, στις δωρεές και στον ΦΠΑ, ενώ δεκάδες ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν για τα τέλη χαρτοσήμου, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και τα τέλη κυκλοφορίας.
Στο επίκεντρο και ο ΦΠΑ
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο καθεστώς του ΦΠΑ, όπου η Κομισιόν διαπιστώνει περιθώρια βελτίωσης. Οι εκτιμήσεις της δείχνουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό κενό μεταξύ των θεωρητικά αναμενόμενων και των πραγματικών εσόδων, γεγονός που αποδίδεται τόσο σε προβλήματα συμμόρφωσης όσο και σε ένα εκτεταμένο σύστημα εξαιρέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο επανασχεδιασμού ορισμένων απαλλαγών, προκειμένου να περιοριστούν οι απώλειες εσόδων και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα του φορολογικού συστήματος.
Θετικά βήματα, αλλά παραμένουν εστίες φοροδιαφυγής
Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις στην απόδοση των φορολογικών ελέγχων και τη μείωση του κενού ΦΠΑ τα τελευταία χρόνια, πάντως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η μάχη κατά της φοροδιαφυγής δεν έχει ακόμη κερδηθεί.
Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναγνωρίζουν τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί στη φορολογική συμμόρφωση των επιχειρήσεων και στην είσπραξη του ΦΠΑ. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ενδείξεις υψηλής φοροδιαφυγής στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, ιδιαίτερα σε κλάδους όπου κυριαρχούν οι συναλλαγές με μετρητά και στους αυτοαπασχολούμενους.
Αν και τα τελευταία στοιχεία δείχνουν αισθητή αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων από ελεύθερους επαγγελματίες, οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι απαιτείται περαιτέρω παρακολούθηση της κατάστασης. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι το καθεστώς του τεκμαρτού προσδιορισμού εισοδήματος δύσκολα θα μεταβληθεί ριζικά στο άμεσο μέλλον, καθώς εξακολουθεί να θεωρείται εργαλείο αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής.
