Η εκρηκτική άνοδος του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες ανάγκασε τις κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν, έστω και με καθυστέρηση, σε διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων, επιδιώκοντας να περιορίσουν την υπερθέρμανση της οικονομικής δραστηριότητας. Το βασικό ερώτημα ήταν αν η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς να οδηγήσει τις οικονομίες σε ύφεση.
Σε περίπτωση που η νομισματική πολιτική γινόταν υπερβολικά αυστηρή, η οικονομική δραστηριότητα θα υποχωρούσε μαζί με τον πληθωρισμό, οδηγώντας σε μια λεγόμενη «σκληρή προσγείωση». Αντίθετα, το ιδανικό σενάριο ήταν η «ομαλή προσγείωση», κατά την οποία ο πληθωρισμός θα επέστρεφε σε χαμηλότερα επίπεδα, χωρίς όμως να χαθεί η αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας. Η ιστορική εμπειρία, ωστόσο, δείχνει ότι οι περιπτώσεις ομαλής προσγείωσης είναι πολύ πιο σπάνιες από εκείνες της ύφεσης.
Την ίδια περίοδο, όσοι υποστήριζαν ένα τρίτο ενδεχόμενο —την «καμία προσγείωση», όπου τόσο ο πληθωρισμός όσο και η οικονομική ανάπτυξη θα διατηρούνταν σε υψηλά επίπεδα— αντιμετώπιζαν έντονες αντιδράσεις από τις κεντρικές τράπεζες.
Η εικόνα, όμως, σήμερα έχει αλλάξει σημαντικά. Η σημαντικότερη κεντρική τράπεζα του πλανήτη φαίνεται να έχει βρεθεί αντιμέτωπη ακριβώς με αυτό το σενάριο. Ο δείκτης πληθωρισμού που παρακολουθεί στενότερα η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ δεν επέστρεψε ποτέ στον στόχο του 2%, με τη χαμηλότερη επίδοσή του να διαμορφώνεται στο 2,3% κατά το δωδεκάμηνο έως τον Απρίλιο του 2025. Η πιο πρόσφατη μέτρηση, για τον Μάιο, ανήλθε στο 4,1%.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και σε άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Στην Αυστραλία ο πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 4%, ενώ τόσο στη Βρετανία όσο και στην Ευρωζώνη εξακολουθεί να κινείται πάνω από τους στόχους των κεντρικών τραπεζών, στο 2,8%.
Τόσο οι αγορές όσο και οι καταναλωτές φαίνεται πλέον να θεωρούν πιθανή τη διατήρηση του πληθωρισμού πάνω από τα επιθυμητά επίπεδα. Στην τελευταία μηνιαία έρευνα της Bank of America μεταξύ διαχειριστών κεφαλαίων, το 54% των συμμετεχόντων εκτίμησε ότι η παγκόσμια οικονομία δεν θα γνωρίσει «προσγείωση» μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες.
Παρόμοια είναι και η εικόνα στις προσδοκίες των Αμερικανών καταναλωτών. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, ο μέσος ερωτώμενος προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 4,2% τον επόμενο χρόνο.
Η άνοδος των τιμών της ενέργειας από τον Φεβρουάριο, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, επιβάρυνε περαιτέρω το πρόβλημα. Ωστόσο, η ουσία είναι ότι ο πληθωρισμός δεν έχει υποχωρήσει κάτω από το 2% από τις αρχές του 2021. Μάλιστα, οι συμμετέχοντες στην έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν εκτιμούν πλέον ότι σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα θα διατηρηθεί πάνω από το 3%.
Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι ποια διδάγματα μπορούν να εξαχθούν από τα τελευταία πέντε χρόνια για όσους επενδύουν σε περιβάλλον επίμονου πληθωρισμού. Το κυριότερο συμπέρασμα είναι ότι τα πραγματικά περιουσιακά στοιχεία και οι πραγματικές ροές εισοδήματος εξακολουθούν να προσφέρουν την καλύτερη προστασία.
Με εξαίρεση την Κίνα, όλες σχεδόν οι μεγάλες χρηματιστηριακές αγορές του κόσμου έχουν παρουσιάσει από πολύ καλές έως εξαιρετικές αποδόσεις από τότε που ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε το 2021. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται αφενός στη σημαντική αύξηση της εταιρικής κερδοφορίας και αφετέρου στην ακόμη ταχύτερη πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Ακόμη και αν αυτοί οι δύο παράγοντες δεν είχαν λειτουργήσει τόσο ευνοϊκά, οι μετοχές θα εξακολουθούσαν να αποτελούν συμμετοχή σε πραγματικά κέρδη, τα οποία τείνουν να αυξάνονται μαζί με τις υπόλοιπες τιμές της οικονομίας, διατηρώντας έτσι την πραγματική τους αξία απέναντι στον πληθωρισμό.
Στον αντίποδα, τα ομόλογα έχουν προσφέρει ιδιαίτερα αρνητικές αποδόσεις την τελευταία πενταετία. Δείκτης του Bloomberg που παρακολουθεί τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα έχει χάσει περίπου το 20% της πραγματικής του αξίας. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της υποχώρησης οφείλεται στη διαβρωτική επίδραση του πληθωρισμού τόσο στα τοκομερίδια όσο και στην αξία αποπληρωμής του κεφαλαίου. Αν οι επενδυτές συνεχίσουν να ανησυχούν για νέες πληθωριστικές εξάρσεις, θα απαιτήσουν ακόμη υψηλότερες αποδόσεις, γεγονός που θα επιφέρει νέο πλήγμα στις τιμές των ομολόγων.
Ένα ακόμη συμπέρασμα είναι ότι ο επίμονος πληθωρισμός αυξάνει σημαντικά τη μεταβλητότητα ακόμη και στα περιουσιακά στοιχεία που θεωρούνται διαχρονικά αποτελεσματική προστασία απέναντί του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο χρυσός, ο οποίος, παρά τον παραδοσιακό του ρόλο ως αντιστάθμιση έναντι της υποτίμησης του χρήματος, έχει χάσει σχεδόν το ένα τέταρτο της αξίας του από το υψηλό που κατέγραψε τον Ιανουάριο.
Παρότι ο πληθωρισμός εξακολουθεί να κινείται σε υψηλά επίπεδα, οι επενδυτές εκφράζουν πλέον ανησυχίες ότι η έντονη ζήτηση για το πολύτιμο μέταλλο τα προηγούμενα χρόνια —από όσους επιδίωκαν να προστατεύσουν τα χαρτοφυλάκιά τους— ενδέχεται να έχει οδηγήσει τον χρυσό σε συνθήκες φούσκας.
Το 2022 αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα των αναταράξεων που μπορεί να προκαλέσει ο υψηλός πληθωρισμός. Τότε, τόσο οι μετοχές όσο και τα εμπορικά ακίνητα κατέγραψαν ισχυρές απώλειες, ακολουθώντας την πτώση των ομολόγων, καθώς οι αγορές ανησυχούσαν για τις επιπτώσεις των απότομων αυξήσεων των επιτοκίων.
Σύμφωνα με τον Economist, ένας κόσμος χωρίς «προσγείωση» είναι λιγότερο σταθερός, καθώς ο επίμονος πληθωρισμός δεν περιορίζεται μόνο στη διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των νομισμάτων.
Αντίθετα, ωθεί επενδυτές και καταναλωτές να λαμβάνουν πιο απρόβλεπτες αποφάσεις, ενισχύοντας τη μεταβλητότητα στις αγορές. Για τον λόγο αυτό, πριν από λίγα χρόνια ήταν διαδεδομένη η άποψη ότι το σενάριο της «απρόσκοπτης πορείας» δεν μπορούσε να διαρκέσει επ' αόριστον και αποτελούσε απλώς μια μεταβατική φάση, αφού οι αναταράξεις θα οδηγούσαν αναπόφευκτα το «αεροπλάνο» σε προσγείωση. Όποια κι αν είναι η άποψη για αυτή τη θεωρία, η συγκεκριμένη συζήτηση έχει πλέον σχεδόν εξαφανιστεί. Μέχρι να αλλάξει ξανά το σκηνικό, το μόνο που απομένει είναι να... απολαύσουμε την πτήση.
