Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε την ευρωπαϊκή οικονομία σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς ο παγκόσμιος ανταγωνισμός εντείνεται και η οικονομική ισχύς συνδέεται ολοένα και περισσότερο με τη γεωπολιτική επιρροή. Την ίδια στιγμή, όπως σημείωσε, η Ευρώπη καλείται να χρηματοδοτήσει τεράστιες επενδυτικές ανάγκες στην άμυνα, την ενέργεια, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τις ψηφιακές υποδομές, την καινοτομία και την πράσινη μετάβαση.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup, δεν είναι η έλλειψη αποταμιεύσεων. Η Ευρώπη διαθέτει τις αποταμιεύσεις, αλλά δεν έχει ακόμη δημιουργήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα που θα μπορεί να τις κινητοποιεί αποτελεσματικά σε ευρωπαϊκή κλίμακα και να τις διοχετεύει στις επιχειρήσεις και στις επενδύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η οποία, όπως τόνισε, θα πρέπει να συνδέσει αποτελεσματικότερα τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις με τις ευρωπαϊκές επενδύσεις και να δημιουργήσει βαθύτερες και περισσότερο ενοποιημένες χρηματοπιστωτικές αγορές.
Στο επίκεντρο οι τράπεζες
Κομβικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας είναι, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Με τις τράπεζες να παρέχουν περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας, μια αποτελεσματική Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς έναν ανταγωνιστικό και ενοποιημένο τραπεζικό τομέα.
Ο ίδιος αναγνώρισε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν κάνει σημαντικά βήματα τα τελευταία 15 χρόνια, καθώς έχουν ενισχύσει την ανθεκτικότητα, την κεφαλαιακή τους επάρκεια και την κερδοφορία τους. Κατά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση, μάλιστα, συνέβαλαν στην απορρόφηση των οικονομικών κραδασμών. Η ανθεκτικότητα, όμως, δεν αρκεί, ήταν το μήνυμα του υπουργού.
Η ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά εξακολουθεί να παραμένει κατακερματισμένη στα εθνικά σύνορα, με περιορισμένη διασυνοριακή δραστηριότητα και σημαντικά περιθώρια βελτίωσης ως προς την κλίμακα και την αποτελεσματικότητα του κανονιστικού και εποπτικού πλαισίου.
Ενδεικτικό είναι ότι μόλις περίπου 16% του εταιρικού δανεισμού στη ζώνη του ευρώ είναι διασυνοριακός. Παράλληλα, οι διασυνοριακοί τραπεζικοί όμιλοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στη μεταφορά κεφαλαίων και ρευστότητας μεταξύ των κρατών-μελών.
Ο κ. Πιερρακάκης χαρακτήρισε το κόστος αυτού του κατακερματισμού έναν «στρατηγικό φόρο» για την Ευρώπη, καθώς επιβαρύνει την κλίμακα, τις επενδύσεις και τελικά την ανάπτυξη.
Το κόστος του κατακερματισμού
Τα μεγέθη που επικαλέστηκε είναι χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η άρση των περιορισμών θα μπορούσε να απελευθερώσει περίπου 230 δισ. ευρώ ρευστών στοιχείων ενεργητικού υψηλής ποιότητας, ενώ το κόστος συμμόρφωσης με εποπτικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις αναφοράς ανέρχεται σε περίπου 24 δισ. ευρώ.
Το ζητούμενο, επομένως, είναι διπλό: από τη μία πλευρά, ένα απλούστερο και περισσότερο αναλογικό κανονιστικό πλαίσιο και, από την άλλη, μεγαλύτερη ενοποίηση και κλίμακα.
Η ανάγκη για μεγαλύτερες τράπεζες συνδέεται, όπως εξήγησε ο κ. Πιερρακάκης, και με την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, των ψηφιακών πληρωμών και της κυβερνοασφάλειας, η δυνατότητα επένδυσης στην τεχνολογία αποκτά στρατηγική σημασία. Όπως ανέφερε, οι μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες επενδύουν αναλογικά με το ενεργητικό τους στην τεχνολογία πάνω από δυόμισι φορές περισσότερο από τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
Η βαθύτερη ενοποίηση και η μεγαλύτερη διασυνοριακή συγκέντρωση, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, μπορούν να προσφέρουν στις ευρωπαϊκές τράπεζες την απαιτούμενη κλίμακα ώστε να επενδύσουν περισσότερο, να καινοτομήσουν και να ανταγωνιστούν αποτελεσματικότερα σε παγκόσμιο επίπεδο.
«Κλίμακα στην κορυφή, εγγύτητα σε τοπικό επίπεδο»
Ο πρόεδρος του Eurogroup έσπευσε, ωστόσο, να διευκρινίσει ότι η ανάγκη για κλίμακα δεν σημαίνει ομοιομορφία.
Η Ευρώπη, όπως σημείωσε, χρειάζεται τραπεζικούς πρωταθλητές με δυνατότητα διεθνούς ανταγωνισμού, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται ισχυρές περιφερειακές και τοπικές τράπεζες, οι οποίες γνωρίζουν τις τοπικές οικονομίες και μπορούν να στηρίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Το ζητούμενο, επομένως, είναι ένα τραπεζικό σύστημα που θα συνδυάζει «κλίμακα στην κορυφή και εγγύτητα σε τοπικό επίπεδο».
Τρεις άξονες για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης
Ο κ. Πιερρακάκης προσδιόρισε τρεις βασικές προτεραιότητες για την επόμενη φάση.
Πρώτον, ενοποίηση και κλίμακα: άρση των διασυνοριακών εμποδίων, διευκόλυνση της συγκέντρωσης του κλάδου και αποτελεσματικότερη μετακίνηση κεφαλαίων και ρευστότητας.
Δεύτερον, εμπιστοσύνη και κοινές δικλείδες ασφαλείας: ενίσχυση της διαχείρισης κρίσεων, της ρευστότητας και της εξυγίανσης, αλλά και της ασφάλισης των καταθέσεων, καθώς μεγαλύτερη ενοποίηση προϋποθέτει και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.
Τρίτον, ανταγωνιστικότητα: απλούστευση του πλαισίου, ενίσχυση της αρχής της αναλογικότητας και μεγαλύτερη συνέπεια στην εποπτεία, χωρίς να υπονομεύεται η ανθεκτικότητα που έχει οικοδομηθεί τα προηγούμενα χρόνια.
«Καλύτερη ρύθμιση, όχι λιγότερη ρύθμιση», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
«Δεν έχουμε την πολυτέλεια άλλης καθυστέρησης»
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι πλέον η διάγνωση αλλά η εφαρμογή. Ο κ. Πιερρακάκης αναγνώρισε ότι τα κράτη-μέλη προσέρχονται στη συζήτηση με διαφορετικά τραπεζικά συστήματα, διαφορετικά συμφέροντα και θεμιτές εθνικές ανησυχίες.
Οι διαφορές αυτές, όπως σημείωσε, δεν μπορούν να αποτελούν λόγο για μόνιμο κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς. Η λύση, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτεί συμβιβασμούς και κοινό έδαφος.
Σε αυτό το πλαίσιο, ανέδειξε τον ρόλο του Eurogroup ως χώρου όπου μπορούν να συζητηθούν οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη και να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για μια κοινή ευρωπαϊκή λύση.
Και έθεσε με ιδιαίτερα καθαρό τρόπο το ζήτημα της ταχύτητας: «Οι ανταγωνιστές μας δεν περιμένουν. Οι επενδύσεις δεν περιμένουν. Και ασφαλώς η τεχνολογία δεν περιμένει».
Για τον κ. Πιερρακάκη, η συζήτηση για την Τραπεζική Ένωση δεν αφορά τελικά μόνο τις τράπεζες. Αφορά την ανάπτυξη και την οικονομική ισχύ της Ευρώπης.
«Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια άλλης καθυστέρησης», τόνισε, συνδέοντας την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης με την ευρύτερη προσπάθεια για μια Ευρώπη πιο ενοποιημένη, πιο ανταγωνιστική και ισχυρότερη.
