Η εικόνα που προκύπτει είναι η εξής:

• Δικαίωμα αυτοδιάθεσης (Ελλάδα)
  • Ο Ν. 2071/1992 για τα δικαιώματα του ασθενούς κατοχυρώνει το δικαίωμα σε πλήρη ενημέρωση και τη δυνατότητα άρνησης οποιασδήποτε θεραπείας.
  • Ο Ν. 3418/2005 (Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας) επιβάλλει την «ενημερωμένη συναίνεση» ως απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε ιατρική πράξη. Παρέμβαση χωρίς συναίνεση είναι θεμιτή μόνο σε περιπτώσεις επειγόντων περιστατικών όπου ο ασθενής δεν έχει ικανότητα λήψης απόφασης.
• Ικανότητα λήψης απόφασης
  • Γιατροί οφείλουν να αξιολογούν αν ο απεργός πείνας έχει πλήρη συνείδηση και κριτική ικανότητα.
  • Αν κριθεί ικανός, η άρνησή του πρέπει να γίνει σεβαστή, ακόμη κι αν οδηγεί σε σοβαρό κίνδυνο.
  • Αν κριθεί ότι δεν έχει ικανότητα, μπορεί να ενεργοποιηθεί νομικός εκπρόσωπος ή δικαστική αρχή για λήψη αποφάσεων.
• Σύμβαση του Οβιέδο (Συμβούλιο της Ευρώπης)
  • Κυρωμένη από την Ελλάδα με τον Ν. 2619/1998.
  • Θεμελιώδης αρχή: καμία ιατρική πράξη χωρίς ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση.
  • Εξαιρέσεις μόνο για την προστασία ζωής/υγείας σε καταστάσεις όπου ο ασθενής δεν είναι ικανός να αποφασίσει.
• Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ
  • Άρθρο 2: δικαίωμα στη ζωή.
  • Άρθρο 3: σεβασμός στη σωματική και ψυχική ακεραιότητα, με ρητή αναφορά στην «ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση».
  • Άρθρο 4: απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.
• Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)
  • Άρθρο 2: προστασία της ζωής.
  • Άρθρο 3: απαγόρευση βασανιστηρίων και απάνθρωπης μεταχείρισης.
  • Άρθρο 8: σεβασμός στην ιδιωτική ζωή, που περιλαμβάνει το δικαίωμα στη σωματική αυτονομία.
  • Νομολογία ΕΔΔΑ: H αναγκαστική σίτιση μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση του άρθρου 3 αν δεν πληρούνται αυστηρές προϋποθέσεις ιατρικής αναγκαιότητας και αναλογικότητας.
• Διεθνής ιατρική δεοντολογία (WMA – Διακήρυξη της Μάλτας)
  • Αναγκαστική σίτιση απεργών πείνας θεωρείται μορφή απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης.
  • Ο γιατρός πρέπει να σέβεται την απόφαση του απεργού πείνας, εφόσον είναι ενημερωμένος και ικανός να αποφασίσει.

Η νομοθεσία, τόσο ελληνική όσο και ευρωπαϊκή, καταλήγει σε μία κοινή αρχή: O απεργός πείνας έχει δικαίωμα να αρνηθεί ιατροφαρμακευτική φροντίδα, εφόσον έχει πλήρη συνείδηση των συνεπειών. Οι αρχές και οι γιατροί υποχρεούνται να παρακολουθούν την υγεία του, να τον ενημερώνουν συστηματικά και να διασφαλίζουν αξιοπρεπείς συνθήκες.

Η υποχρεωτική ιατρική πράξη επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, με δικαστική κάλυψη και εφόσον υπάρχει τεκμηριωμένος, άμεσος κίνδυνος ζωής και ανικανότητα λήψης απόφασης.