Αν και δεν μετατρέπεται κάθε πολύποδας σε καρκίνο — στην πραγματικότητα συνήθως δεν συμβαίνει — τα ευρήματα δείχνουν έναν πιθανό λόγο που τα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνονται σε ενήλικες κάτω των 50. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συχνά περιέχουν λιγότερες φυτικές ίνες και περισσότερη ζάχαρη, αλάτι, λίπος και πρόσθετα σε σχέση με ελάχιστα επεξεργασμένα ή ολόκληρα τρόφιμα.

Η παρατηρητική μελέτη διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που δήλωσαν ότι καταναλώνουν εννέα έως δέκα μερίδες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ημερησίως είχαν κατά 45% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν πολύποδες στο παχύ έντερο πριν από τα 50 — σε σύγκριση με εκείνες που κατανάλωναν τις λιγότερες ποσότητες (κατά μέσο όρο τρεις μερίδες την ημέρα).

Τα αποτελέσματα δείχνουν συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος, δήλωσε ο Andrew T. Chan, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και γαστρεντερολόγος στο Mass General Brigham Cancer Institute.

«Μας δίνει κάποιες ενδείξεις για τον πιθανό ρόλο της διατροφής στην ανάπτυξη προκαρκινικών αλλοιώσεων του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία», είπε. «Και νομίζω πως είναι τα καλύτερα διαθέσιμα δεδομένα που έχουμε αυτή τη στιγμή».

Υπάρχει περίπου 5% πιθανότητα ένας συνηθισμένος πολύποδας να εξελιχθεί σε καρκίνο με την πάροδο του χρόνου, είπε ο Chan.

«Αλλά πιστεύουμε ότι ακόμη και οι μικρότεροι, οι πιο καλοήθεις πολύποδες μάλλον έχουν κάποια κακοήθη δυνατότητα αν μείνουν χωρίς θεραπεία», είπε. «Αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος όσο ο πολύποδας μεγαλώνει».

Τι έδειξε η μελέτη

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει αυξηθεί σε άτομα κάτω των 50 τις τελευταίες δεκαετίες. Και οι τυπικοί παράγοντες κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα ή η καθιστική ζωή, δεν εξηγούν πλήρως την τάση, είπε ο Chan.

Παράλληλα, έχει σημειωθεί έντονη αύξηση της ποσότητας επεξεργασμένων τροφών στη διατροφή των Αμερικανών. Πάνω από τις μισές θερμίδες που καταναλώνουν προέρχονται από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Η μελέτη αυτή αποτελεί μέρος μιας παγκόσμιας επιστημονικής προσπάθειας να εξακριβωθεί γιατί περισσότεροι νέοι εμφανίζουν καρκίνο του παχέος εντέρου.

«Θέλαμε να μάθουμε αν αυτά τα δύο συνδέονται», είπε ο Chan. «Είναι πιθανό η αυξανόμενη εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία να εξηγείται από την αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών;»

Για να απαντήσουν στο ερώτημα, οι ερευνητές εξέτασαν 24 χρόνια δεδομένων υγείας και διατροφής από 29.105 γυναίκες κάτω των 50, που συμμετείχαν σε μια μακρόχρονη μελέτη νοσηλευτριών στις ΗΠΑ. (Γυναίκες με ιστορικό καρκίνου, πολύποδων ή φλεγμονώδους νόσου του εντέρου αποκλείστηκαν).

Κάθε τέσσερα χρόνια, από το 1991 έως το 2015, οι νοσηλεύτριες συμπλήρωναν ερωτηματολόγιο σχετικά με το τι έτρωγαν και πόσο συχνά, και οι ερευνητές υπολόγισαν πόσα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κατανάλωναν.

Κατά μέσο όρο, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούσαν στο 35% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων της ομάδας, και τα πιο συνηθισμένα ήταν ψωμιά και δημητριακά πρωινού, σάλτσες και καρυκεύματα, καθώς και ζαχαρούχα ή τεχνητά γλυκαντικά ποτά. Ωστόσο, δεν εντοπίστηκε «ένας και μοναδικός ένοχος» ανάμεσα στις κατηγορίες τροφίμων, είπε ο Chan.

Οι ερευνητές συνέκριναν τις διατροφικές συνήθειες των συμμετεχουσών με τα αποτελέσματα κολονοσκοπήσεων πριν τα 50. Σε 24 χρόνια, καταγράφηκαν 1.189 περιπτώσεις πολύποδων (συμβατικών αδενωμάτων).

Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν ότι η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών συσχετίστηκε με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων πολύποδων πριν τα 50. Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τον ΔΜΣ, τον διαβήτη τύπου 2 και άλλες διατροφικές παραμέτρους όπως η πρόσληψη φυτικών ινών.

«Δεν θέλουμε να ανησυχήσουμε τον κόσμο. Και δεν λέμε ότι η κατανάλωση οποιουδήποτε [υπερεπεξεργασμένου τροφίμου] θα οδηγήσει σε καρκίνο του παχέος εντέρου», είπε ο Chan. «Το βλέπουμε ως ένα κομμάτι του παζλ· υπάρχουν πολλοί παράγοντες κινδύνου και αυτός είναι ένας από τους πολλούς που πρέπει να γνωρίζουμε».

Τι λένε άλλοι ειδικοί

Η Sarah Berry, καθηγήτρια διατροφικών επιστημών στο King’s College London και συν-συγγραφέας της μελέτης, είπε ότι τα ευρήματα προστίθενται «στο αυξανόμενο σύνολο αποδείξεων ότι η ισορροπημένη, υγιεινή διατροφή είναι σημαντική για πολλές χρόνιες ασθένειες».

Τα επεξεργασμένα τρόφιμα τείνουν να έχουν λιγότερες φυτικές ίνες και πολυφαινόλες (οι οποίες έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες) και περισσότερα άλατα και κορεσμένα λιπαρά, είπε η Berry. Περιέχουν επίσης πρόσθετα και γαλακτωματοποιητές που μπορεί να επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου.

Ωστόσο, επεσήμανε ότι ο όρος «υπερεπεξεργασμένα» αφορά μια πολύ μεγάλη γκάμα προϊόντων — «μερικά από τα οποία είναι ανθυγιεινά και κάποια άλλα μπορεί να είναι ακόμη και υγιεινά». «Κάθε τρόφιμο υφίσταται διαφορετική επεξεργασία», είπε. Άρα δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι όλα αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.

Οι συμμετέχουσες στη μελέτη ήταν κυρίως μορφωμένες Λευκές νοσηλεύτριες με καλύτερη πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη από τον γενικό πληθυσμό. Έτσι, τα ευρήματα ίσως να μην εφαρμόζονται σε ευρύτερες ομάδες. Επιπλέον, οι νοσηλεύτριες δήλωσαν μόνες τους τη διατροφή τους, κάτι που μπορεί να οδηγεί σε λανθασμένη κατηγοριοποίηση.

Η Dalia Perelman, διαιτολόγος-ερευνήτρια στο Stanford, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, είπε ότι είναι καλά σχεδιασμένη και «ενισχύει τις ενδείξεις» ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να παίζουν ρόλο «στη διαδικασία της νόσου».

Η Leah Ferrucci, επίκουρη καθηγήτρια επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Yale, επίσης μη συμμετέχουσα, είπε ότι «υπάρχουν πολύ λίγες επιδημιολογικές μελέτες» όπου μπορούν να εξεταστούν καρκίνοι σε νεαρή ηλικία επειδή παραμένουν σχετικά σπάνιοι.

«Έτσι, αυτό είναι ένα σημαντικό νέο κομμάτι αποδεικτικών στοιχείων» που μπορεί να βοηθήσει στη χρηματοδότηση και έναρξη περαιτέρω έρευνας, είπε.

Η συσχέτιση μεταξύ υπερεπεξεργασμένων τροφών και πολύποδων ίσως βοηθήσει να κατανοηθεί γιατί εμφανίζονται περισσότερα περιστατικά καρκίνου του παχέος εντέρου σε νεότερους, είπε η Ferrucci. Αλλά είναι επίσης πιθανό τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα να συνδέονται με την ανάπτυξη πολύποδων αλλά όχι απαραίτητα με την εξέλιξή τους σε καρκίνο.

Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι τώρα

Η Perelman είπε ότι το μήνυμά της προς τον κόσμο είναι να αρχίσει να μετακινεί τη διατροφή του μακριά από επεξεργασμένα, συσκευασμένα ή έτοιμα γεύματα και προς «πιο απλά, ολόκληρα συστατικά».

Μπορεί κανείς να επιλέξει μια χούφτα ξηρούς καρπούς αντί για ένα σακουλάκι Cheetos, είπε. Ή σκέτη βρώμη με λίγο σιρόπι σφενδάμου αντί για έτοιμα δημητριακά.