Πιο αναλυτικά, η μελέτη θεωρείται η πιο εκτεταμένη που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για τις ψυχικές διαταραχές σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ερευνητές ανέλυσαν τη συχνότητα εμφάνισης και τη συνολική επιβάρυνση των ψυχικών νοσημάτων ανά φύλο, ηλικιακή ομάδα και γεωγραφική περιοχή, εξετάζοντας στοιχεία από 204 χώρες και εδάφη για την περίοδο 1990-2023.
Ειδικότερα, τα υψηλότερα επίπεδα ψυχικής επιβάρυνσης εντοπίζονται στους εφήβους ηλικίας 15 έως 19 ετών, αλλά και στις γυναίκες όλων των ηλικιών. Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών. Ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά παρατηρούνται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η δυτική Ευρώπη και η Αυστραλασία, με χώρες όπως η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Αυστραλία να εμφανίζουν από τα μεγαλύτερα ποσοστά. Έντονη αύξηση σημειώθηκε επίσης στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική και σε περιοχές της νότιας Ασίας.
Κυριαρχούν το άγχος και η κατάθλιψη
Η έρευνα εξέτασε δώδεκα διαφορετικές ψυχικές διαταραχές και διαπίστωσε ότι όλες παρουσίασαν αυξητική τάση μεταξύ 1990 και 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή συγκαταλέγονται πλέον στις βασικότερες αιτίες επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας παγκοσμίως, καταλαμβάνοντας την 11η και 15η θέση αντίστοιχα ανάμεσα σε 304 ασθένειες και τραυματισμούς.
Σημαντικό μέρος της αύξησης των ψυχικών διαταραχών αποδίδεται ακριβώς στις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα κατάθλιψη. Από το 2019 και μετά, η συχνότητα εμφάνισης της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής αυξήθηκε κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές σημείωσαν αύξηση άνω του 47%. Και οι δύο παθήσεις κορυφώθηκαν τα χρόνια που ακολούθησαν την πανδημία της COVID-19.
Επισημαίνεται ότι οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν ανθρώπους σε κάθε στάδιο της ζωής, ωστόσο η μορφή και η βαρύτητά τους διαφοροποιούνται ανά ηλικία. Στην παιδική ηλικία συναντώνται συχνότερα διαταραχές όπως ο αυτισμός, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι διαταραχές συμπεριφοράς και η ιδιοπαθής αναπτυξιακή νοητική υστέρηση. Κατά τη μετάβαση στην εφηβεία, το άγχος και η κατάθλιψη εξελίσσονται στις κυριότερες αιτίες ψυχικής επιβάρυνσης.
Η συνεχής αύξηση των ψυχικών διαταραχών τις έχει πλέον καταστήσει τη βασική αιτία αναπηρίας παγκοσμίως, ξεπερνώντας ακόμη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις. Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές συνδέθηκαν με 171 εκατομμύρια χαμένα έτη ζωής λόγω αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου - δείκτης γνωστός ως DALYs - γεγονός που τις κατατάσσει στην πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου διεθνώς.
Παρά τη μεγάλη εξάπλωση των ψυχικών νοσημάτων, η πρόσβαση σε επαρκή θεραπεία παραμένει περιορισμένη. Υπολογίζεται ότι μόλις το 9% των ανθρώπων που πάσχουν από μείζονα κατάθλιψη λαμβάνουν στοιχειωδώς επαρκή φροντίδα, ενώ σε περίπου 90 χώρες το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 5%. Από τις 204 χώρες και περιοχές που εξετάστηκαν, μόνο λίγες χώρες υψηλού εισοδήματος - μεταξύ αυτών η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία - εμφανίζουν κάλυψη θεραπείας άνω του 30%, αναδεικνύοντας τα σημαντικά κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στην ψυχική υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, αποτελεί κρίσιμο βήμα για τη βελτίωση της κατάστασης. Όπως επισημαίνουν, απαιτείται συντονισμένη διεθνής προσπάθεια και σταθερή επένδυση στα συστήματα ψυχικής υγείας.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Η επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ και συνεργαζόμενη επίκουρη καθηγήτρια στο IHME, Alize Ferrari, δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν και το 2023 μία από τις βασικότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, ο αριθμός των ατόμων με ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα - λαμβάνοντας υπόψη τις ηλικιακές διαφοροποιήσεις του πληθυσμού και για τα δύο φύλα - αυξήθηκε από 14.156,51 ανά 100.000 κατοίκους το 1990 σε 19.551,86 το 2023.
Το 2023 οι ψυχικές διαταραχές συνδέθηκαν με περίπου 325.000 DALYs στον ελληνικό πληθυσμό, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, καταγράφοντας αύξηση 135,5% σε σχέση με το 1990. Συνολικά, αντιστοιχούσαν στο 8,5% των συνολικών DALYs από όλες τις αιτίες στην Ελλάδα και αποτέλεσαν την πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου στη χώρα. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιβάρυνσης αποδίδεται στις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα κατάθλιψη.
Η κ. Φεράρι σημειώνει ακόμη ότι ο δείκτης DALYs για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα το 2023 διαμορφώθηκε στα 3.005,1 DALYs ανά 100.000 κατοίκους, επίπεδο ελαφρώς υψηλότερο τόσο από τον μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης, που ανήλθε στα 2.744,5 DALYs ανά 100.000 κατοίκους, όσο και από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ο οποίος διαμορφώθηκε στα 2.070,5 DALYs ανά 100.000 πληθυσμού.
