Αυτό είναι το θέμα της εκδήλωσης που διοργανώνει αύριο (30/4) στην Αθήνα η Waterborne Technology Platform, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ευγενίδου και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται απλώς ακόμη ένα ευρωπαϊκό κείμενο στρατηγικής, αλλά η εφαρμογή του. Δηλαδή το δύσκολο μέρος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συχνά την τάση να παράγει στόχους, πλαίσια πολιτικής και φιλόδοξες διακηρύξεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν όλα αυτά πρέπει να μετατραπούν σε υποδομές, τεχνολογίες, χρηματοδοτήσεις, βιομηχανική παραγωγή και πραγματικές δυνατότητες. Στη ναυτιλία και στα λιμάνια, η απόσταση ανάμεσα στη διακήρυξη και την πράξη έχει κοστίσει χρόνο, επενδύσεις και στρατηγικό βάθος.
Οι κρίσεις των τελευταίων ετών έδειξαν τα όρια της ευρωπαϊκής αυτάρκειας. Η πανδημία, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, οι εντάσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ και ο διεθνής ανταγωνισμός γύρω από τις κρίσιμες υποδομές απέδειξαν ότι τα λιμάνια και οι θαλάσσιες μεταφορές δεν είναι απλώς οικονομικές δραστηριότητες. Είναι εργαλεία ισχύος.
Γι’ αυτό η συζήτηση που ανοίγει στην Αθήνα δεν είναι τεχνική υπόθεση για λίγους ειδικούς. Είναι πολιτική, βιομηχανική και γεωοικονομική. Αφορά το αν η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει έλεγχο σε βασικές υποδομές, να αναπτύξει δικές της τεχνολογίες, να στηρίξει τη ναυπηγική της βάση και να μετατρέψει την πράσινη μετάβαση σε πλεονέκτημα, αντί να τη δει να εξελίσσεται σε νέο πεδίο εξάρτησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος της Waterborne Technology Platform είναι κρίσιμος. Η Ευρώπη χρειάζεται έναν μηχανισμό που να συνδέει τη βιομηχανία, την έρευνα, τα λιμάνια, τη ναυτιλία, τα ναυπηγεία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η Waterborne επιχειρεί ακριβώς αυτό, να φέρει στο ίδιο τραπέζι τους κρίκους μιας αλυσίδας που συχνά λειτουργούν αποσπασματικά.
Η πλατφόρμα συγκεντρώνει πλοιοκτήτες, ναυπηγεία, κατασκευαστές εξοπλισμού, παρόχους ενέργειας, λιμάνια, νηογνώμονες, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.
Με περισσότερα από 130 μέλη από 19 κράτη μέλη της Ε.Ε. και τέσσερις συνδεδεμένες χώρες με το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη», λειτουργεί ως χώρος συντονισμού για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.
Η συμμετοχή του Ιδρύματος Ευγενίδου δίνει στη διοργάνωση πρόσθετο βάρος. Το Ίδρυμα έχει μακρά και αναγνωρισμένη παρουσία στη ναυτική εκπαίδευση, στην επιστημονική γνώση και στη σύνδεση της τεχνολογίας με την κοινωνία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Γαλάζια Οικονομία απαιτεί νέες δεξιότητες, τεχνική κατάρτιση και καλύτερη κατανόηση των τεχνολογικών αλλαγών, ο ρόλος του είναι ουσιαστικός.
Το Ίδρυμα Ευγενίδου μπορεί να συμβάλλει καίρια στη σύνδεση της ναυτικής παράδοσης και κουλτούρας με τις νέες ανάγκες της ευρωπαϊκής και ελληνικής Γαλάζιας Οικονομίας. Η Ελλάδα έχει ναυτιλία, νησιά, λιμάνια, ναυτική τεχνογνωσία και αναδυόμενη ναυπηγική δραστηριότητα. Αυτό που χρειάζεται είναι συστηματική επένδυση στη γνώση, στην τεχνική εκπαίδευση και στις δεξιότητες που θα απαιτήσει η επόμενη ημέρα.
Την ίδια ώρα, η συμμετοχή του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, και ειδικότερα της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, συνδέει τη συζήτηση με τη νησιωτικότητα. Για την Ελλάδα, η νησιωτικότητα δεν είναι θεωρητική έννοια. Είναι καθημερινή πραγματικότητα, με ανάγκες σε μεταφορές, λιμενικές υποδομές, ενέργεια, ασφάλεια, συνδεσιμότητα και ανθρώπινο δυναμικό.
Η ελληνική ομάδα της Waterborne, υπό την καθηγήτρια Μαρία Μποϊλέ, έρχεται να συνδέσει αυτά τα διαφορετικά κομμάτια, την ευρωπαϊκή στρατηγική, την ελληνική ναυτιλία, τις λιμενικές ανάγκες, την τεχνολογική μετάβαση, τη νησιωτικότητα και την Γαλάζια Οικονομία, καθώς το ζητούμενο δεν είναι άλλη μία συζήτηση αρχών, αλλά η διαμόρφωση ρεαλιστικών και εφαρμόσιμων πολιτικών.
Η χρονική συγκυρία κάνει τη συζήτηση ακόμη πιο πιεστική. Το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε. για την περίοδο 2028–2034, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το Horizon Europe, το CEF και το Innovation Fund θα καθορίσουν πού θα κατευθυνθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι. Αν η ναυτιλία, τα λιμάνια και η Γαλάζια Οικονομία δεν τοποθετηθούν κεντρικά σε αυτή τη συζήτηση, η Ευρώπη θα χάσει ακόμη έναν κύκλο επενδύσεων.
Για την Ελλάδα, το θέμα είναι άμεσο. Η χώρα διαθέτει ισχυρή ναυτιλία, κρίσιμα λιμάνια, έντονο νησιωτικό χαρακτήρα και ναυπηγική δραστηριότητα που επιχειρεί να ανακτήσει ένα δυναμικό ρόλο. Δεν έχει την πολυτέλεια να παρακολουθεί παθητικά τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών στρατηγικών. Πρέπει να συμμετέχει ως χώρα με συμφέρον, εμπειρία και λόγο.
Η εκδήλωση της 30ής Απριλίου στην Αθήνα δεν θα λύσει από μόνη της τα προβλήματα. Μπορεί, όμως, να θέσει σωστά τα ερωτήματα. Αν η Ευρώπη θέλει πράγματι να έχει ναυτιλιακή, λιμενική και τεχνολογική αυτονομία, πρέπει να περάσει από τις διακηρύξεις στην εφαρμογή. Και αυτή η μετάβαση έχει ήδη καθυστερήσει πολύ.
