Ο δείκτης Stoxx Europe TMI Aerospace & Defense έχει σημειώσει ετήσιες αποδόσεις άνω του 40% από τον Φεβρουάριο του 2022. Νωρίτερα φέτος, ορισμένοι επενδυτές πίστευαν ότι το ράλι στον τομέα της άμυνας θα μπορούσε να επιβραδυνθεί, καθώς η κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία άρχισε να φαίνεται πιο πιθανή. Όμως οι ελπίδες για κατάπαυση του πυρός έχουν διαψευστεί προς το παρόν και η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στις 24-25 Ιουνίου μπορεί να δει τις ευρωπαϊκές χώρες να ενισχύουν ακόμη περισσότερο τις δεσμεύσεις τους για αμυντικές δαπάνες.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε δήλωσε πρόσφατα ότι αναμένει ότι το μπλοκ θα συμφωνήσει στη σύνοδο κορυφής να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο εντυπωσιακό ποσοστό του 5% του ΑΕΠ, με το 3,5% από αυτό να κατευθύνεται στη «σκληρή» άμυνα, όπως τα όπλα, το προσωπικό και οι υποδομές. Το υπόλοιπο θα αφιερωθεί σε μέτρα όπως η εσωτερική άμυνα και η πολιτική προετοιμασία.
Αλλά ακόμη και αυτός ο στόχος του 3,5% είναι φιλόδοξος, σύμφωνα με εκτίμηση της βρετανικη΄ς επενδυτικής τράπεζας Panmure Liberum, την οποία αναμεταδίδει το Reuters, Επί του παρόντος, μόνο η Πολωνία πληροί αυτόν τον στόχο, ενώ οι ΗΠΑ και η Εσθονία πλησιάζουν στο 3,4% του ΑΕΠ.
Το ύψος των δαπανών που προτείνονται εδώ είναι τεράστιο. Για παράδειγμα, εάν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία αυξήσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς στο 3,5% του ΑΕΠ μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030, θα πρέπει η καθεμία να αυξήσει τις ετήσιες αμυντικές δαπάνες της κατά περίπου 40 δισεκατομμύρια δολάρια. Συνολικά, τα μέλη του ΝΑΤΟ θα πρέπει να αυξήσουν τους ετήσιους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους κατά περίπου 375 δισεκατομμύρια δολάρια.
Για λόγους σύγκρισης, η παγκόσμια αγορά αεροδιαστημικής και άμυνας έχει σήμερα ετήσια έσοδα περίπου 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο με 330 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι προοπτικές ενίσχυσης του αμυντικού κλάδου
Οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες θα μπορούσαν να βοηθήσουν την Ευρώπη να ξεπεράσει την επίμονη αναπτυξιακή της πρόκληση. Από το 1960 και μετά, κάθε ευρώ που δαπανάται για την άμυνα έχει αυξήσει την αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ κατά περίπου ένα ευρώ. Αυτός ο δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής βρίσκεται στο ανώτερο άκρο του εύρους 0,6 έως 1,0 που συνήθως διαπιστώνουν οι ακαδημαϊκές μελέτες για τις ΗΠΑ.
Επιπλέον, καθώς αυξάνονται οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, αυξάνεται και ο δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής, επειδή η ικανότητα της αμυντικής βιομηχανίας της περιοχής παραμένει σοβαρά περιορισμένη, οπότε οι εργολάβοι αναγκάζονται να προσλάβουν γρήγορα νέους υπαλλήλους με υψηλότερους μισθούς ή να κατασκευάσουν νέες εγκαταστάσεις, ενισχύοντας τον αντίκτυπο της δημοσιονομικής τόνωσης.
Για παράδειγμα, οι γερμανικές αμυντικές εταιρείες όπως η Rheinmetall και η Hensoldt χρειάστηκε να δανειστούν εργαζόμενους και ολόκληρα εργοστάσια από άλλες επιχειρήσεις όπως η Continental και η Bosch για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στην αυξημένη ζήτηση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι, εάν το ΝΑΤΟ συμφωνήσει να επεκτείνει περαιτέρω τις αμυντικές δαπάνες μέχρι τη δεκαετία του 2030, ακόμη και αν λήξει η σύγκρουση στην Ουκρανία, μπορεί να παράσχει στις ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες την εμπιστοσύνη που χρειάζονται για να κατασκευάσουν νέα εργοστάσια, να προσλάβουν εργαζόμενους και να εκπαιδεύσουν τους πολύ αναγκαίους ειδικούς για να ξεπεράσουν αυτούς τους περιορισμούς δυναμικότητας.
Το δημοσιονομικό κόστος και τα ρίσκα
Η κύρια πρόκληση δεν θα είναι σχεδόν σίγουρα η προθυμία της περιοχής να επανεξοπλιστεί, αλλά μάλλον το πώς θα πληρώσει γι' αυτό.
Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, η βρετανική κυβέρνηση δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα τη στρατηγική αμυντική αναθεώρηση, η οποία καθορίζει ένα σχέδιο για να καταστεί η χώρα πολεμικά έτοιμη και να αυξηθούν οι αμυντικές δαπάνες στο 3% του ΑΕΠ στο επόμενο κοινοβούλιο μεταξύ 2029 και 2034.
Αν ωστόσο δεν υπάρξουν σημαντικές εκπλήξεις κατά την αναθεώρηση των δαπανών του 2025 που θα δημοσιευθεί στις 11 Ιουνίου, η βρετανική κυβέρνηση θα συνεχίσει να τηρεί τους δημοσιονομικούς της κανόνες και να περιορίζει τις επενδυτικές δαπάνες σε ετήσιο πραγματικό ρυθμό αύξησης 1,3% έως το 2030.
Το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών, έχει υπολογίσει ότι με την τήρηση αυτών των κανόνων, η αύξηση των αμυντικών δαπανών θα πρέπει να γίνει εις βάρος των μη αμυντικών επενδύσεων.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε ώθηση στην ανάπτυξη από την αύξηση των αμυντικών δαπανών στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από τις αρνητικές επιπτώσεις της επιδείνωσης των πολιτικών υποδομών και των δημόσιων υπηρεσιών, όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση.
Μια άλλη επιλογή, η οποία μπορεί να είναι μακροπρόθεσμα πιο επωφελής από οικονομική άποψη, είναι η χρηματοδότηση των αυξημένων αμυντικών δαπανών με την έκδοση πρόσθετου χρέους, όπως σχεδιάζει να κάνει η ΕΕ με την πρωτοβουλία της Readiness 2030.
Αυτό θα σημάνει τη μεταρρύθμιση των αυτοεπιβαλλόμενων δημοσιονομικών κανόνων. Αλλά αν η πραγματοποίηση μεγαλύτερων ελλειμμάτων τώρα μπορεί να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη, αυτό θα πρέπει να διατηρήσει τους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ υπό έλεγχο, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να συμβάλει στη διασφάλιση του μέλλοντος της Ευρώπης.
Είναι αλήθεια ότι τα αυξημένα ελλείμματα κινδυνεύουν να προκαλέσουν την οργή των εκδικητών των ομολόγων. Αλλά η αντίδραση της αγοράς στην ανακοίνωση της ετοιμότητας 2030 και στο τεράστιο πακέτο υποδομών της Γερμανίας υποδηλώνει ότι οι επενδυτές ομολόγων είναι εντάξει με τα πρόσθετα ελλείμματα, εφόσον τα χρήματα αναμένεται να δαπανηθούν σε παραγωγικές επενδύσεις. Ενώ οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν για λίγο μετά την ανακοίνωση αυτών των σχεδίων δαπανών, έχουν ήδη αντιστρέψει αυτές τις κινήσεις.
