Το πλαίσιο
Τις τελευταίες ημέρες, δύο υπουργοί έχουν βρεθεί στο επίκεντρο: ο πρώην υπουργός Ενέργειας Χέρμαν Χαλουσένκο και η διάδοχός του, Σφιτάνα Ρούτσουκ. Και οι δύο υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους – υπό απαίτηση του Ζελένσκι – μετά τις αποκαλύψεις των ανεξάρτητων αρχών κατά της διαφθοράς. Αμφισβητούν κατηγορηματικά ότι είχαν συμμετοχή στο κύκλωμα μιζών, ωστόσο οι έρευνες δείχνουν πως τουλάχιστον γνώριζαν τις πρακτικές που ακολουθούσαν σύμβουλοι και συνεργάτες τους.
Ο ρόλος πρώην συνεργάτη του Ζελένσκι
Στην καρδιά του σκανδάλου βρίσκεται, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν διαρρεύσει, ο Τίμο Μίντιτς: προσωπικός φίλος του Ζελένσκι και πρώην συνεταίρος του στη γνωστή εταιρεία παραγωγής που είχε ιδρύσει ο σημερινός πρόεδρος. Ο Μίντιτς, που λειτουργούσε μακριά από τη δημοσιότητα, εμφανίζεται από τις έρευνες να αποτελεί τον βασικό συντονιστή ενός δικτύου παράνομων πληρωμών γύρω από την EnergoAtom, τον κρατικό φορέα πυρηνικής ενέργειας της Ουκρανίας.
Οι εταιρείες που διεκδικούσαν συμβάσεις φέρεται να υποχρεώνονταν σε πρόσθετες μίζες ύψους περίπου 15% της αξίας των έργων. Το πραγματικό ύψος του μαύρου χρήματος παραμένει άγνωστο, όπως και αν έχει υπάρξει κακοδιαχείριση της δυτικής οικονομικής βοήθειας. Την ίδια στιγμή, ο Μίντιτς έχει ήδη διαφύγει στο εξωτερικό με πηγές να τον θέλουν να κινείται ανάμεσα σε Ελβετία και Ισραήλ, ενώ έχουν γίνει έρευνες και σε γερμανικό έδαφος.
Κρίσιμο ρόλο στις αποκαλύψεις έπαιξε το NABU, η ανεξάρτητη ουκρανική υπηρεσία κατά της διαφθοράς, η οποία ύστερα από 15 μήνες ερευνών και ανάλυσης 1.000 ωρών συνομιλιών έχει απαγγείλει κατηγορίες σε οκτώ άτομα και έχει προχωρήσει σε συλλήψεις.
Το σκάνδαλο αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος, δεδομένου ότι το καλοκαίρι ο Ζελένσκι είχε επιχειρήσει να θέσει το NABU και την Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς υπό τον έλεγχο του Γενικού Εισαγγελέα – δηλαδή, ουσιαστικά, υπό τον δικό του. Οι αντιδράσεις τότε υπήρξαν εκκωφαντικές, με μαζικές συγκεντρώσεις στο Κίεβο και προειδοποιήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Ο πρόεδρος αναγκάστηκε να «διορθώσει» το νομοσχέδιο, ωστόσο σήμερα πολλοί αναλυτές συνδέουν εκείνη την απόπειρα με τη σημερινή «έκρηξη» των αποκαλύψεων.
Ο αντίκτυπος
Παρά τις παραιτήσεις και τις πρώτες συλλήψεις, ο πολιτικός αντίκτυπος είναι ισχυρός. Η ουκρανική κοινωνία εμφανίζεται εξοργισμένη, καθώς τα χρήματα που εξαφανίζονταν μέσω μιζών προορίζονταν για έναν ενεργειακό κλάδο που δέχεται διαρκείς επιθέσεις από τη Ρωσία και χρειάζεται άμεση ενίσχυση.
Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ζελένσκι παραμένει πολιτικά ασφαλής στο άμεσο μέλλον. Με τον πόλεμο σε πλήρη εξέλιξη, οι Ουκρανοί φοβούνται πως μια ανατροπή στην ηγεσία θα αποσταθεροποιήσει την άμυνα και τη διεθνή στήριξη της χώρας. Ωστόσο, το πλήγμα στην εικόνα του προέδρου είναι σοβαρό: η υποψία ότι άτομα του στενού του περιβάλλοντος πλούτιζαν εν μέσω πολέμου αποτελεί βαθιά ρωγμή στην αξιοπιστία του.
Επιπλέον, το timing της συμφωνίας 28 σημείων ΗΠΑ-Ρωσίας για αναγνώριση τετελεσμένων σε ουκρανικά εδάφη και παράδοση ουκρανικών όπλων και οι νέες πιέσεις στον Ουκρανό πρόεδρο να το αποδεχθεί δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαίο. Ο Λευκός Οίκος και το Κρεμλίνο ενδέχεται να επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τη δυσμενή θέση του Ουκρανού προέδρου ώστε να πειστεί ευκολότερα να δώσει «πράσινο» φως στα σχέδια των Τραμπ και Πούτιν.
Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι οι ανεξάρτητες αρχές συνεχίζουν απρόσκοπτα τις έρευνες – ακόμη και κατά υψηλόβαθμων κυβερνητικών στελεχών – θεωρείται από πολλούς ως η μοναδική θετική πτυχή σε ένα σκηνικό που φέρνει ξανά στο φως τις χρόνιες παθογένειες της ουκρανικής πολιτικής ζωής.
