Μια ομιλία γεμάτη αντιφάσεις
Αν προσέξει κανείς τις λεπτομέρειες θα διαπιστώσει ότι η ομιλία του Ρούμπιο έκρυβε σοβαρές αντιφάσεις. Μπορεί να έδειξε ότι νοιάζεται για το μέλλον της Ευρώπης και να χαρακτήρισε τις ΗΠΑ «παιδί της», ωστόσο στη συνέχεια ανέδειξε τον παράγοντα της μετανάστευσης ως αίτιο της πτώσης του δυτικού πολιτισμού. Τη στιγμή, δηλαδή, που οι ΗΠΑ αποτελούν το κατεξοχήν παράδειγμα ενός κράτους που οικοδομήθηκε από μετανάστες, ενώ και ο ίδιος προέρχεται από οικογένεια εξόριστων Κουβανών.
Ο Μάρκο Ρούμπιο θεωρείται από τους πιο έμπειρους γνώστες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, με την οποία είχε ασχοληθεί εντατικά ήδη από την περίοδο που ήταν γερουσιαστής. Θεωρείται «γεράκι» των Ρεπουμπλικανών, αναγνωρίζει την στρατηγική σημασία του ΝΑΤΟ και στέκεται παραδοσιακά καχύποπτα έναντι των ρωσικών επιδιώξεων. Ωστόσο, ο Ρούμπιο αποδείχθηκε στην πορεία του χρόνου ευέλικτος. Κατάλαβε ότι οι MAGA έχουν αλώσει τον κομματικό μηχανισμό των Ρεπουμπλικανών και προσάρμοσε αναλόγως τις θέσεις του, ώστε να ευθυγραμμιστεί με το «πνεύμα των καιρών» και να φανεί χρήσιμος στον Ντόναλντ Τραμπ.
Εξαγωγή MAGA μέσω soft power
Το πνεύμα της ομιλίας του, το Σάββατο (14/2), μπορεί να ήταν πιο… ευγενικό, σε αντίθεση με εκείνο του αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς έναν χρόνο νωρίτερα. Ωστόσο, δεν αποκλίνει από την κεντρική τραμπική γραμμή. Έκανε λόγο για «κλιματική υστερία», χαρακτήρισε τη μετανάστευση αποσταθεροποιητικό – και άρα αρνητικό – παράγοντα για τον δυτικό πολιτισμό, άφησε αιχμές για τον ΟΗΕ και μίλησε για ανάγκη νέων βάσεων στις διατλαντικές σχέσεις. Πίσω από αυτά τα λόγια του διαφαίνεται η λογική άσκησης πολιτικής με όρους Μεγάλων Δυνάμεων που θυμίζουν άλλες εποχές.
Ουσιαστικά, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ επιχείρησε στο Μόναχο την εξαγωγή της κοσμοθεωρίας των MAGA μέσω soft power. Φρόντισε να τονίσει τους συγγενικούς δεσμούς ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ευρώπη, χρησιμοποίησε προσεγμένο λεξιλόγιο και απέφυγε τις προσβολές σε αντίθεση με άλλα μέλη της αμερικανικής κυβέρνησης, χωρίς ωστόσο να αποκλίνει από την κεντρική γραμμή του Λευκού Οίκου. Το γεγονός ότι ο Ρούμπιο αποδέχεται την προσέγγιση των MAGA επιβεβαιώθηκε από την επιλογή των επόμενων σταθμών της περιοδείας του στην Ευρώπη. Οι ηγεσίες της Σλοβακίας και της Ουγγαρίας θεωρούνται τη δεδομένη στιγμή τα μεγαλύτερα «φρένα» εντός της ΕΕ και ιδεολογικά αρκετά κοντά στον Τραμπ. Μάλιστα, δεν δίστασε στη Βουδαπέστη να δώσει τις… ευλογίες του για την επανεκλογή του Βίκτορ Όρμπαν.
Στο Μόναχο προκάλεσε πάντως εντύπωση το γεγονός ότι περιόρισε στο ελάχιστο τις αναφορές του στο Ουκρανικό. Απορία προκάλεσαν επίσης ορισμένα χειροκροτήματα και standing ovations μετά το τέλος της ομιλίας του από Ευρωπαίους αντιπροσώπους. Σύμφωνα με αναλυτές, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες ελπίζουν ότι το δαχτυλίδι της διαδοχής του Τραμπ θα πέσει σε εκείνον, καθώς τον θεωρούν πιο πραγματιστή, συγκριτικά με τον επιθετικό και ρητορικά «άτσαλο» αντιπρόεδρο Βανς. Ίσως αυτή η εκτίμηση να εξηγεί τα χειροκροτήματα. Ωστόσο, σύμφωνα με γερμανικά μέσα, Αμερικανοί γερουσιαστές των Ρεπουμπλικανών που έδωσαν το παρόν στο Μόναχο υποστήριζαν ότι η υποψηφιότητα του Τζ. Ντ. Βανς θεωρείται «κλειδωμένη».
Το στοίχημα της ευρωπαϊκής αυτονόμησης
Ανεξαρτήτως του πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στις ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν ότι θα χρειαστεί να γίνουν πιο ανεξάρτητοι, χωρίς φυσικά να κόψουν εντελώς τους δεσμούς με την Ουάσινγκτον. Το ζήτημα είναι πώς μπορεί να προχωρήσει αυτή η αυτονόμηση. Η συζήτηση για μια ευρωπαϊκή πυρηνική ασπίδα έχει ανοίξει εκ νέου, καθώς πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ επαναφέρουν το ζήτημα στο τραπέζι. Η προοπτική ενός ευρωστρατού φαίνεται, για πολλοστή φορά, να απομακρύνεται, καθώς υπάρχουν αρκετά πρακτικά προβλήματα στη συγκρότησή του.
Επιπλέον, η ευρωπαϊκή αυτονόμηση δεν αφορά μόνο την ασφάλεια αλλά και την οικονομία. Η οποιαδήποτε άμυνα απαιτεί τη διασφάλιση της απαραίτητης ρευστότητας. Το ίδιο ισχύει για το τιτάνιο έργο της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, όταν υπάρξει εκεχειρία. Την ίδια στιγμή, η επιθετική εμπορική πολιτική του Τραμπ αναγκάζει τους Ευρωπαίους να αναζητήσουν νέους εταίρους. Οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ με τα κράτη της Mercosur και την Ινδία θα αποτελέσουν ένα μεγάλο άνοιγμα προς τον Παγκόσμιο Νότο, εφόσον τελικά εφαρμοστούν. Στα σκαριά βρίσκεται επίσης αντίστοιχο deal με την Αυστραλία.
Αν πάντως παρατηρήθηκε κάτι διαφορετικό στη φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου συγκριτικά με άλλες χρονιές, αυτό ήταν η οριστική αποδοχή από τους Ευρωπαίους ότι θα κληθούν να αναλάβουν μεγαλύτερες ευθύνες στο μέλλον, είτε με τη βοήθεια των ΗΠΑ είτε χωρίς. Μπορεί μέχρι πέρυσι πολλοί να δυσκολεύονταν να αποδεχθούν το ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις, ωστόσο οι κινήσεις της αμερικανικής διοίκησης – από την περσινή ομιλία του Βανς μέχρι την απειλή κατά της εδαφικής ακεραιότητας της Γροιλανδίας – φαίνεται να έχουν προσγειώσει τους περισσότερους παράγοντες στη νέα πραγματικότητα. Και παρά το ευγενικό και διπλωματικό ύφος που πρόβαλε στην ομιλία του ο Μάρκο Ρούμπιο, αυτή δεν φαίνεται αναστρέψιμη.
