Η επικεφαλής εκπρόσωπος της Κομισιόν, Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε σχετική ερώτηση για τα πρόσφατα γεγονότα στο νησί, ξεκαθάρισε ότι «αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει τέτοια συζήτηση», προσθέτοντας όμως πως το ζήτημα «σίγουρα θα τεθεί τις επόμενες ημέρες και στις διάφορες συναντήσεις που θα πραγματοποιηθούν».
Η δήλωση αυτή γίνεται σε μια συγκυρία έντονης γεωπολιτικής ανησυχίας, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή αυξάνει τον κίνδυνο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Κύπρος, παρότι ο άμεσος στόχος της επίθεσης ήταν βρετανική στρατιωτική εγκατάσταση, βρίσκεται γεωγραφικά «στη γραμμή επαφής» της κρίσης. Οι πρόσφατες απειλές του Ιράν για πυραυλικές επιθέσεις στο νησί, με στόχο να πλήξουν αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις, φέρνουν τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής πιο κοντά στην ενεργοποίηση της.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικοινώνησε με τον Πρόεδρο της Κύπρου, Νίκο Χριστοδουλίδη, τονίζοντας σε δημόσια δήλωσή της ότι, παρότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο απευθείας στόχος, το γεγονός «εγείρει σοβαρές ανησυχίες» και υπογραμμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στέκεται «συλλογικά» δίπλα στα κράτη μέλη απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή.
Τι είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής προβλέπεται στο άρθρο 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Συνθήκη της Λισαβόνας). Σύμφωνα με αυτή, εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη μέλη υποχρεούνται να το στηρίξουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας που προβλέπει ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών.
Η ρήτρα δεσμεύει όλα τα κράτη μέλη, αφήνοντας ωστόσο περιθώριο για διαφορετική «μετάφραση» της συνδρομής από κάθε χώρα, λαμβάνοντας υπόψη την εθνική πολιτική ασφάλειας και τις υποχρεώσεις σε ΝΑΤΟϊκό πλαίσιο. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή της είναι τόσο νομικό όσο και πολιτικό ζήτημα, με πολλαπλές ερμηνείες.
Επιπλέον, υπάρχει η ρήτρα αλληλεγγύης του άρθρου 222 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, που αφορά κυρίως κοινή δράση σε περίπτωση τρομοκρατικής επίθεσης ή φυσικής/ανθρωπογενούς καταστροφής, με διαφορετικό «κουμπί εκκίνησης» και στόχευση. Στη Βρυξέλλες τα δύο εργαλεία συχνά εξετάζονται παράλληλα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αβεβαιότητα για τη φύση και την υπαιτιότητα ενός συμβάντος.
Κλειστές συσκέψεις και διπλωματική κινητικότητα
Στις Βρυξέλλες πραγματοποιούνται διαδοχικές διαβουλεύσεις για την ευρύτερη κρίση. Τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών των 27 κρατών μελών έχει ήδη γίνει, με την Κύπρο να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Σε επίπεδο κορυφής, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η Πρόεδρος της Επιτροπής επανέλαβαν σε κοινή δήλωση την ανάγκη αποκλιμάκωσης, προστασίας αμάχων και σεβασμού του διεθνούς δικαίου, προσθέτοντας ότι η ΕΕ θα λάβει «όλα τα αναγκαία μέτρα» για τη στήριξη των πολιτών της στην περιοχή.
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής παραμένει προς το παρόν ενδεχόμενο και δεν έχει τεθεί επισήμως σε εφαρμογή, αλλά οι κινήσεις της Κομισιόν δείχνουν ότι προετοιμάζεται πολιτικά για την ενεργοποίησή της, εφόσον οι εξελίξεις στην Κύπρο και τη Μέση Ανατολή το απαιτήσουν.
