Μια μελέτη που υποστηρίζεται από το ΝΑΤΟ και δημοσιεύθηκε νωρίτερα φέτος προτρέπει τη διατλαντική στρατιωτική συμμαχία να εντείνει τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως ασφαλέστερη εναλλακτική απέναντι στο εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο — μια θέση που πιθανότατα θα οξύνει τις εντάσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με μετάδοση του Politico, το κέντρο που εκπόνησε τη μελέτη, το NATO Energy Security Centre of Excellence, επισημαίνει ότι η έρευνά του δεν εκφράζει επίσημα ολόκληρη τη Συμμαχία. Ωστόσο, επίσημος εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ επιβεβαίωσε τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία των καθαρών πηγών ενέργειας.

«Διευρύνοντας τις πηγές και τις διαδρομές ενέργειας από τις οποίες εξαρτάται η Συμμαχία μας — μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης εναλλακτικών καυσίμων — όχι μόνο ενισχύουμε την επιχειρησιακή μας ετοιμότητα και ανθεκτικότητα, αλλά μειώνουμε και τις εξαρτήσεις μας, καθιστώντας μας ισχυρότερους για το μέλλον», δήλωσε αξιωματούχος του ΝΑΤΟ σε σχόλια προς το POLITICO.

Ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε τους κινδύνους που συνεπάγεται η εξάρτηση των χωρών από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Η Ευρώπη, η οποία διαθέτει περιορισμένα δικά της αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, και η κρίση ώθησε την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιταχύνει τη μετάβασή της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ακόμη και στους στρατιωτικούς κύκλους, η απάντηση φαίνεται να γίνεται ολοένα πιο σαφής: τουλάχιστον για την Ευρώπη, η «πράσινη» μετάβαση αποτελεί κλειδί για την ενεργειακή ανεξαρτησία.

Ωστόσο, η χρήση πιο φιλικών προς το κλίμα μέσων πολέμου έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική της κυβέρνησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τόσο το ΝΑΤΟ όσο και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ενεργειακή του πολιτική συνοψίζεται στο σύνθημα «drill, baby, drill» («τρυπήστε παντού για πετρέλαιο»). Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει επίσης επικρίνει έντονα αυτό που αποκάλεσε «λατρεία της κλιματικής αλλαγής», δηλώνοντας τον Σεπτέμβριο: «Τελειώσαμε με αυτές τις βλακείες».

Το NATO Energy Security Centre of Excellence, με έδρα το Βίλνιους της Λιθουανίας, έχει εντελώς διαφορετική άποψη.

«Ο ενεργειακός εφοδιασμός των στρατιωτικών καταυλισμών του μέλλοντος βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική αλλαγή», ανέφερε η έκδοση στα τέλη Ιανουαρίου, λίγο πριν από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και την επακόλουθη ασφυξία στις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ, που παρέλυσε τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες. «Μέχρι σήμερα, οι στρατιωτικές βάσεις λειτουργούσαν με γεννήτριες ντίζελ, οι οποίες είναι αξιόπιστες και ισχυρές, αλλά δημιουργούν σημαντικές υλικοτεχνικές δυσκολίες και περιβαλλοντικά μειονεκτήματα».

Η άνοδος του «πράσινου πολέμου»

Από τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, που ανέδειξε τα προβλήματα δημιουργίας προωθημένων στρατιωτικών βάσεων σε απομακρυσμένες περιοχές με τη χρήση μεγάλων και πανάκριβων γεννητριών ντίζελ, στο ΝΑΤΟ άρχισαν να ακούγονται φωνές υπέρ τεχνολογιών όπως τα φωτοβολταϊκά, αλλά και τα βιοκαύσιμα και το υδρογόνο, ως οικονομικά και επιχειρησιακά πιο βιώσιμες λύσεις.

Οι ερευνητές του κέντρου πραγματοποίησαν επίσης προσομοιώσεις για τη λειτουργία μελλοντικών στρατιωτικών καταυλισμών υπό διαφορετικά ενεργειακά σενάρια. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ένα πιο «πράσινο» ενεργειακό μοντέλο θα οδηγούσε σε δραστική «μείωση των εισαγόμενων καυσίμων», «20% αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας» και «35% βελτίωση της ενεργειακής αυτονομίας».

«Στο μέλλον, αναμένεται εκτεταμένος εξηλεκτρισμός των συστημάτων των στρατοπέδων και πολύ μεγαλύτερη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας», ανέφερε η μελέτη, σημειώνοντας ότι η έρευνα έδειξε πως τα φωτοβολταϊκά σε συνδυασμό με την αιολική ενέργεια θα μπορούσαν να αποτελέσουν μία από τις λύσεις της επόμενης γενιάς.

Σε ένα ιδιαίτερα προφητικό απόσπασμα για την ενεργειακή ασφάλεια, η ίδια έκδοση του Ιανουαρίου σημείωνε ότι στο παρελθόν οι εισαγωγές πετρελαίου από ανταγωνιστικά κράτη χρησιμοποιήθηκαν ως «διαπραγματευτικό όπλο», προκαλώντας ενεργειακές κρίσεις σε περιόδους σύγκρουσης. Ωστόσο, υπογράμμιζε επίσης ότι η ΕΕ και το ΝΑΤΟ απέτυχαν να συντονίσουν επαρκώς τα δημόσια, ιδιωτικά και στρατιωτικά συμφέροντα για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων.

«Όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ οφείλουν να διαμορφώσουν ένα κοινό και συνεκτικό πλαίσιο συνεργασίας για τα μέλη τους, έτσι και τα επιμέρους κράτη πρέπει να αποφύγουν τον διαχωρισμό δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και στρατιωτικής και πολιτικής σφαίρας», ανέφεραν οι ερευνητές.

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη δημιουργήσει αμφιβολίες για το κατά πόσο οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ διαθέτουν επαρκή αποθέματα αεροπορικού καυσίμου για τα μαχητικά και άλλα αεροσκάφη που είναι απαραίτητα για τη διατήρηση υψηλής ετοιμότητας και εθνικής ασφάλειας. Ωστόσο, ορισμένες χώρες είναι ήδη πρόθυμες να δοκιμάσουν εναλλακτικές λύσεις: η Νορβηγία ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε συνθετικό βιώσιμο αεροπορικό καύσιμο σε μαχητικό F-35, ενώ η Γαλλία το χρησιμοποίησε το 2023 για την τροφοδοσία ενός ελικοπτέρου.

Για τους σύγχρονους στρατούς που βασίζονται στο ντίζελ ή σε άλλα ορυκτά καύσιμα, αυτό σημαίνει ότι παραμένουν εξαρτημένοι από ξένες πηγές. Στην Ουκρανία, όπου πολλοί στρατιωτικοί σχεδιαστές έχουν διακρίνει στοιχεία για το πώς θα εξελίσσονται οι μελλοντικές συγκρούσεις, οι ελλείψεις ντίζελ λόγω της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης οδήγησαν σε δελτίο καυσίμων στις περιοχές του μετώπου. Για να καλύψει τις ελλείψεις καυσίμων της Ουκρανίας, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναγκάστηκε να επιδιώξει συμφωνίες με κράτη του Περσικού Κόλπου για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, προσφέροντας ως αντάλλαγμα την ουκρανική τεχνογνωσία στα drones.