Ειδικότερα, σύμφωνα με το Politico, το εν λόγω σχέδιο για μείωση κατά 2% (32,8 δισ. ευρώ) της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, το οποίο κατατέθηκε από την κυπριακή κυβέρνηση στο πλαίσιο της εξάμηνης Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, απέχει σημαντικά από τις απαιτήσεις των δημοσιονομικά συντηρητικών κρατών, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία.

«Είναι οικονομικά μη βιώσιμο, ανισόρροπο και εστιάζει σε λάθος προτεραιότητες. Το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού παραμένει υπερβολικά υψηλό σε μια περίοδο κατά την οποία τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα σε ολόκληρη την Ευρώπη και οι δύσκολες αποφάσεις είναι αναπόφευκτες», ανέφερε σε δήλωσή του την Πέμπτη (11/6) ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών, Έελκο Χάινεν, μετά τη δημοσιοποίηση του κυπριακού διαπραγματευτικού εγγράφου, γνωστού ως «negobox». «Για την Ολλανδία, αυτό είναι ένα “no-go box”», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.

Επισημαίνεται ότι οι 27 χώρες της ΕΕ επιδιώκουν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό έως τον Δεκέμβριο, καθώς υπάρχει ανησυχία ότι οι γαλλικές εκλογές του Απριλίου 2027 ενδέχεται να αναδείξουν ακροδεξιό πρόεδρο, γεγονός που θα μπορούσε να μπλοκάρει οποιαδήποτε συμφωνία. Ο πολυετής δημοσιονομικός προγραμματισμός της Ένωσης καθορίζει τις βασικές δαπάνες της, από τις αγροτικές επιδοτήσεις και τις υποδομές έως τα πολιτιστικά προγράμματα.

«Αυτά είναι τα πρώτα συγκεκριμένα οικονομικά μεγέθη που τίθενται στο τραπέζι. Έχουμε κινηθεί με πραγματισμό και ρεαλισμό ως προς το τι σημαίνουν, αλλά αποτελούν τη βάση για τις διαπραγματεύσεις», δήλωσε η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραούνα.

Οι τροποποιήσεις που πρότεινε η Κυπριακή Προεδρία προκάλεσαν αντιδράσεις από μια ομάδα βόρειων ευρωπαϊκών χωρών που επιθυμούν έναν σημαντικά μικρότερο προϋπολογισμό.

Ωστόσο, ένα αντίπαλο μπλοκ χωρών του Νότου και της Ανατολής, με επικεφαλής την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία, υποδέχθηκε θετικά τις αλλαγές της Λευκωσίας, ιδίως τη διατήρηση των αγροτικών επιδοτήσεων και των κονδυλίων περιφερειακής ανάπτυξης μακριά από τις περικοπές.

Η εξέλιξη αυτή προμηνύει έντονες διαπραγματεύσεις ενόψει της συνόδου κορυφής των ηγετών της ΕΕ την επόμενη Παρασκευή, όπου βασικό θέμα θα αποτελέσει το ύψος του νέου προϋπολογισμού. Αν και η κυπριακή πρόταση θα αποτελέσει τη βάση της επόμενης φάσης των συνομιλιών, εξακολουθεί να υπάρχει αρκετός χρόνος για σημαντικές τροποποιήσεις.

Να σημειωθεί ότι η Ιρλανδία αναλαμβάνει την προεδρία από τον Ιούλιο έως το τέλος του έτους και θα έχει την ευθύνη να φέρει τις 27 χώρες πιο κοντά σε έναν συμβιβασμό.

Οι δύσκολες ισορροπίες που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Κύπρος

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέρχεται σχεδόν στα 2 τρισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων 166 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή χρεών της περιόδου της πανδημίας Covid-19, ποσό που δεν έχει τροποποιηθεί στο νέο διαπραγματευτικό κείμενο.

Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία διαμεσολαβεί στις διαπραγματεύσεις και συντάσσει τις τροποποιήσεις, επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα: από τη μία, έναν συνασπισμό 16 χωρών που ζητούν περισσότερα κονδύλια για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη και, από την άλλη, μια ομάδα κρατών που απαιτούν σημαντικές περικοπές.

Η μόνιμη αντιπρόσωπος της Κύπρου στην ΕΕ, Χριστίνα Ράφτη, πραγματοποίησε διμερείς συναντήσεις με όλους τους ομολόγους της από τα υπόλοιπα 26 κράτη-μέλη, προκειμένου να εξασφαλίσει πολιτική στήριξη για το διαπραγματευτικό κείμενο.

Παρ' όλα αυτά, κάτι τέτοιο δεν στάθηκε τελικά αρκετό για να αποτρέψει τις έντονες αντιδράσεις της Γερμανίας και των συμμάχων της που υποστηρίζουν τη δημοσιονομική πειθαρχία.

«Βρισκόμαστε πολύ μακριά. Εμείς ζητούσαμε μείωση κατά 20% και καταλήξαμε σε περικοπή μόλις 2%», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Σε μια ακόμη εξέλιξη που προκάλεσε αντιδράσεις, η Κυπριακή Προεδρία επέβαλε τις μεγαλύτερες περικοπές - της τάξης του 3,9% - στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ύψους 410 δισ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτεί καινοτόμες επιχειρήσεις, καθώς και στο Ταμείο «Παγκόσμια Ευρώπη», που χρηματοδοτεί την αναπτυξιακή βοήθεια.

Η κίνηση αυτή προκάλεσε δυσαρέσκεια στις βόρειες χώρες, οι οποίες επιδιώκουν τη μεταφορά πόρων από παραδοσιακές πολιτικές σε νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

«Η πρόταση χρηματοδοτεί τις προτεραιότητες του χθες εις βάρος των προκλήσεων του αύριο. Είναι ακριβώς το παράδειγμα του πώς δεν πρέπει να προχωρήσουμε», ανέφερε ενδεικτικά ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών.

Αντίθετα, οι αγροτικές επιδοτήσεις και οι πόροι για την περιφερειακή ανάπτυξη - που ωφελούν κυρίως τις χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης και αντιστοιχούν σε λίγο λιγότερο από το ήμισυ του συνολικού προϋπολογισμού - παρέμειναν ουσιαστικά αλώβητοι.

Οι υποστηρικτές της κυπριακής πρότασης σημειώνουν ότι δεν υπήρχε πολιτική βούληση για περαιτέρω περικοπές σε αυτούς τους τομείς, καθώς ήδη είχαν περιοριστεί στην αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το μερίδιο των δαπανών για γεωργία και περιφερειακή ανάπτυξη έχει μειωθεί από το 60% του τρέχοντος προϋπολογισμού (2021-2027) στο 41,4% του αναθεωρημένου σχεδίου.

«Είναι αλήθεια ότι ορισμένα κράτη-μέλη ζήτησαν εκτεταμένες περικοπές στον προϋπολογισμό. Υπήρχαν όμως και άλλες ομάδες κρατών που υποστήριξαν τη διατήρηση αυτού του επιπέδου δαπανών ή ακόμη και την αύξησή του σε ορισμένους τομείς», δήλωσε η Μαριλένα Ραούνα.

Οι υποστηρικτές των αλλαγών υπογραμμίζουν επίσης ότι η νέα πρόταση ενισχύει τη σύνδεση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, κάτι που αποτελούσε βασικό αίτημα των βόρειων χωρών.

Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν έπεισε τους λεγόμενους «φειδωλούς» εταίρους.

«Όλες οι αλλαγές κινούνται προς μία μόνο κατεύθυνση. Αυτό είναι που προκαλεί ανησυχία για τη δυναμική των διαπραγματεύσεων», δήλωσε δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Σε μία ακόμη νίκη για το μπλοκ του Νότου και της Ανατολής, η Κυπριακή Προεδρία πρότεινε αύξηση κατά 5 δισ. ευρώ των κονδυλίων που θα κατευθυνθούν σε 15 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Πορτογαλία και οι χώρες της Βαλτικής, των οποίων το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα βρίσκεται κάτω από το 90% του μέσου όρου της ΕΕ.

Για να χρηματοδοτηθεί η αύξηση αυτή, προτείνεται μείωση των πόρων του ειδικού ταμείου της ΕΕ που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για επενδύσεις σε στρατηγικές προτεραιότητες και για την αντιμετώπιση κρίσεων.

Η αλλαγή αυτή ουσιαστικά αυξάνει τις πληρωμές προς τα κράτη-μέλη εις βάρος της δημοσιονομικής ευελιξίας, η οποία αποτελεί βασική προτεραιότητα για τις βόρειες χώρες.

«Μια τέτοια πρόταση απέχει πολύ από οποιοδήποτε σημείο συμβιβασμού. Το συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού παραμένει υπερβολικά υψηλό», δήλωσε τρίτος Ευρωπαίος διπλωμάτης.