Καθώς οι εύθραυστες συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ξεκινούσαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Ελβετία, ο πρόεδρος Τραμπ πέταξε μια απροσδόκητη «χειροβομβίδα»: απείλησε μέσω ανάρτησης στα κοινωνικά δίκτυα ότι θα επιτεθεί στο Ιράν εάν δεν σταματήσει να χρηματοδοτεί τη λιβανέζικη σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ.

Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, δεν γνώριζε τίποτα εκείνη τη στιγμή, καθώς είχε αφήσει το κινητό του εκτός της αίθουσας διαπραγματεύσεων. Όταν ένας συνεργάτης τον ενημέρωσε για το σχόλιο του προέδρου, στράφηκε προς τον Αμερικανό ομόλογό του, τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις συνομιλίες.

Ο Γκαλιμπάφ δήλωσε ήρεμα στον Βανς ότι οι απειλές παραβίαζαν την πρώτη παράγραφο του μνημονίου κατανόησης που είχε υπογράψει ο Τραμπ λίγες ημέρες νωρίτερα, με το οποίο οι ΗΠΑ και το Ιράν δεσμεύονταν να μην επιτίθενται ούτε να απειλούν η μία την άλλη. Στη συνέχεια, η ιρανική αντιπροσωπεία αποχώρησε από τις απευθείας συνομιλίες.

«Είπα στον Βανς: “Σήμερα ο πρόεδρός σας εξέδωσε απειλές. Να καταλάβετε ότι εμείς ποτέ δεν διαπραγματευόμαστε υπό απειλές ή πίεση”», δήλωσε σε συνέντευξή του στην ιρανική κρατική τηλεόραση την Τρίτη. «Η αμερικανική πλευρά ζήτησε νέα συνάντηση μέσω των διαμεσολαβητών, αλλά αρνηθήκαμε.»

Πηγές με γνώση του περιστατικού επιβεβαίωσαν στη Wall Street Journal παρόμοια εκδοχή της αντιπαράθεσης.

Μέσα στην αίθουσα, ο Βανς εξήγησε στους Ιρανούς ότι ο Τραμπ εννοούσε πως εάν η Τεχεράνη παραβίαζε τη συμφωνία, οι ΗΠΑ θα αντιδρούσαν, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις. Ο Βανς ζήτησε διακοπή των συνομιλιών ώστε η ιρανική πλευρά να εξετάσει τις προτάσεις και όχι εξαιτίας της ανάρτησης του Τραμπ, ανέφερε ο ίδιος αξιωματούχος. Αργότερα υπερασπίστηκε τον πρόεδρο, λέγοντας ότι απαντούσε στη «λεκτική πρόκληση» του Ιράν προκειμένου «να αποκαταστήσει την αλήθεια», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Η νέα πραγματικότητα Τραμπ

Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι αναρτήσεις του Τραμπ μετατρέπονταν σε απρόβλεπτο παράγοντα αποσταθεροποίησης των συνομιλιών. Κατά τη διάρκεια των μακρών διαπραγματεύσεων, οι μεσολαβητές προειδοποιούσαν επανειλημμένα τις ΗΠΑ ότι τα δημόσια σχόλια του προέδρου υπονόμευαν τις προσπάθειες επίτευξης συμφωνίας. Προσπαθούσαν μάλιστα να πείσουν το Ιράν να αγνοεί όσα έλεγε δημοσίως και να επικεντρώνεται σε όσα έλεγαν κατ’ ιδίαν οι διαπραγματευτές του.

Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει τη νέα πραγματικότητα που έχει δημιουργήσει ο Τραμπ στη διπλωματία, με το ανεξέλεγκτο και έντονα δημόσιο στυλ του, καθώς και με την προτίμησή του σε μη παραδοσιακούς απεσταλμένους αντί έμπειρων διπλωματών.

Το παιχνίδι εντυπώσεων είναι έντονο και από τις δύο πλευρές. Αφού τον Απρίλιο προειδοποίησε το Ιράν με υβριστικό τρόπο να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, καταλήγοντας με τη φράση «Δόξα στον Αλλάχ», ο Τραμπ φέρεται να είπε σε συνεργάτη του ότι ήθελε να δείχνει όσο το δυνατόν πιο απρόβλεπτος, ώστε να πιέσει το Ιράν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αργότερα απείλησε να καταστρέψει τον εξαγωγικό τερματικό σταθμό του Ιράν στο νησί Χαργκ, τα ηλεκτροπαραγωγικά του εργοστάσια και ακόμη και τον ίδιο τον πολιτισμό της χώρας.

Αφού το Ιράν ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τις συνομιλίες του Σαββατοκύριακου, ο Γκαλιμπάφ και η αντιπροσωπεία του περπάτησαν από τον πολυτελή χώρο των διαπραγματεύσεων μέχρι το μικρό ξενοδοχείο όπου διέμεναν. Οι συνομιλίες συνεχίστηκαν έμμεσα μέσω Πακιστανών και Καταρινών μεσολαβητών.

Παρ’ όλα αυτά, Ιρανοί διπλωμάτες αναφέρουν ότι το ασυνήθιστο στυλ του Τραμπ τους έχει οδηγήσει να μελετούν το βιβλίο «The Art of the Deal», που εκδόθηκε το 1987 και συνυπογράφεται από τον Τραμπ και τον δημοσιογράφο Τόνι Σβαρτς. Στο βιβλίο, ο μετέπειτα πρόεδρος περιγράφει τις διαπραγματευτικές τακτικές που χρησιμοποιούσε ως μεγιστάνας ακινήτων. Το έργο συμβουλεύει τους διαπραγματευτές να προβάλλουν ακραίες και απρόβλεπτες απαιτήσεις ώστε να προκαλούν άγχος και να αποσπούν παραχωρήσεις από τους αντιπάλους τους.

Σύμφωνα με ορισμένους μεσολαβητές, οι Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν ενημερώσει ότι συμβουλεύτηκαν ομάδα ψυχολόγων για να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο σκέψης του προέδρου. Οι διπλωμάτες συνεργάζονται με αυτούς τους ειδικούς προκειμένου να προβλέψουν πώς θα αντιδράσει δημόσια ο Τραμπ στις ιρανικές προτάσεις.

Ωστόσο, άτομο που γνωρίζει την ιρανική διπλωματική αποστολή στην Ελβετία υποστήριξε ότι η διαπραγματευτική ομάδα δεν περιλαμβάνει ψυχολόγους και ότι η χώρα προτιμά να μην προβαίνει σε ψυχολογικές εικασίες σχετικά με τα κίνητρα ή τις αποφάσεις του Τραμπ.

Πολιτικοί αναλυτές και μεσολαβητές εκτιμούν ότι οι ηχηρές δημόσιες τοποθετήσεις του προέδρου δεν έχουν μέχρι στιγμής αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις από την ιρανική πλευρά.

The Art of the Deal

«Ο Τραμπ εφαρμόζει τα διδάγματα του “The Art of the Deal”, διατυπώνοντας ακραίες απειλές για να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα της άλλης πλευράς», δήλωσε ο Μοχάμεντ Αμέρσι, ειδικός στο Ιράν και μέλος του Global Advisory Council του Wilson Center στην Ουάσιγκτον. «Όμως οι Ιρανοί γνωρίζουν πολύ καλά αυτές τις τακτικές. Δεν πρόκειται να αλλάξουν τη δυναμική των διαπραγματεύσεων.»

Αφού οι συνομιλίες επανεκκίνησαν μέσω των μεσολαβητών, η Τεχεράνη κατάφερε να αποτρέψει την αμερικανική προσπάθεια να συμπεριληφθεί αναφορά στη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), η οποία παρακολουθεί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στο τελικό ανακοινωθέν. Παράλληλα, εξασφάλισε δέσμευση των ΗΠΑ ότι θα επιτρέψουν τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου σε δολάρια, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Άλλο πρόσωπο, με γνώση της αμερικανικής θέσης, αμφισβήτησε ότι το Ιράν μπλόκαρε την αναφορά στην IAEA, λέγοντας ότι το συγκεκριμένο θέμα επρόκειτο εξαρχής να εξεταστεί ξεχωριστά.

Παρ’ όλα αυτά, Ιρανοί αξιωματούχοι και μεσολαβητές δηλώνουν ότι οι αναρτήσεις του Τραμπ δυσκολεύουν τους πιο πραγματιστές αξιωματούχους στην Τεχεράνη να πείσουν τους σκληροπυρηνικούς πως οι ΗΠΑ μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες και να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.

Στις αρχές Απριλίου, ο Τραμπ απείλησε να βομβαρδίσει τις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν και αργότερα να καταστρέψει τη χώρα. «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», προειδοποίησε στις 7 Απριλίου.

Εκείνη την περίοδο οι ΗΠΑ επιδίωκαν εκεχειρία 45 ημερών, διάρκεια που το Ιράν φοβόταν ότι θα αξιοποιούνταν από την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ για στρατιωτική ενίσχυση. Το Ιράν αποφάσισε να αγνοήσει την απειλή του Τραμπ, θεωρώντας την διαπραγματευτικό ελιγμό, και τελικά πέτυχε αυτό που επιθυμούσε: ανακωχή μόλις 15 ημερών, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους και μεσολαβητές. Από αμερικανικής πλευράς, πάντως, υποστηρίζεται ότι ο Τραμπ ήταν απολύτως σοβαρός και ότι η σχετική ανάρτηση οδήγησε σε επικοινωνία με το Ιράν.

Δέκα ημέρες αργότερα, μια ακόμη ανάρτηση του Τραμπ συνέβαλε στη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ μετριοπαθών και σκληροπυρηνικών στο Ιράν. Λίγα λεπτά αφότου ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ είχαν ανοίξει πλήρως μετά από εκεχειρία στον Λίβανο, ο Τραμπ αντέδρασε στα κοινωνικά δίκτυα δηλώνοντας ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός θα παρέμενε σε ισχύ.

Οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας, που αντιτίθενται σε οποιαδήποτε παραχώρηση προς τις ΗΠΑ, αξιοποίησαν την ανάρτηση του προέδρου και στη συνέχεια υποστήριξαν ότι τα Στενά παρέμεναν κλειστά.