Η παρέμβαση των Βρυξελλών ήρθε μετά τις παράλληλες κινήσεις της Αθήνας και της Ρώμης, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ζητά από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρόσθετη έκτακτη ευελιξία και την Τζόρτζια Μελόνι να επιδιώκει μεγαλύτερα περιθώρια κατά την εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων, καθώς η άνοδος του ενεργειακού κόστους εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις.
«Έχουμε ήδη παραχωρήσει μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη-μέλη», δήλωσε η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με το ιταλικό αίτημα. Η ίδια σημείωσε, σύμφωνα με το ANSA, ότι η Επιτροπή δεν είχε ακόμη λάβει τη σχετική επιστολή της ιταλικής κυβέρνησης.
Η Κομισιόν παραπέμπει ουσιαστικά στα εργαλεία που έχουν ήδη ενεργοποιηθεί, επισημαίνοντας ότι υπάρχει δυνατότητα αξιοποίησης της εθνικής ρήτρας διαφυγής για συγκεκριμένα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας. Η δυνατότητα αυτή αποτελεί επέκταση της ευελιξίας που είχε αρχικά δοθεί για τις αμυντικές δαπάνες και μπορεί να εφαρμοστεί για την περίοδο 2026-2028, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το αίτημα της Αθήνας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέστειλε στις 30 Σεπτεμβρίου επιστολή στην πρόεδρο της Κομισιόν, ζητώντας να εξεταστούν επιλογές για πρόσθετη έκτακτη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να λάβουν νέα μέτρα στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση. Το αίτημα εντάσσεται στην προσπάθεια της Αθήνας να δημιουργηθεί πρόσθετος χώρος για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Σύμφωνα με το ελληνικό αίτημα, θα μπορούσε να εξεταστεί η εξαίρεση, μέχρι ένα συγκεκριμένο όριο, προσωρινών μέτρων στήριξης από τον υπολογισμό των καθαρών δαπανών. Παράλληλα, η Αθήνα προτείνει να ληφθούν υπόψη τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ που προκύπτουν λόγω της απροσδόκητης ανόδου του γενικού επιπέδου των τιμών.
Η ελληνική πρόταση υπερβαίνει, συνεπώς, το υφιστάμενο πλαίσιο της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, καθώς δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε επενδύσεις και δαπάνες που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Αφορά ευρύτερα προσωρινά μέτρα άμεσης στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Στο ίδιο μέτωπο και η Ρώμη
Ανάλογη πίεση ασκεί και η Ιταλία, με την Τζόρτζια Μελόνι να ζητά μεγαλύτερο περιθώριο στους δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε οι επιπτώσεις του ενεργειακού πληθωρισμού να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση των δημοσιονομικών επιδόσεων.
Η Ρώμη σχεδιάζει να διαθέσει 14 δισ. ευρώ σε διάστημα δύο ετών για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων και επιδιώκει να αξιοποιήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό την ευελιξία που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής. Η ιταλική κυβέρνηση επιδιώκει επίσης να θέσει το ζήτημα στο Ecofin της επόμενης εβδομάδας και στη συνέχεια στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
Το ιταλικό αίτημα συνδέεται με την έντονη άνοδο του ενεργειακού κόστους και τον υψηλότερο πληθωρισμό, με τη Ρώμη να υποστηρίζει ότι οι έκτακτες συνθήκες θα πρέπει να αποτυπώνονται και στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι δημοσιονομικές επιδόσεις των κρατών-μελών.
«Δεν μπορεί να λειτουργήσει εις βάρος της δημοσιονομικής πειθαρχίας»
Η Κομισιόν, από την πλευρά της, δεν απέρριψε επισήμως τα ελληνικά και ιταλικά αιτήματα, αλλά δεν άνοιξε ούτε τον δρόμο για ένα νέο, γενικότερο καθεστώς δημοσιονομικής ευελιξίας.
Εκπρόσωποι της Επιτροπής υπογράμμισαν ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο δημοσιονομικό πλαίσιο και ότι είναι κρίσιμο να διασφαλίζονται η δημοσιονομική βιωσιμότητα και η τήρηση των στόχων που έχουν συμφωνηθεί στα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια των κρατών-μελών.
Παράλληλα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μπορούν να προβλέπονται στοχευμένες ευελιξίες όταν οι συνθήκες το δικαιολογούν, όπως συνέβη αρχικά με την άμυνα και στη συνέχεια με την ενεργειακή ασφάλεια. Η σχετική δυνατότητα παραμένει ανοικτή για τα κράτη-μέλη που επιθυμούν να την αξιοποιήσουν, αλλά εντός του υφιστάμενου πλαισίου.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα των Βρυξελλών είναι ότι υπάρχει ήδη διαθέσιμος μηχανισμός για την αντιμετώπιση των ενεργειακών επιπτώσεων, όμως μια νέα, ευρύτερη εξαίρεση από τους δημοσιονομικούς κανόνες θα απαιτούσε διαφορετική πολιτική και θεσμική απόφαση.
Η επόμενη μάχη στις Βρυξέλλες
Η συζήτηση αναμένεται πλέον να μεταφερθεί στο πολιτικό επίπεδο, καθώς Ελλάδα και Ιταλία επιχειρούν να διευρύνουν τον διαθέσιμο χώρο για μέτρα στήριξης, ενώ η Κομισιόν καλείται να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης αντιμετώπισης του ενεργειακού σοκ και της διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί πρόσθετος χώρος για προσωρινές παρεμβάσεις υπέρ νοικοκυριών και επιχειρήσεων χωρίς αυτές να επιβαρύνουν αντίστοιχα τους δημοσιονομικούς δείκτες. Για τη Ρώμη, το αίτημα συνδέεται επίσης με την ανάγκη να αποτυπωθεί ο αντίκτυπος του ενεργειακού πληθωρισμού στους δημοσιονομικούς υπολογισμούς.
Η Κομισιόν έχει ήδη καταστήσει σαφές, πάντως, ότι η υφιστάμενη ευελιξία συνοδεύεται από όρους και ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να παραμείνουν στο πλαίσιο της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Έτσι, το επόμενο διάστημα αναμένεται να κριθεί εάν η υφιστάμενη ρήτρα διαφυγής μπορεί να αποτελέσει επαρκές εργαλείο για την αντιμετώπιση του νέου ενεργειακού σοκ ή εάν οι πιέσεις από Αθήνα και Ρώμη θα οδηγήσουν σε συζήτηση για πρόσθετες προσαρμογές στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
