Πρόκειται για τη μυστική αποστολή επιταγμένων εμπορικών πλοίων, τα οποία, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες και διαθέσιμες πηγές, μετέφεραν πολεμοφόδια στο νησί, αψηφώντας τον τουρκικό ναυτικό και αεροπορικό αποκλεισμό που είχε επιβληθεί μετά την έναρξη της εισβολής τον Ιούλιο του 1974.

Η επιχείρηση οργανώθηκε υπό καθεστώς απόλυτης μυστικότητας. Σύμφωνα με την έρευνα του Υποναυάρχου (ε.α.) Μάρκου Μάστρακα ΠΝ και μαρτυρίες αξιωματικών που συμμετείχαν ή είχαν επιχειρησιακή γνώση της αποστολής, τέσσερα μικρά εμπορικά πλοία υπό ελληνική σημαία επιτάχθηκαν για την εκτέλεση ενός ιδιαίτερα επικίνδυνου δρομολογίου προς την Κύπρο.

Ανάμεσα στα πλοία που κατονομάζονται στις σχετικές πηγές περιλαμβάνονται τα «Αιγαίον», «Ευάγγελος» και «Spica», ενώ αναφορά γίνεται και σε ένα ακόμη εμπορικό πλοίο που συμμετείχε στην επιχείρηση.

Σκοπός της αποστολής ήταν η μεταφορά περίπου 2.500 τόνων πολεμοφοδίων προς τις ελληνικές και κυπριακές δυνάμεις που επιχειρούσαν στο νησί. Οι πλόες πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία είχε ανακοινώσει αποκλεισμό της θαλάσσιας περιοχής γύρω από την Κύπρο, δημιουργώντας ιδιαίτερα υψηλό επιχειρησιακό κίνδυνο.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι τα εμπορικά πλοία απέπλευσαν χωρίς άμεση συνοδεία μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού ή κάλυψη από την Πολεμική Αεροπορία, ενώ οι σχετικές διαταγές δόθηκαν προφορικά, προκειμένου να διατηρηθεί ο απόρρητος χαρακτήρας της επιχείρησης.

Στα πληρώματα, εκτός από τους ναυτικούς του Εμπορικού Ναυτικού, επέβαιναν συνολικά 20 στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, τα οποία είχαν ενταχθεί τυπικά ως μέλη του πληρώματος. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, επρόκειτο για 12 αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του Στρατού Ξηράς –μεταξύ των οποίων στελέχη των Καταδρομών και της ΚΥΠ– καθώς και οκτώ τηλεγραφητές του Πολεμικού Ναυτικού, οι οποίοι ανέλαβαν τις επικοινωνίες των πλοίων κατά τη διάρκεια της αποστολής.

Καθοριστική ήταν και η συμβολή του τότε Λιμενικού Σώματος, το οποίο, λόγω της γενικής επιστράτευσης, είχε υπαχθεί επιχειρησιακά στο Πολεμικό Ναυτικό. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες μαρτυρίες, στελέχη του ανέλαβαν την επίταξη των πλοίων, την οργάνωση των πληρωμάτων και την προετοιμασία του απόπλου μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Οι αφηγήσεις των πρωταγωνιστών αποτυπώνουν το μέγεθος του κινδύνου που ανέλαβαν τα εμπορικά πληρώματα.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία για τον πλοίαρχο του M/S «Ευάγγελος», Αλέξανδρο Τσαλαπατάνη, ο οποίος, όταν ενημερώθηκε για τον κίνδυνο της αποστολής, φέρεται να απάντησε: «Κάτι τέτοια για μένα είναι παιχνίδια.»

Αντίστοιχα, ο πλοίαρχος του M/S «Spica», μετά την ολοκλήρωση της εκφόρτωσης στη Λεμεσό, φέρεται να έδωσε εντολή να διανεμηθούν στους κατοίκους τρόφιμα και προμήθειες του πλοίου, διατηρώντας μόνο τα απολύτως αναγκαία για τον πλου της επιστροφής.

Ένα κεφάλαιο που ζητά ακόμη αναγνώριση

Η συγκεκριμένη επιχείρηση επανέρχεται τα τελευταία χρόνια στη δημόσια συζήτηση μέσα από πρωτοβουλίες αποστράτων αξιωματικών και φορέων της ναυτιλιακής κοινότητας, οι οποίοι χαρακτηρίζουν το ελληνικό Εμπορικό Ναυτικό ως το «ξεχασμένο τέταρτο όπλο» της εθνικής άμυνας.

Σύμφωνα με τους ίδιους, τα πληρώματα των επιταγμένων πλοίων δεν έτυχαν της επίσημης αναγνώρισης που αντιστοιχούσε στη συμβολή τους. Υποστηρίζουν ότι δεν απονεμήθηκαν τα προβλεπόμενα ναυτικά μετάλλια, ενώ ως μοναδική γνωστή επίσημη τιμητική διάκριση αναφέρεται αυτή που απονεμήθηκε από τη Διοίκηση Καταδρομών στον πλοίαρχο Ευάγγελο Τσαλαπατάνη.

Παρότι αρκετές πτυχές της αποστολής εξακολουθούν να βασίζονται σε προσωπικές μαρτυρίες και ιστορικές έρευνες που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως μέσα από τα επίσημα στρατιωτικά αρχεία, η επιχείρηση αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα και λιγότερο γνωστά επεισόδια της σύγχρονης ελληνικής ναυτικής ιστορίας.

Για τον ελληνικό ναυτιλιακό κόσμο, αναδεικνύει μια ακόμη περίπτωση όπου το Εμπορικό Ναυτικό κλήθηκε να υπηρετήσει εθνικές ανάγκες πέρα από τον παραδοσιακό εμπορικό του ρόλο, σε συνθήκες πολεμικού κινδύνου και με προσωπικό κόστος για τα πληρωματα του.