Όπως αναφέρουν οι FT, η ναυτιλιακή βιομηχανία βασίστηκε επί δεκαετίες σε ένα διεθνές πλαίσιο κανόνων που κατοχυρώνει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την προστασία των εμπορικών πλοίων από παρεμβάσεις σε περιόδους συγκρούσεων. Σύμφωνα με την Consultative Shipping Group (CSG), η σταδιακή υπονόμευση αυτών των αρχών ενδέχεται να έχει ευρύτερες συνέπειες για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και την οικονομική δραστηριότητα.

«Χωρίς το θαλάσσιο εμπόριο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα κατακερματίζονταν και η παγκόσμια οικονομία όπως τη γνωρίζουμε θα έπαυε ξαφνικά να λειτουργεί», αναφέρει η ομάδα σε δήλωσή της, η οποία δημοσιεύθηκε την Τρίτη.

«Διαρθρωτική μεταβολή» στο παγκόσμιο εμπόριο

Η CSG υποστηρίζει ότι η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, η εμπειρία της πανδημίας Covid-19 και η ανάπτυξη ενός «σκιώδους στόλου» μετά την επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποτελούν απλώς μεμονωμένα γεγονότα.

Αντίθετα, σύμφωνα με την ίδια, αποτελούν ενδείξεις μιας «διαρθρωτικής μεταβολής στο λειτουργικό περιβάλλον του παγκόσμιου εμπορίου».

Τα μέλη της CSG αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ναυτιλιακής χωρητικότητας. Στην ομάδα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Ελλάδα, η Σιγκαπούρη, η Δανία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Νότια Κορέα.

Πρόκειται, μάλιστα, για την πρώτη δημόσια παρέμβαση της CSG από την ίδρυσή της, πριν από περισσότερες από έξι δεκαετίες.

«Οι ναυτιλιακές διαδρομές μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε μέσα άσκησης επιρροής και πηγές κινδύνου», σημειώνει η ομάδα, επισημαίνοντας ότι οι πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν την ευαισθησία του συστήματος του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου.

Πιέσεις στους διεθνείς κανόνες

Ο Μπράιαν Βέσελ, γενικός διευθυντής της Danish Maritime Authority, η οποία προεδρεύει της CSG, δήλωσε στους Financial Times ότι η σπάνια δημόσια τοποθέτηση της ομάδας συνδέεται με τις αυξανόμενες ανησυχίες για τον κατακερματισμό της ναυτιλιακής δραστηριότητας και την αμφισβήτηση των διεθνών προτύπων που έχει θεσπίσει ο International Maritime Organization (IMO).

«Για δεκαετίες, οικοδομήσαμε το παγκόσμιο εμπόριο με την παραδοχή ότι τα πλοία μπορούν να μετακινούνται ελεύθερα διασχίζοντας σύνορα. Αυτή η παραδοχή βρίσκεται πλέον υπό πίεση», ανέφερε.

Όπως πρόσθεσε, οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού και οι διεθνείς κανονισμοί που διαμορφώθηκαν επί δεκαετίες στο πλαίσιο του IMO είχαν σε μεγάλο βαθμό θεωρηθεί δεδομένοι.

Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης, με τη λειτουργία της ναυτιλίας να βασίζεται σε ένα διεθνές κανονιστικό πλαίσιο. Ο IMO ιδρύθηκε επίσημα το 1948, ενώ η ιδέα της ελευθερίας των θαλασσών ανάγεται ήδη στον 17ο αιώνα, με την καθιέρωση της έννοιας του mare liberum («ελεύθερες θάλασσες»).

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Η γεωπολιτική ένταση έχει ενισχύσει παράλληλα τον κίνδυνο τα εμπορικά πλοία να βρεθούν στο επίκεντρο στρατιωτικών ή άλλων αντιπαραθέσεων.

Ρωσία, Ουκρανία, ΗΠΑ και Ιράν έχουν πλήξει εμπορικά πλοία κατά τη διάρκεια των φετινών συγκρούσεων, ενώ η στρατηγική σημασία των θαλάσσιων στενωπών έχει αναδειχθεί ιδιαίτερα στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη δήλωσε τη Δευτέρα ότι βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν μια τέτοια συμφωνία θα προβλέπει τέλη διέλευσης.

Πλοιοκτήτες και ναυτιλιακοί φορείς έχουν εκφράσει την ανησυχία ότι η επιβολή τελών θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο, ενθαρρύνοντας ενδεχομένως και άλλες χώρες που ελέγχουν ή συνορεύουν με κρίσιμες θαλάσσιες οδούς να υιοθετήσουν αντίστοιχες πρακτικές.

Η άνοδος του «σκιώδους στόλου»

Παράλληλα, οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί από τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο στη Ρωσία και το Ιράν έχουν συμβάλει στην ταχεία ανάπτυξη ενός μεγάλου στόλου δεξαμενόπλοιων που δρα εκτός των παραδοσιακών μηχανισμών εποπτείας και ασφάλισης.

Σύμφωνα με το TankerTrackers.com, ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» αριθμεί πλέον περισσότερα από 1.500 πλοία, μέγεθος που αντιστοιχεί σε σχεδόν ένα πέμπτο του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων.

Σχεδόν όλα τα πλοία αυτά δεν διαθέτουν παραδοσιακή ασφαλιστική κάλυψη, γεγονός που, σύμφωνα με τις ανησυχίες που διατυπώνονται από τον ναυτιλιακό κλάδο, αυξάνει τους κινδύνους τόσο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας όσο και για τη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου.

Η CSG προειδοποιεί ουσιαστικά ότι οι εξελίξεις αυτές δεν συνιστούν πλέον μεμονωμένες διαταραχές, αλλά ενδέχεται να σηματοδοτούν μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο ναυτιλιακό σύστημα.